Ocena brak

GRZEGORZ z NAZJANZU, Grzegorz Teolog Św. - DZIEŁA

Autor /Halka Dodano /11.10.2012

Objętościowo skromne, jednak doskonałością
formy i stylu przewyższają ówczesną literaturę chrzęść; składają
się z mów, listów i poezji.

1. Mowy (Logoi) - Z zachowanych 45 (PG 35,396-1252;
36,12-664; pol. przekład 9 mów w: J.M. Szymusiak G. Teolog,
Pz 1965, 257-393; 36 mów w: Święty G. Mowy wybrane,
Wwa 1967, 55-547; autentyczność mowy 35. jest kwestionowana),
do najbardziej znanych należą: mowy t e o l o g i c
z n e (27.-31.) o poznaniu Boga, jedności osób Bożych,
Synu Bożym i Duchu Świętym (wydanie kryt. A. Mason The
Five Theological Orations of G., C 1899; J. Barbel Die fünf
theologischen Reden, D 1963; SCh 250); mowy p i ę t n u j
ą c e j , i 5.) ces. Juliana Apostatę oraz tzw. apologia ucieczki
(2.) - zamieszczony w niej wykład o kapłaństwie służył
za model i źródło Janowi Chryzostomowi przy pisaniu dzieła
Peri hierosynes oraz inspirował Grzegorza Wielkiego przy redagowaniu
Liber regulae pastoralis; mowy p o c h w a l n e
(15.) - na cześć Machabejczyków, Cypriana, Atanazego
Wielkiego i Maksyma I Cynika; mowy p o g r z e b o w e -
na zgon brata Cezarego (7.), siostry Gorgonii (8.), swego
ojca i Bazylego Wielkiego (18.); mowy l i t u r g i c z n e - n a Boże Narodzenie, Objawienie Pańskie, Wielkanoc, Niedzielę
Białą i Zesłanie Ducha Świętego; mowy o k o l i c z n o ś c
i o w e - z okazji swej konsekracji biskupiej (10.), na konsekrację
bpa Eulaliusza i po klęsce gradowej, oraz mowy w
o b r o n i e własnej (9.33.36.).

2. L i s t y (Epistolai) - Z zamieszczonych u J.P. Migne'a
245 listów (PG 37,21-388; pol. przekład J. Stahr Święty G.
Listy, POK 15, Pz 1933), nieautentyczne są listy: 42. 241. i
243.; brak natomiast listu G. do Bazylego, który odnalazł G.
Mercati (Nuova lettera di G. e risposta di Basilio Magno,
SteT 11(1903) 53-56; wydanie kryt. P. Gallay Grégoire de
Nazianze Lettres I-II, P 1964-67). G. jako pierwszy z gr. pisarzy
chrzęść na prośbę wnuka siostry Gorgonii, Nikobula,
opublikował własną korespondencję oraz podał teorię epistolograficzną
(List 51).

W korespondencji G., skierowanej głównie
do przyjaciół i krewnych, przeważają listy dydaktyczne,
konsolacyjne, pochwalne, gratulacyjne i polecające; wśród
teol. na uwagę zasługują listy 101. i 102., adresowane do kapłana
Kledoniosa, zwalczające —> apolinaryzm (Sobór Efes,
częściowo, a Sobór Chalced. całkowicie włączył List 101 do
swych uchwał).

3. P o e z j e - G. napisał 400 utworów poetyckich, które
liczą razem 16 000 wierszy (brak wydania kryt.; w PG 37 i 38
zamieszczono 16 poematów nieautentycznych lub wątpliwych;
pol. przekład kilkudziesięciu utworów Szymusiak 415-
-578).

W poemacie Eis ta emmetera (Pieśń II, I 39) oraz Liście
101. G. wyznacza własnej poezji 2 ważne funkcje: dyd
a k t y c z n ą (jego utwory miały być dla młodzieży „jakby
jakimś przyjemnym lekarstwem", które by ją zachęciło do
rzeczy pożytecznych) oraz a p o l o g e t y c z n ą (poezją chciał
dowieść, że kultura chrzęść w zakresie formy lit. nie ustępuje
kulturze pogańskiej; przewyższa ją zaś pięknem treści duchowej;

nadto herezje, które szerzyły swe poglądy poprzez
wiersze, zamierzał G. zwalczać także poezją). G. napisał 38
poematów d o g m a t y c z n y c h (o Trójcy Świętej, dziele
stworzenia, Opatrzności Bożej, upadku pierwszych rodziców,
wcieleniu, aniołach wiernych i upadłych, księgach kanonicznych
Pisma Św., cudach i przypowieściach Jezusa), a nadto
hymny do Boga i modlitwy dziękczynne; 40 poematów dyd
a k t y c z n y c h (pochwała dziewictwa, czystości, życia cnotliwego,
a także przeciw gniewliwości, chciwcom i nieużytym
bogaczom, strojom niewieścim), 206 poematów h i s t o r y -
c z n o - a u t o b i o g r a f i c z n y c h (najwyżej cenione, pełne
elegijnej melancholii, przedstawiają życie wewn. z taką ekspresją
i dramatyzmem, jak Confessiones Augustyna); najdłuższy
z nich, Peri ton heautu bion (PG 37,1029-1166; Szymusiak
469-510) złożony z 1949 trymetrów jambicznych,
uważany jest za najdoskonalszy w całej gr. literaturze wzór
autobiografii poetyckiej.

G. jest również autorem wielu epigramów,
aforyzmów, epitafiów i elegii (tragedia Christos paschon,
PG 38,133-338, niesłusznie przypisywana G., powstała
prawdopodobnie dopiero na przełomie XI i XII w.; opinii
tej nie podziela Szymusiak). G. dysponował wielką różnorodnością
formy metrycznej. G. jako pierwszy wśród staroż. poetów
ułożył wiersze na cześć swej matki; był pod wpływem
Homera, Platona i Teokryta; korzystał z —» diatryby; w układaniu
hymnów rei. naśladował stoików i pitagorejczyków.

Podobne prace

Do góry