Ocena brak

Gromada ssaki

Autor /Anzelm Dodano /22.02.2012

Ssaki są obok ptaków, którymi nie będziemy się zajmować ze względu na ich bardzo skromny zapis kopalny, dominującą współcześnie gromadą Tetrapoda.

Ssaki pojawiły się na przełomie triasu i jury. Do końca kredy były to małe tormy, prowadzące głównie nocny tryb życia. Z początkiem kenozoiku ssaki uległy gwałtownemu zróżnicowaniu związanemu przypuszczalnie z zajęciem przez nie nisz ekologicznych opuszczonych przez wcześniej wymarłe wielkie gady. Szczyt rozwoju mają ssaki dziś już za sobą, Bardzo liczne i ogromnie różnorodne są jeszcze tylko współczesne małe ssaki.

Ze względu na szerokie rozprzestrzenienie osadów lądowych kenozoiku ssaki należą do najważniejszych skamieniałości przewodnich dla tej ery, Najczęstszymi kopalnymi szczątkami ssaków są ich odporne na zniszczenie zęby.

Dzięki silnemu zróżnicowaniu uzębienia w poszczególnych grupach ssaków możliwa jest ich jednoznaczna klasyfikacja. Najważniejsze przy oznaczeniu ssaków są trzonowce, mające różnie wykształcone powierzchnie żujące. Przed-trzonowce, pierwotnie w liczbie czterech, są mniejsze od trzonowców, pierwotnie w liczbie trzech. Liczba zębów mogła wtórnie ulec zmniejszeniu,

Początkowo otwarta od dołu komora zębowa z miazgą zostaje zarośnięta zębiną pozostawiając jedynie cienki kanał. Ząb nie może więc dalej rosnąć. Jest to przykład normalnego zęba brachyodontowego. Przy szczególnie silnym ścieraniu powierzchni żującej (siekacze u gryzoni, trzonowce u koni i przeżuwaczy) komora zębowa pozostaje otwarta i ząb może rosnąć dalej kompensując starcie.

Jest to przykład zęba hypsodontowego. W procesie żucia pierwotne guzki na koronie zęba zostają Starte. Na powierzchni żującej powstaje wówczas wzór fałdów szkliwa (grzebieni) typowy dla danej grupy ssaków, jak to widać na przykładzie zębów koni czy pustorogich.

Juz we wczesnym trzeciorzędzie występowała ogromna liczba form ssaków, Obok drobnych owadożernych i gryzoni istniały wczesne, prymitywne ssaki drapieżne, oraz wiele częściowo wymarłych grup wczesnych kopytnych.

Z tych ostatnich wymienić nafeży wymarłe już we wczesnym trzeciorzędzie gigantyczne tytanolery i amblypody Zbieracz skamieniałości z Europy Środkowej będzie miał do czynienia przeważnie z póżnotrzeciorzędowymi i czwartorzędowymi zębami ssaków. Póżnotrzeciorzędowa fauna ssaków upodabnia się coraz bardziej w swoim rozwoju do fauny współczesnej.

Małe zęby owadożernych i gryzoni uzyskuje się przez przemywanie namułów jaskiniowych i podobnych osadów. Trzonowce owadożernych są najczęściej sześcioguzkowe i mają guzki mniej lub bardziej spiczaste. Trzonowce gryzom, w których uzębieniu kły są zredukowane, wykazują obecność poprzecznych grzebieni,

Także trzonowce ssaków drapieżnych są na ogól sześcioguzkowe. Ponieważ guzki zębów szczęki górnej i żuchwy zachodzą na siebie, ślady starcia widoczne są przede wszystkim na bokach guzków,

Ważniejszymi i częściej znajdowanymi są szczątki roślinożernych kopytnych, Rodzaj spożywanego przez nie pokarmu wymaga jego dokładnego przeżucia.

Zużywane są przy tym jednocześnie całe powierzchnie wszystkich trzonowców, wytwarzając przy tym specyficzne wzory fałdów szkliwa (grzebieni). II nieparzystokopylnych, które rozwinęły się licznie już we wczesnym trzeciorzędzie, i z których do współczesności przetrwały tylko jako nieliczne formy reliktowe tapiry, nosorożce i konie, trzonowce są typu lofodontowego, tzn. ze grzebienie ułożone są poprzecznie do powierzchni żującej,

Ważne są także nosorożce liczne jeszcze w późnym trzeciorzędzie. Ich trzonowce są brachyodontowe, z dwoma poprzecznymi grzebieniami połączonymi po stronie zewnętrznej podłużną krawędzią.

U koni trzonowce są typu hypsodontowego i tworzą jednolitą powierzchnię żującą. Wzór grzebieni, wywodzący się z zęba sześcioguzkowego, cechuje sję dwoma zamkniętymi mniej lub bardziej pofałdowanymi grzebieniami (jarzmami) i do zewnątrz skierowanym lałdem szkliwa. Przekrój poprzeczny zębów w szczęce górnej jest w przybliżeniu kwadratowy, zębów w żuchwie - prostokątny.

Wśród parzystokopytnych zęby wszystkożernych świniowatych są typu bunodontowego, to znaczy, że guzki na powierzchni trzonowców są niskie, zaokrąglone w ciągu całej historii tej grupy, Pierwsi przedstawiciele świniowatych pojawili się we wczesnym trzeciorzędzie, jednak na większą skalę, podobnie jak inne parzysto-kopytne, rozwinęli się w późnym trzeciorzędzie. Postępowe parzystokopytne mają zęby seleno-dontowe: na startych powierzchniach zębów występują wydłużone, wąskie, półksiężycowate grzebienie.

Dzisiejsze wielbłądowate reprezentowane przez nieliczne formy reliktowe były jeszcze w późnym trzeciorzędzie grupą światowo rozprzestrzenioną i silnie taksonomicznie zróżnicowaną.

Ważniejszą grupą są przeżuwacze odznaczające się zębami typu hypsodontowego. Żyrafowa-te, które w późnym trzeciorzędzie były jeszcze szeroko rozprzestrzenione, dziś reprezentowane są zaledwie przez dwa reliktowe gatunki. Jednak krętorogie (antylopy i byki) i jeleniowate przetrwały z licznymi formami do współczesności. Zęby przedstawicieli obydwu tych grup, podobnie jak nosorożców i koni, znajdowane są dosyć często w późnotrzeciorzędowych i czwartorzędowych osadach rzecznych.

Ich dokładne oznaczenie jest trudne i możliwe tylko z pomocą specjalistycznej literatury. Także prawidłowe systematyczne zaklasyfikowanie pojedynczych kości wymaga znajomości anatomii szkieletu.

Podobne prace

Do góry