Ocena brak

GROTTGER ARTUR

Autor /Cyriaka Dodano /10.10.2012

ur. 11 XI 1837 w Ottyniowicach
k. Lwowa, zm. 13 XII 1867 w Amélie-les-Bains (pochowany
na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie), rysownik, malarz.

Pierwszym nauczycielem G. byl jego ojciec Józef, malarz;
1850 uczył się rysunku i malarstwa we Lwowie u J. Maszkowskiego
i J. Kossaka; 1852-54 studiował w krak. Szkole Sztuk
Pięknych pod kierunkiem W. Łuszczkiewicza i W.K. Statuera,
a 1855-59 w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych u C.
Rubena, C. Wurzingera, K. Mayera, K. Blaasa i P. Geigera,
którego cenił najwyżej. Pobyt G. w Wiedniu (do poł. 1865)
przerywany był podróżami, m.in. 1858-59 do Krakowa, kiedy
związał się z P. Filippim i jego pracownią rzeźbiarską, 1860
na Węgry oraz 1864 do Wenecji; kilka miesięcy 1865 przebywa!
w Sniatynce k. Drohobycza u S. Tarnowskiego; pod koniec
1866 wyjechał do Paryża, gdzie utrzymywał bliskie kontakty
z kolonią pol., m.in. w Hotelu Lambert, oraz z malarzami
F.H. Giacomottim i J.L. Gérome'em.

W chłopięcym i młodzieńczym (krakowskim) okresie twórczości
G. dominują rysunki i akwarele o tematyce patriotycznej
i batalistycznej, kompozycje z motywem konia, a także
pojawiają się pierwsze próby portretowe; w pracach tych zaznaczył
się wpływ nauk Kossaka, przelotne zainteresowanie
malarstwem J. Suchodolskiego oraz fascynacja twórczością
A. Orłowskiego (obrazy z Czerkiesami); cechuje je zaskakująca
biegłość techn., choć jednocześnie są mało oryginalne.

Wpływ na dojrzałą twórczość rysunkową G. wywarło środowisko
wiedeńskie; pod wpływem Blaasa i Wurzingera
komponował epizody wojenne oraz sceny hist.; pod wrażeniem
osobowości Geigera powstały sentymentalne, typowo
biedermeierowskie ilustracje; prace wiedeńskiego nazareńczyka
J. Führicha zainspirowały patetyczne, antykizujące rysunki
i akwarele, natomiast dzieła A. Rethla, także bliskiego
nazarenizmowi, wpłynęły na wprowadzenie tematyki wojny i
śmierci.

Od poł. 1859 G. był stałym ilustratorem wiedeńskich
periodyków: „Mussestunden" i „Illustrierte Zeitung" (później
„Illustrierte Blätter"), a od 1862 współpracownikiem
czasopisma „Postęp" (którego 1863 został red. naczelnym),
publikując na ich łamach ok. 300 rysunków; w niektórych
pracach uwidoczniło się zainteresowanie G. teatrem oraz zamiłowanie
do wykorzystywania wątków lit. (Fausta LW. Goethego,
Konrada Wallenroda A. Mickiewicza czy Króla Ducha
J. Słowackiego); ze szczególnym upodobaniem wykonywał
karykatury; podejmował także tematy związane z bieżącymi
wydarzeniami (zwl. po 1863).

Jakościowo i ilościowo znaczący zespół stanowi w twórczości
G. malarstwo portretowe, np. Portret gen. F.H. Schlicka
(1859, własność prywatna, Wiedeń) czy heroizowany Portret
Ignacego Jakubowicza w konfederatce (1860, MNKr); walory
tego malarstwa przejawiają się we wrażliwym odczuciu psychiki
portretowanych osób, urody przedstawionych zwierząt
i pejzaży, w delikatnej, gładkiej technice i świetlistości koloru
oraz w precyzyjnym oddaniu szczegółów.

Znamienną cechą jego twórczości było zamiłowanie do
przedstawień cyklicznych; zapoczątkowały je 1858: Szkoła
szlachcica polskiego (4 akwarele), Żywot rycerski (3 akwarele)
oraz (powstały pod wpływem M. Schwinda) tryptyk
Wczoraj - Dziś - Jutro. Trzy dni z życia szlachcica (rysunek
sepią). Sławę przyniosły mu przede wszystkim cykle patriotyczne
Warszawa I (1861, 7 kartonów, kredka, MNWwa) i
Warszawa H (1862, 11 kartonów, kredka, Victoria and Albert
Museum, Londyn), dotyczące wypadków, które poprzedziły
wybuch powstania.

Pod bezpośrednim wrażeniem powstania
styczniowego powstał cykl Polonia (1863, karta tytułowa
i 8 rysunków, Országos Magyar Szepmüveszeti Muzeum,
Budapeszt). Powstaniu na Litwie poświęcił nie dokończony
cykl Bór litewski (1864, szkice rysunkowe, BOssol i 1
karton MNKr) oraz Lituania (1864-66, 6 kartonów, kredka,
MNKr). Ostatni cykl Wojna (1866-67, 11 kartonów, kredka,
MNWr), zawierający przesłanie ogólnoludzkie i ponadczasowe,
piętnuje wojnę jako największe zło.

Ważnym rysem twórczości G. jest jej mistycyzm i wątki
religijno-rodzajowe, podjęte pod wpływem popularnego w
środowisku wiedeńskim nazarenizmu. Wyrazem głębokiej wiary G. jest motyw modlitwy, obecny w jego twórczości od
1857 - Modlitwa Małgorzaty (szkic), Modlitwa wodza pod krzyżem
przed bitwą (olej), Modlitwa konfederatów barskich przed
bitwą pod Lanckoroną (1860, olej); nostalgią i wewn. ciepłem
urzeka Wieczorna modlitwa rolnika (1864-65?, olej, MNKr).

W Sniatynce powstały utrzymane w duchu włoskiego renesansu
rysunki z przedstawieniem Głowy Madonny i Głowy
Chrystusa w cierniowej koronie; także w Sniatynce wykonał
G. szkice do nie zrealizowanego wielkiego obrazu olejnego
MB Patronka Polski, ujmujące szczerością wypowiedzi przy
prostocie użytych środków plastycznych; wątki rei. pojawiały
się również wśród coraz liczniejszych pod koniec życia rysunków
o charakterze martyrologicznym, np. Ciosanie krzyża
(1866, kredka, Lwowska Galeria Obrazów) i Z krzyżem po
śniegu (1867, kredka, Archiwum Pawlikowskich, Zakopane).

 

A. Potocki. Grottger. Lw 1907; J. Bołoz-Antoniewicz, Grottger. Lw 1910; W. Juszczak. Artur G. Pięć cyklów. Wwa 1957, I9604; T. Dobrowolski, PSB IX 26-30; L. Grajewski. Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i początku XX wieku (do 1918 roku). Wwa 1972, 94-97; Polska bibliografia sztuki 1801-1944. Wr 1975, I 1, 212-223; A. Melbcchowska-Luty. SAP II 486-493; Z. Gotubiew, A. Król, G. Wystawa w 150 rocznicę urodzin i 120 rocznicę śmierci, Kr 1988.

Podobne prace

Do góry