Ocena brak

GRECKA RELIGIA - OKRES PREHISTORYCZNY

Autor /Zyta Dodano /10.10.2012

Zasiedlaniu Grecji w neolicie
(ok. 5500 prz.Chr.) przez ludność rolniczą z A z j i M n i e j s
z e j towarzyszyły pierwsze przejawy religijności, będące
dziedzictwem kulturowym —* Europy (II A).

W środk. fazie neolitu (kultura Sesklo - od 2. poł. VI do
pocz. IV tysiąclecia prz.Chr.) czczono niektóre jaskinie na
Cykladach, będące ośrodkami kultu stalaktytów i betyli. W
późnej fazie neolitu wsch. Tesalii (kultura Dimini V-IV tysiąclecie
prz.Chr.) rozwijał się kult płodności i urodzaju, uosobionych
w postaci bogini matki ludzi i przyrody (nieba, ziemi,
morza, lasów i gór). W eneolicie (wtedy pojawiła się metalurgia
miedzi - IV tysiąclecie prz.Chr.) wodzowie i wojownicy
czcili męskie bóstwo opiekuńcze; w tym czasie oprócz
kapłanek pojawili się kapłani.

W o k r e s i e k u l t u r y e g e j s k i e j (rejon M. Egejskiego
- 2700-1600 prz.Chr.), stworzonej przez ludność przedgr.
(zw. Karyjczykami, Lelegami, Pelazgami), istniały 3 wzajemnie
na siebie oddziałujące zespoły kulturowe: k r e t e ń s k i
zw. też minojskim) z ośrodkiem na Krecie, c y k l a d z k i
występujący na wyspach) oraz he 11 a d z ki (na lądzie).
Wiedza o religii oparta jest prawie wyłącznie na znaleziskach
materialnych, gdyż pismo (tzw. linearne A) nie zostało dotychczas
odczytane, wzmianki zaś w tekstach gr. nie są liczne.

Najstarsza kultura występowała na Krecie, gdzie rozwijał się
indywidualny i pubi, kult bogiń - Wielkiej Matki, Opiekunki
Domu, Opiekunki Zwierząt, nadto boga - Opiekuna Myśliwych
(wizerunki na pieczęciach i —» gemmach, figurki,
wzmianki u pisarzy staroż.).

W religii Kreteńczyków funkcje najwyższego kapłana sprawował
król; w panteonie szczególną rolę odgrywały bóstwa
kobiece (ich symbolem był najczęściej gołąb), w których można
widzieć prototypy bogiń okresu klasycznego (Hera, Temida,
Artemida, a także Afrodyta, Atena, Hestia, Gracje,
Nereidy). Jednym z głównych bóstw był Welchanos (deifikowany
człowiek, który urodził się, żył i umarł na Krecie), w
miejsce którego Grecy wprowadzili kult indoeur. —* Zeusa.
Cześć rei. odbierały w Egei źródła, drzewa, kolumny, także
betyle i kamienie, czczone w świętych jaskiniach, gdzie składano
wota ofiarne.

Miejscami kultu były domostwa, kaplice
pałacowe, specjalnie ogrodzone tereny przy źródłach oraz
pod drzewami, od środk. zaś okresu minojskiego ogrodzone
szczyty gór, na których wznoszono sanktuaria z ołtarzami
(najczęściej przenośnymi z gliny, podwójną siekierą zw. labrys,
rogami zwierząt i sakr. naczyniami). Obrzędy często
miały charakter widowiskowy; w procesjach, którym towarzyszyły
tańce, niesiono na ołtarze ofiary i składano je przed
kapłanem - władcą lub kapłanką uosabiającą boginię.

Kultem
otaczano byka; znana była tauromachia. Ku czci Wielkiej
Matki sprawowano obrzędy na polanach w gajach, a także
na szczytach górskich. Bóstwom składano jako wotum miniatury
przedmiotów i emblematów kultowych. Zmarli chowani
byli w grotach, grobach drążonych w skale, w grobach
tolosowych lub studniowych; składano im ofiary z pożywienia
(mięso, mleko, oliwa, miód) i odbywano ku ich czci libacje
sepulkralne.

Najazd Achajów z pn. (1900-1400 prz.Chr.) spowodował
upadek kultury egejskiej (przyczyn upatruje się również w
katastrofie Atlantydy); przeniknięcie jej zespołów kulturowych
na ląd dało początek kulturze mykeńskiej.

 

G. Karo. Religion des ägäischen Kreises. Bilderatlas zur Religionsgeschichte VII. L 1925; M.P. Nilsson. The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion, Lund 1927. 19502; R. Gostkowski, Kaplani i kapłanki w sztuce kreteńsko-mykeńskiej i greckiej (z 126 reprodukcjami), Wl 1936; J. Wiesner, Grab und Jenseits. Untersuchungen im ägäischen Raum zur Bronzezeil und frühen Eisenzeit. B 1938; C. Picard, Les religions préhelléniques (Crète et Mycènes), P 1948; F. Matz. Göttererscheinung und Kultbild im minoischen Kreta, Wie 1958; R.W. Hutchinson, Prehistoric Crete. Harmondsworth 1962; K. Majewski. Kreta - Hellada - Cyklady. V kolebki cywilizacji europejskiej, Wwa 1963; B. Rutkowski, Cult Places in the Aegean World, Wr 1972; G. Kehnscherper, Kreta, Mykene, Santorin, L 1973; B. Rutkowski, Sztuka egejska, Wwa 1973; O. Höckmann. Cycladic Religion, w: Art and Culture of the Cyclades, Karlsruhe 1977; B. Rutkowski. Realia kultowe, w: Kultura materialna starożytnej Grecji. Zarys, Wr 1978. III 581-673; Sanctuaries and Cults in the Aegean Bronze Age. Proceedings of the First International Symposium of the Swedish Institute in Athens 1980, Sto 1981; L. Press. Kultura Wysp Cykladzkich w epoce brązu, Wwa 1986.

Podobne prace

Do góry