Ocena brak

HAECKEL ERNST

Autor /Agrypina Dodano /12.10.2012

ur. 16 II 1834 w Poczdamie, zm. 9
VIII 1919 w Jenie, zoolog i filozof.

W 1865-1909 był prof, zoologii w Jenie i pierwszym znaczącym
biologiem niem., który przyjął i propagował teorię —>
ewolucji (I) Ch. Darwina (—» darwinizm 1); w swych pracach
biol. H. koncentrował się na morfologii i systematyce zwierząt
(opisał ok. 4000 nowych gatunków fauny morskiej). Główne
idee przyr. i filoz. przedstawił w dziele Generelle Morphologie
der Organismen (I-II, B 1866; częściowy przedr.pt.
Prinzipien der generellen Morphologie der Organismen, B
1906; Zasady morfologii ogólnej organizmów, Wwa 1960).
Morfologię uważał za dyscyplinę wyjaśniającą (nie zaś opisującą)
w kategoriach ewolucji; jako anatomia (a więc ukonstytuowana
nauka) rozpatruje ona budowę organizmów, a jako
morfogeneza - historię rozwoju osobników (—» ontogeneza)
lub gatunków (-» filogeneza; te 2 ostatnie terminy H. wprowadził
do nauki).

H. był pierwszym przyrodnikiem, który
przedstawiał filogenetyczne, a więc naturalne drzewa rodowe
(-» genealogia biologiczna), posługując się przy tym m.in.
prawem —> biogenetycznym (zw. palingenezą) - współcz. embriologia
rozwojowa (—> embriogeneza) nie potwierdza tej teorii
H. W przeciwieństwie do Darwina traktował ewolucyjnie
powstawanie wszystkich organizmów oraz był przekonany o
zasadniczej jedności świata organicznego i nieorganicznego;
uważał, że człowiek też jest wynikiem ewolucji w drzewie
rodowym naczelnych. Ideę stworzenia organizmów H. odrzucał
jako niezgodną z jego hipotezą o samorzutnym powstawaniu
(autogomii, —» samorództwie) organizmów pierwotnych,
składających się wyłącznie z —» białek (zw. przez H. monerami
od gr. moneres prosty, samotny). H. akcentował zwł. potrzebę
badania związków między organizmem a otoczeniem,
wprowadzając 1866 termin „ekologia".

Poglądy filoz. H. znalazły żywszy oddźwięk niż biologiczne;
H. kreował w nich darwinizm na światopogląd zaspokajający
potrzeby poznawcze (jako odpowiedź na tzw. zagadki
E. —» Du Bois-Reymonda) oraz polit.-społ.-rei., uważając go
za monizm, różny jednak od materialistycznego czy idealistycznego,
i określając jako węzeł między religią a wiedzą (—»
ateizm I B 3); H. przyjmował jedyną substancję uniwersalną,
która przejawia się jako materia (energia), odrzucając każdą
formę bytu pozanaturalnego; jej zachowanie określał za pomocą
prawa przyczynowego lub spinozjańskiej idei Boga; zagadkę
świata sprowadził do jedyności tej substancji; monistycznie
rozumiał całą przyrodę, uważając tego rodzaju „panteizm"
za nieodzowny wniosek wiedzy przyr.; odrzucał przy
tym nieśmiertelność duszy, wolność woli i istnienie osobowego
Boga; psychikę uważał H. za fenomen naturalny, psychologię
zaś traktował jako naukę przyr. (dział fizjologii); teoriopoznawcze
stanowisko H. było pokrewne gnozeologii I.

Kanta. H. odrzucał każdą formę teologii i teizmu jako wyraz
dualizmu i niespójności z nauką; uważał klerykalizm za źródło
niedomagań społ.-polit.; cenił jednak wartości mor. charakterystyczne
dla pierwotnego chrześcijaństwa, a właściwe
humanizmowi (tolerancję, dobroczynność, miłosierdzie,
postawę służebną) i widział dla nich miejsce w religii monistycznej.
W filozofii społ. i etyce opowiadał się za zliberalizowanym
darwinizmem jako formą naturalnej równowagi
między altruizmem (stanowiska tradycyjnie rei.) a egoizmem
(stanowiska hedonistyczne).

H. jako rzecznik reform spol.
uważał, że rozwój jest prawem przyrody, a więc i społeczeństwa.
Ignorowane przez filozofię standardową i szkolną pisma
H., zwł. popularyzatorskie, wywierały wpływ na przełomie
XIX i XX w. szczególnie na koła mieszczańskie. Pod patronatem
H. powstał 1906 w Monachium Związek Monistów,
rozwijając m.in. poglądy rasistowskie i społeczno-darwinowskie,
które zostały nast. pełniej sformułowane w ideologii
nar. socjalizmu.

Poglądy swe H. przedstawił m.in. w Natürliche
Schöpfungsgeschichte (B 1868, 193012; Dzieje utworzenia
przyrody I-II, Lw 1871), Anthropogenie oder Entwicklungs-geschickte des Menschen (L 1874), Die Welträtsel (Bo 1899,
B I9601 1 ; Zarys filozofii monistycznej, Wwa 1905), Freie Wissenschaft
und freie Lehre (St 1878), Gott-Natur «Theophysis».
Studien über monistischen Religion (L 1914, 19223); pisma zebrane
wydał H. Schmidt Gemeinverständliche Werke (I-VI,
L 1924), wypisy zaś z dzieł H. - G. Heberer Der gerechtfertigte
H. (St 1968).

 

W. Bölsche, Ernst H. Ein Lebensbild, B 1900, 19052; J. Zachariewicz, Niemiecki Związek Monistów i Ernest H., Kr 1908; G. Heberer, Ernst H. und seine wissenschaftliche Bedeutung, T 1934; J. Hemleben, Rudolf Steiner und Ernst H., St 1965; G. Altner, Charles Darwin und Ernst H. Ein Vergleich nach theologischen Aspekten, Z 1966 (bibliogr.); P. Smit, Ernst H. and His „Generelle Morphologie", Biologische Rundschau 5(1967) 241-251; D. Gasman, The Scientific Origins of National Socialism. Social Darwinism in Ernst H. and the German Monist League, Lo 1971; BBKL II 431-433; G. Uschman, H. Biological Materialism, History and Philosophy of the Life Sciences 1(1979) 101-118; Ch. Kockerbeck, Ernst H. „Kunstformen der Natur" und ihr Einfluss auf die deutsche bildende Kunst der Jahrhundertwende, F 1986.

Podobne prace

Do góry