Ocena brak

GRODZISK WIELKOPOLSKI

Autor /Cyriaka Dodano /10.10.2012

Miasto, parafia i dekanat
w archidiec. poznańskiej.

Jako gród i osada targowa G. powstat we wczesnym średniowieczu;
w 2. poł. XIII w. wchodził w skład dóbr klasztoru
cystersów w —» Gościkowie (Paradyżu); przed 1303 otrzymał
prawa miejskie, a od 2. poł. XV w. był własnością Ostrorogu
w; za sprawą Stanisława Ostroroga stał się ważnym ośrodkiem
luterańskim z 2 drukarniami Jana Glicznera, z których
wyszło kilka druków działającego tu założyciela miejscowej
szkoły i teol. kursów E. —» Glicznera oraz kilka druków Piotra
Mycielskiego, a także z drukarnią przybyłego z Poznania
Melchiora Neringa, który m.in. wydał w G. Kroniką Flawiusza
Eutropiusza, tłumaczoną przez Glicznera; w końcu XVI
w. właściciele G. wrócili do katolicyzmu; od pocz. XVII w.
do 1775 G. należał do Opalińskich.

Parafia G. istniała już zapewne w 2. poł. XIII w.; w związku
z lokacją miasta, z fundacji komesa Piotrka, syna Prandoty,
zbudowano kościół par. św. Jadwigi Śląskiej, got.,
wzmiankowany 1426; 1563-89 zajmowali go luteranie; 1635-49
kościół został gruntownie przebudowany przez K. Bonadurę
St. z fundacji Jana i Aleksandra Opalińskich; jest 1-nawowy,
manierystyczny, z wieżą, 1-przęslowym prezbiterium, nakrytym
kopułą, 2-przęsłowym transeptem, zakończonym parami
kaplic, nakrytych również kopułami; ma ołtarz główny późnobarokowy
z końca XVIII w., stiukowy, architektoniczny z
obrazem Hold Trzech Króli R. Hadziewicza 1185) w polu
środk. i MB Rokitniańska nad tabernakulum (ok. 1850-60);
ponadto we wnętrzu na uwagę zasługują - ambona późnorenesansowa
z 2. ćwierci XVII w., renesansowa, kamienna
chrzcielnica z przełomu XVI i XVII w., liczne obrazy, m.in.
MB Różańcowa ze św. Dominikiem i św. Mikołajem B. Strobla
(ok. 1640-50), Chrystus z uczniami w Emaus, nieznanego
caravaggionisty wł. z 1. poł. XVII w., Cudowne rozmnożenie
chleba ze szkoły flamandzkiej (po poł. XVII w.), MB Bolesna
z XVII w. w ramie rokokowej, renesansowa grupa pasyjna
z ok. 1600, krucyfiks manierystyczny z ok. 1610-20, renesansowa
płyta nagrobna Ewy z Kochów Lachkammer (zm.
1627), monstrancja późnogot. z 1. poł. XVI w., kielich wczesnobarokowy
z ok. poł. XVII w.

Z fundacji Jana Opalińskiego powstał 1662 w G. klasztor
bernardynów z kościołem Imienia Jezus i Niepokalanego Poczęcia
NMP; w klasztorze mieszkało przeciętnie 20 zakonników;
spędził w nim ostatnie lata swego życia Stanisław z G.
(ok. 1620-1707), prowincjał bernardynów, autor dzieł ascet.;
przy kościele istniał Trzeci Zakon św. Franciszka z Asyżu i
Bractwo św. Anny; 1835 rząd prus. skasował klasztor w G.;
obecny kościół pod wezw. Imienia Jezus, zbudowany na
przełomie XVII i XVIII w., barokowy, murowany, 1-nawowy
z transeptem i prosto zamkniętym prezbiterium, ma w ołtarzu
głównym obraz Adoracja Imienia Jezus z ok. 1662; ponadto
na terenie par. św. Jadwigi w G. jest filialny kościół
Świętego Ducha, drewniany, fundowany 1426 przez Pawła
Drzeńskiego, mieszczanina G.; obecny kościół wzniesiono
1663 (istniał przy nim szpital); od 1919 jest w G. dom zak.
elżbietanek.

W 1980 utworzono w G. drugą parafię - Najśw.
Serca Jezusa przy dawnym kościele ewang., neogot., zbudowanym
1910-12, na miejscu poprzedniego z 1787.
Dekanat G. powstał w XVI w.; obecnie liczy 11 parafii:
Bukowiec, Gnin, 2 w G., Jabłonna, Kamieniec Pozn., Kąkolewo,
Parzęczewo, Ptaszkowo, Ruchocice, Sątopy.

 

SGKP II 839-840, XV 1, 537; M. Ziemski. T. Piechocki, Wszerz i wzdłuż Ziemi Wielkopolskiej. Pz 1934, I 102-105; J. Świerzowicz, Kilka dat z najdawniejszych dziejów G., Orędownik na Powiaty Nowotomyski i Wolsztyński 17(1936) z. 21; H. Majkowski. G. Przeszłość, zabytki, ludzie, Pz 1938; Wczoraj i dziś powiatu nowotomyskiego, Nowy Tomyśl 1938; A. Dubowski. Zabytkowe kościoły Wielkopolski, Pz 1956. 59-62; Z. Grot, Działalność postów polskich w sejmie pruskim (1848-1850), Pz 1961; MPT II 226-227; SzmPz 204-216, (1985) 209-215, 496; KZSP V z. 14. 9-19; K. Bielecki. Ziemia Grodziska w walce o wyzwolenie narodowe 1918-1919, Sielinko 1978; P. Tomiak. Dzieje parafii grodziskiej w latach 1872-1939. Pz 1979 (mpsArPz); W. Zientarski, Z dziejów kapeli parafialnej w G., Muz 26(1981) z. 1, 45-53; B. Tomczak. Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych. Kalwaria Zebrzydowska 1985. 83-85.

Podobne prace

Do góry