Ocena brak

HEBRAJCZYCY, List do Hebrajczyków (Hbr)

Autor /Spirydion Dodano /16.10.2012

W corpus
Paulínům list współcześnie powszechnie uważany za dzieło
nieznanego autora, nie zaś Pawła Apostoła; w —> kanonie
Pisma św. NT umieszczony między Flm i Jk.

1. S t r u k t u r a  i  t r e ś ć - Spośród wielu propozycji odtworzenia
struktury Hbr najbardziej rozpowszechniona jest
koncepcja A. Vanhoye'a, który biorąc pod uwagę kryteria
słownictwa, rodzaje lit., inkluzje, zapowiedzi tematu i powiązania
słowne wyodrębnił w nim, poza prologiem i zakończeniem,
5 części:

                1,1-4                              Prolog

I               1,5 - 2,18    Imię Syna przewyższa imię aniołów

II   A         3,1 - 4,14    Jezus jest wierny

      B         4, 15 - 5,10    Jezus jest arcykapłanem miłosiernym

      -          5,11 - 6,20   Wezwanie wstępne do adresatów

      A         7,1 - 28    Arcykapłan według obrządku Melchizedeka

III  B         8,1 - 9,28   Osiągnął pełnię wywyższenia

      C        10,1 - 18  Jest przyczyną naszego zbawienia

      -         10,19 - 29  Zachęta końcowa

IV  A         11,1 - 40    Wiara ojców

     B          12,1-13    Wytrwanie jest konieczne

V              12,14 - 13,18    Droga do pełnego spokoju owocem sprawiedliwości

                13,19 - 25  Zakończenie i wiadomości aktualne dla adresatów

 

Struktura Hbr jest koncentryczna; część III, składająca się
z 3 sekcji, stanowi centrum Listu i omawia 3 tematy: kapłaństwo
Chrystusa, jego wywyższenie i skuteczność zbawczą;
część III występuje w kontekście części II i IV, które są wzajemnie
do siebie paralelné i każda z nich omawia 2 tematy:
wierność Chrystusa (II A) i jego cierpienia (II Bi oraz wiarę
ojców (IV A) i zachętę do cierpliwości (IV B); paralelné
do siebie są także części I i V, z których I ukazuje ontyczną
strukturę Chrystusa, a V egzystencjalną sytuację wiernych,
dla których otwarła się droga prowadząca do pełnego usprawiedliwienia.

Charakterystyczne jest także rozłożenie rodzajów
lit. w Hbr: doktrynalnej części I odpowiada parenetyczna
część V, zachętom z II A odpowiadają zachęty w IV B, a pouczeniom
zawartym w II B pouczenia w IV A; część centr,
poza swoim wstępem i zakończeniem (obydwa o wydźwięku
parenetycznym) ma charakter doktrynalny.

2. A u t o r s t w o - Najstarsze świadectwa 1 Klem 36 (ok.
95) i EvVer 26,2 (ok. 140) stwierdzają fakt istnienia Hbr, nic
nie mówiąc o autorze. Na Wschodzie jednomyślnie wypowiadano
się za autorstwem Pawła; jako pierwszy Hbr przypisał
Pawłowi Pantenus (zm. 180), nast. Klemens Aleks., Orygenes i Euzebiusz z Cezarei (EuzebHist 6,14,2-4; 6,25,11-14)
oraz Cyryl Jerozolimski. W Kościele łac. natomiast kwestionowano
autorstwo Pawła (Ireneusz, Hipolit, Tertulian), a
także kanoniczność Listu; nie wymienia Hbr wśród listów Pawła
kanon Muratoriego (ok. 180). Ponowne zainteresowanie
Hbr zainicjował na Zachodzie Hieronim, który poświadczył
jednomyślność Kościoła wsch. co do autorstwa Pawła, powsz.
zwyczaj czytania Listu w kościołach oraz przekonanie o kanoniczności
Listu (niezależnej od autorstwa).

Do corpus Pau-
Unum włączyły Hbr synody w Hippo Regius (393) i w Kartaginie
(397), stosując formułę „13 listów Pawła Apostoła i tegoż
Apostoła List do Hebrajczyków", która wielokrotnie powracała
w dokumentach kośc. (aż do Soboru Tryd.). Od V
w. także cały Kościół zach. uważał Hbr za list Pawłowy,
umieszczając go w kanonie po 1-2 Tes, a przed 1-2 Tm lub
po Kol, a najczęściej po Flm; jedność powyższych poglądów
potwierdził Sobór Flor., który mówił o 14 listach Pawła.
Nowe wątpliwości odnośnie do Pawiowego autorstwa pojawiły
się w czasach humanizmu, głównie za sprawą Erazma z
Rotterdamu (analizy językowe), Kajetana (analiza alegorycznej
interpretacji ST) i M. Lutra (racje hist.).

Sobór Tryd.
określił jedynie sprawę natchnienia i kanoniczności, odchodząc
od sprawy autorstwa, czyli autentyczności. W XVII w.
egzegeci kat. i niektórzy protest, przyjmowali Pawiowe autorstwo
Hbr. W XVIII i XIX w. ponownie zakwestionowano autorstwo
Pawia przez krytykę protest. (W. Ziegler, F. Bleek).
Do końca XIX w. egzegeza kat. konsekwentnie broniła Pawiowego
autorstwa, starając się utrzymać tradycyjną opinię.
Orzeczenie Pap. Komisji Bibl. z 1914 uznało Hbr za dzieło
Pawła, zwracając tylko uwagę na niewystarczalność racji wykluczających
jego autorstwo.

Egzegeza kat. zaczęła odchodzić od tradycyjnej opinii dotyczącej
autorstwa Hbr po ukazaniu się enc. —» Divino afflante
Spiritu (1943) i po nowych badaniach nad Hbr. Pojedyncze
teksty mogą wskazywać na podobieństwo doktrynalne Hbr
do nauki Pawła (Hbr 10,1-4 i Rz 3,21 i Ga 3,19; Hbr 2,11 i
Rz 3,29) czy nawiązania do jego osoby (do bliskich mu osób
- Hbr 13,23); jednak wszystkie argumenty łącznie przemawiają
za nie-Pawłowym autorstwem, np. Paweł w przeciwieństwie
do autora Hbr (2,3) nigdy nie zaliczał siebie do słuchaczy
Apostołów, lecz powoływał się wprost na Pana (1 Kor
7,25; 11,23); nadto za nie-Pawłowym pochodzeniem Hbr
przemawia struktura, język i styl (nietypowe dla Pawła słownictwo,
figury lit. i zwroty retor., aliteracje, gra słów, zdania
zawsze wykończone, często stanowiące długie okresy retor.),
teologia (nie znany w listach Pawła temat kapłaństwa i rozbudowana
tematyka liturgii nowego przymierza), sytuacja gminy,
do której Hbr był adresowany (lata osiemdziesiąte I w.;
gmina nie jest młoda, przeżywa już poważne trudności wewn.
i zagrożenia prześladowaniami; nie jest jednak wykluczone
powstanie Listu przed 70; por. Hbr 9,9-10). Współcześnie rozdziela
się niedyskutowaną już kwestię kanoniczności Hbr od
jego autentyczności, która pozostaje zagadnieniem otwartym;
powszechnie uważa się Hbr za dzieło nieznanego autora,
choć nie ustają próby jego zidentyfikowania; spośród proponowanych
autorów (np. Łukasz, Barnaba, Sylas, Klemens)
najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, że jest nim ->
Apollos (por. Dz 18,24-28; 1 Kor 1,12; 3,4-6; 4,6).

3. A d r e s a c i  i  c h a r a k t e r - Hbr aż do XIX w. uchodził
za list skierowany do chrześcijan pochodzenia żyd., faktycznie
jednak można go uważać za pismo zrozumiałe także
dla chrześcijan pochodzenia pogańskiego, zwł., że jest to już
2. lub 3. pokolenie. Sam autor nazywa swój list słowem zachęty
(13,22); współcześnie Hbr jest traktowany jako uroczysta
mowa, przemyślnie skonstruowana, wygłoszona być może
podczas spotkań liturg. (10,25), bardzo wcześnie rozpowszechniona
pośród niektórych gmin, do których dotarła w formie
listu uznawanego, podobnie jak Ef, za pismo okólne.

4. T e o l o g i a - Główny temat Hbr - Chrystus kapłanem
nowego przymierza - został przedstawiony w kilku aspektach; prolog Listu (1,1-4) ukazuje Chrystusa jako dziedzica
imienia Bożego i ostatniego, eschat, pośrednika w długiej historii
przemawiania Boga do ludzi.

Podstawą chrystologicznej
refleksji Hbr jest przedstawienie ontycznej sytuacji Jezusa;
jest on dziedzicem wszystkich rzeczy, odblaskiem istoty Boga
i dlatego jako Syn stoi na samym szczycie hierarchii ontycznej,
przewyższając aniołów, z których żaden nie dostąpił godności
usynowienia; Chrystus jest bowiem pierworodnym Synem
Ojca i dlatego wszystko zostało mu poddane; jest wyższy
od aniołów, z Ojcem dzieli tron na wieki, ludzi nazywa
swymi braćmi; ta ontyczna równość z Ojcem i zrównanie się
z ludźmi dały mu możliwość skutecznego pośrednictwa w
dziele zbawienia, dzięki czemu jest prawdziwym i wiecznym
arcykapłanem (1,5 - 2,18).

Misja Chrystusa przewyższa także posłannictwo Mojżesza;
będąc wzorem wierności Bogu i jednym z domowników Boga
(3,2), ustępuje on Chrystusowi, który jest ponad domem;
wierność posłannictwu, jakie zostało Chrystusowi powierzone
przez Ojca, stanowi wzór wiary i nadziei dla chrześcijan,
którzy pod przewodnictwem Jezusa zmierzają do prawdziwego
odpoczynku (3,1 - 4,14).

Chrystus jako —» arcykapłan, powołany przez Boga jak
Aaron, jest miłosierny, umie współczuć z tymi, którzy „nie
wiedzą i błądzą" (5,2), a przez cierpienie nauczywszy się posłuszeństwa
Ojcu, stał się sprawcą wiecznego zbawienia dla
wszystkich, którzy są posłuszni jemu (4,15 - 5,10); misja
Chrystusa zaczęła się więc spełniać najpierw przez posłuszeństwo,
które doprowadziło go do przyjęcia cierpienia; nauczywszy
się posłuszeństwa przyjął śmierć; paradoksalne
stwierdzenie Hbr, że Chrystus modlący się o wybawienie go
od śmierci (por. Łk 22,41-44) został wysłuchany, oznacza, iż
przyjął do końca gotowość spełnienia zbawczej woli Boga
(10,5-7).

Jako pośrednik, czyli kapłan z ustanowienia Bożego,
Jezus zawarł w imieniu ludzkości nowe przymierze; biorąc
za punkt wyjścia pewnik soteriologiczny swej epoki „bez
rozlania krwi nie ma odpuszczenia grzechów" (9,22), Hbr
stwierdza, że Chrystus spełnił ten najważniejszy wymóg przymierza,
złożywszy ofiarę ze swego życia, a świadom swego
posłania ustanowił nową więź ludzi z Bogiem; w ST kryła się
ona w bogatych ceremoniach kultycznych, a w NT zaczęła się
drogą Jezusa z własną jego krwią do niebieskiego sanktuarium.
Chrześcijanie świadomi swego powołania, postępując w
doskonałości, winni trzymać się nadziei jako bezpiecznej i
silnej kotwicy, która pozwoli na zawsze być z Chrystusem,
arcykapłanem na wzór Melchizedeka (5,11 - 6,20). Wprawdzie
Jezus nie pochodził z kapł. rodu Aarona, lecz z pokolenia
Judy, to jednak otrzymał kapłaństwo podobnie jak Melchizedek
„nie według przepisu prawa cielesnego" (7,16), ale
z tytułu złączenia w swej osobie natury ludzkiej i boskiej i na
mocy przysięgi samego Boga (Ps 110,4); jego kapłaństwo jest
wieczne, bo on sam żyje na wieki, by zbawiać tych, którzy
się do niego zbliżają; będąc arcykapłanem świętym złożył
ofiarę na zawsze skuteczną (7,1-28).

To właśnie w jego osobie
spełniły się już w ST dawane obietnice o zawarciu przez
Boga nowego przymierza, które oparte będzie nie na przepisach
Prawa, lecz na wierności umysłu i serca człowieka (Jr
31,31-34). Ofiara Chrystusa przewyższa wszystkie ofiary starotestamentalne,
gdyż zapewniła mu ona wejście do rzeczywistego
miejsca najświętszego, gdzie faktycznie jest Bóg, a
nie tylko wspomnienie miejsca jego teofanii (8,1 - 9,28). Po
złożeniu ofiary Chrystus dostąpił uwielbienia, zasiadając po
prawicy Boga i czekając na ostateczny triumf swego dzieła
(10,1-18). Mając takiego arcykapłana, chrześcijanie są pewni,
iż otwartą przez niego drogą dojdą również do miejsca najświętszego,
jeśli tylko będą kroczyli nią wytrwale, zawsze godnie
wypełniając swe obowiązki wobec Syna Bożego i Krwi
Przymierza (10,19-39).

W Hbr chrześcijanie mają rozliczne przykłady głębokiej i
bohaterskiej wiary ojców - Abla, Henocha, Noego, Abrahama, Sary, Izaaka, Józefa, Mojżesza i wielu in. bohaterów
(11,1-40); wpatrzeni w świadectwo wiary tylu świadków
chrześcijanie, będąc jeszcze w drodze, winni wytrwale biec w
zawodach, radośnie świadomi tego, że Chrystus przewodzi im
w wierze i ją udoskonala. Wzór Chrystusa pozwala przetrwać
najtrudniejsze nawet doświadczenia, które należy przyjąć
jako karcenie miłosiernego i dobrego Ojca (12,1-13). Wiara
chrześcijanina jest drogą do osobistego pozyskania obietnicy
zbawienia, zawartej już w samych dziełach stworzonych,
szczególnie zaś potwierdzonej historią zbawienia już tylu pokoleń
ludzi ST.

W przeciwieństwie do Mojżesza, który doprowadził
swój lud tylko pod Górę Synaj, Chrystus wprowadził
swój lud, za sprawą wiary, do miasta Boga żyjącego i do
Boga (12,22-24); ten stan jest jedyny i niepowtarzalny, kiedy
rozumie się go jako wydarzenie osobistej historii zbawienia.
Grzech jest unicestwieniem tej jeden raz zdobytej szansy
(6,4-6; 10,26-31; 12,15-17), ale nie zamyka drogi powrotu,
jaką jest choćby pokuta za uczynki martwe (6,1). Chrystusowy
czas nowej historii zbawienia stał się już rzeczywistością,
ale w życiu każdego człowieka, wielorako zagrożony, wciąż
czeka na swoje dopełnienie (11,10; 13,14).

Przypomnienie wielkości zbawczego dzieła Jezusa daje autorowi
Hbr podstawę do sformułowania kilku praktycznych
wskazań dotyczących moralności chrzęść; Hbr zachęca do
gościnności, czystości, przestrzega przed chciwością, wzywa
do szacunku wobec przełożonych i naśladowania ich wiary, a
także do czujności, by nie dać się zwieść przewrotnym naukom.
Chrześcijanie mają ołtarz, przy którym przez Chrystusa
ustawicznie składają Bogu ofiarę czci, polecając mu w modlitwach
także przełożonych gminy i braci (12,14 - 13,18).

Ważniejsze komentarze opracowali: O. Michel (Gö 1913,
1984), A. Strobel (Gö 1936, 1975), R.C.H. Lenski (Colombus
1946), C. Spicq (I-II, P 1952-53), O. Kuss (Rb 1953,
19662), J. Hering (Neh 1954), S. Łach (Pz 1959), F.J. Schierse
(D 1968), P. Andriessen, A. Lenglet (Roe 1971), P.E.
Hughes (GrR 1977), C. Spicq (P 1977), H. Braun (T 1984).

 

F. Büchsei, Die Christologie des Hebräerbriefes, Gü 1922; L. Pirot, DBS III 1409-1440; E. Käsemann, Das wandernde Gottesvolk. Eine Untersuchung zum Hebräerbrief, Gö 1939, 19593; F.J. Schierse, Verheissung und Hellsvollendung. Zur theologischen Grundfrage des Hebräerbriefes, Mn 1955; J. McGrath, ..Through the Eternel Spirit". An Historical Study of the Exegesis on Hebr. 9,13S, R 1961 ; C. Spicq, DBS VII 226-279 (bibliogr.)- A. Vanhoye, La structure littéraire de l' „Epitre aux Hébreux", P 1963, 1976*; CH. Barrett, The Eschatology of the Epistle to the Hebrews, w: The Background of the NT and Its Eschatology, C 1964, 363-393; J. de Vuyst, Oud en Nieuw Verband in de Brief aan de Hebreeën, Kam 1964; H. Zimmermann, Die Hohepriester-Christologie des Hebräerbriefes, Pa 1964; J. Frankowski, Requies. Bonum promissum populo Dei in Vetere Testamento et in Judaismo (Hebr. 3,7-4,11), VD 43(1965) 124-149, 225-240; E. Grösser, Der Glaube im Hebräerbrief, Mb 1965; J. Smith, The Priest for Ever. A Study of Typology and Eschatology in Hebrews, Lo 1965; H. Langkammer, „Den er zum Erben von allem eingesetzt hat" (Hebr. 1,2), BZ 10(1966) 273-280; F.V. Filson, „Yesterday". A Study of Hebrews In the Light of Chapter 13, Lo 1967; J. Frankowski, Problem autorstwa Listu do H. i etapy egzegezy katolickiej w dobie współczesnej, S TV 6(1968) z. 2, 201-233, 7(1969) z. 1, 3-33; F. Schröger, Der Verfasser des Hebräerbriefes als Schriftausleger, Rb 1968; B. Klappert, Die Eschatologie des Hebräerbriefes, Mn 1969; H. Langkammer, Problemy literackie i genetyczne w Hbr 1,1-4, RTK 16(1969) z. 1, 77-112; T. Rakoczy, Rzeczywistość eschatologiczna w „Liście do H.", ACr 1(1969) 150-176; G. Theissen, Untersuchungen zum Hebräerbrief, Gü 1969; A. Vanhoye, Situation du Christ. Hébreux 1-2, P 1969; L. Skwarczewski, Starotestamentalny kult oflarnlczy w „Liście do H." a w manuskryptach i dokumentach z Qumran, SBb 23, Pz 1970; A. Jankowski, „Przez Ducha wiecznego" (Hbr 9,14). Próba uściślenia sensu pneumatologlcznego tego zwrotu, ACr 3(1971) 201-220; O. Hofius, Der Vorhang vor dem Thron Gottes, T 1972; J. Thurén, Das Lobopfer der Hebräer. Studien zum Aufbau und Anliegen von Hebräerbrief 13, Abo 1973; R. Rubinkiewicz, Kapłaństwo Chrystusa według Hbr 5,1-10, Seminare 1(1975) 7-26; J. Kudasiewicz, Clrcumstans peccatum (Hbr 12,1), CT 46(1976) z. specjalny 127-140; R. Rubinkiewicz, Jezus - Archegos w „Liście do H.", w: Studia teologiczne, Lb 1976, I 61-90; H. Zimmermann, Das Bekenntnis der Hoffnung. Tradition und Redaktion im Hebräerbrief, Kö 1977; R. Anderson, Types in Hebrews, GrR 1978; J. Szlaga, Powołanie i godność arcykapłana Nowego Przymierza według „Listu do H.", RTK 25(1978) z. 1, 87-101; tenże, Personalistyczna koncepcja wiary według „Listu do H.", ZNKUL 21(1978) z. 1, 41-56; tenże, Nowość przymierza Chrystusowego według „Listu do H.", Lb 1979; L. Dussaut, Synopse structurelle de l' „Epitre aux Hébreux", P 1980; A. Vanhoye, Prêtres anciens, Prêtre nouveau selon le NT, P 1980; W.R. Loader, Sohn und Hohepriester. Eine traditionsgeschichtliche Untersuchung zur Christologie des Hebräerbriefes, WMANT 53, Nk 1981; D. Peterson, Hebrews and Perfection. An Examination of the Concept of Perfection in the „Epistle to the Hebrews", C 1982; J. Frankowski, Early Christian Hymns in NT (Hebr. 1,3), BZ 27(1983) 183-194; H. Langkammer, Teologia NT II. Pawel. „List do H.", Wr 1984, 265-295; T. Jelonek, Chrystologia „Listu do H.", ACr 17(1985) 253-257; A. Vanhoye, TRE XIV 494-505; E. Grässer, Das wandernde Gollesvolk. Zum Basismotiv des Hebräerbriefes, ZNW 77(1986) 160-179; T. Jelonek, Problem autorstwa „Listu do H.", ACr 18(1986) 205-243; M. Rissi, Die Theologie des Hebräerbriefes. Ihre Verankerung in der Situation des Verfassers und seiner Leser, WUNT 41, T 1987; I. Szlaga, Eschatologia „Listu do H.". MPWB 8(1987) 93-104; J. Łach, Chrystus - Pośrednik Nowego Przymierza (Hbr 1,1-4), STV 26(1988) z. 1, 205-220; A. Vanhoye, La fede nel!' „Epistoła agli Ebrei", Parola, Spirito e Vita 17(1988) 220-240; M.L. Cosby, The Rhetorical Composition of Hebrews II, JBL 107 (1988) 257-273; S. Freyne, Reading Hebrews and Revelation Intertextually, w: lntertextuality of Biblical Writings, Kam 1989, 83-93; T. Horak, Eschatologia „Listu do H.", CT 59(1989) z. 2, 5-20; C. Rose, Verheissung und Erfüllung. Zum Verständnis von epangelia im Hebräerbrief, BZ 33(1989) 60-80; J. Swetnam, Christology and the Eucharist in the „Epistle to the Hebrews", Bb 70(1989) z. 1, 74-95; W.G Übelacker, Der Hebräerbrief als Appell, Lu 1989; F. Laub, „Ein für allemal hineingegangen in das Allerheiligste" (Hebr. 9,12). Zum Verständnis des Kreuzestodes im Hebräerbrief. BZ 35(1991) 65-85.

Podobne prace

Do góry