Ocena brak

GRECJA, Republika Grecka, Elliniki Dimokratia - DZIEJE CHRZEŚCIJAŃSTWA

Autor /Zyta Dodano /10.10.2012

W G. wiążą się z
istnieniem niepodzielonego Kościoła w okresie apost. i poapost.,
z jego rozwojem i podziałem w nast. okresie (—» Bizancjum
II, III), a także z jego losami pod panowaniem tur. (2.
pol. XV w. - 1821) i w okresie niepodległości.

A. OKRES WCZESNOCHRZEŚCIJAŃSKI - Chrześcijaństwo w
G. głosił —» Paweł Aposto!, a towarzyszyli mu —> Łukasz
Ewangelista, —> Tymoteusz i —> Sylas; 49 w czasie II podróży
mis. Paweł z towarzyszami dotarł przez Azję Mn. do Troady,
skąd popłynął do Neapolis (Kawała) w Macedonii i do Filippi
(Dz 16,11-12); tu nastąpiły pierwsze nawrócenia Greków, oskarżenie i aresztowanie Pawła oraz przeproszenie go przez
urzędników rzym. (Dz 16,11-40). Paweł działał także w Tesalonice
i Beroi, gdzie nawracał Żydów i —* Greków (Dz 17,1-
-12); prześladowany przez Żydów udał się do Aten i głosił
ewangelię o Jezusie Chrystusie w synagodze i na rynku; wygłosił
też znaną mowę mis. na Areopagu (—» Agnosto Theo)
wobec stoików i epikurejczyków, ale nie odniósł sukcesu
apost. (Dz 17,13-34); sukcesem natomiast zakończył się apostolat
Pawła w Koryncie, gdzie przebywał od pocz. 51 do
lata 52 (Dz 18,1-18); w Koryncie napisał Paweł 2 listy do
Tesaloniczan; jesienią 52 wrócił z G. do Antiochii przez Efez
i Jerozolimę (Dz 18,1-22); ewangelizował w G. także podczas
III podróży mis. posyłając (między 54-57) z Efezu 1 List do
Koryntian, a nast. z końcem 57 przebywając 3 miesiące w
Koryncie, skąd wrócił do Azji przez Macedonię (Dz 20,1-6);
rezultatem tych misji było założenie (50-59) przez Pawła Kościołów
w Macedonii (Filippi, Tesalonika) i Achai (Korynt).

W G. przejściowo miał działać także —> Andrzej Apostoł; tu
napisał swą Ewangelią i Dzieje Apost. Łukasz Ewangelista.
W II i III w. z Kościołów gr. działalność mis. na Peloponezie
prowadził jedynie Kościół koryncki. Na pocz. II w. Ateny
stały się centrum odnowy kulturalnej, co wpłynęło na rozwój
chrzęść, działalności apologetycznej (—> apologeci wczesnochrześcijańscy);
pierwszą apologie chrześcijaństwa napisał
i wręczył ces. Hadrianowi bp ateński —» Kwadratus (prawdopodobnie
124 w Atenach); zachowały się też 2 apologetyczne
dzieła —* Atenagorasa z Aten.

W Chalcydzie w G. śmierć
męczeńską poniósł w IV w. —> Metody z Olimpu, a w —*
Atenach (II) m.in. Herakliusz, Paulin, bp Narcyz (ok. 125),
Pabliusz (ok. 170) i Leonidas (ok. 250). Najbardziej znanym
z wczesnochrześc. bpów gr. jest —> Dionizy, bp Koryntu, który
korespondował m.in. z Filipem, bpem Gortyny (Kreta),
oraz Pinytosem, bpem Knossos na Krecie; znany jest także
Bakchylus, bp koryncki, z przełomu II i III w., który brał
udział w sporach o datę święcenia Wielkanocy. Na Sobór
Nic. (325) przybyli bpi gr. z wyspy Eubea oraz z Teb, Larisy
i Tesaloniki. Dalszy rozwój chrześcijaństwa w G. związany
jest z dziejami cesarstwa bizantyjskiego (—* Bizancjum I).

B. ŚREDNIOWIECZE —» Bizancjum (II, III).

C. POD PANOWANIEM TURECKIM i w OKRESIE NIEPODLEGŁOŚCI

1 . K o ś c i ó ł k a t o l i c k i - O b r z ą d e k ł a c i ń s
k i - Katolicy obrządku lac. w G. byli od czasu wypraw —»
krzyżowych przede wszystkim na Wyspach Jońskich i Wyspach
M. Egejskiego, gdzie zamieszkiwali kupcy genueńscy i
weneccy. W okresie okupacji tur. w G. (2. poł. XV w. -
1821) upadły stolice biskupie lub istniały jako tytularne. Po
odzyskaniu przez G. niepodległości (ogłoszonej w protokole
londyńskim z 3 II 1830) katolicy stanowili znikomy procent
ludności, a w wielu miastach rekrutowali się w połowie z
Greków, w połowie zaś z cudzoziemców. Liczba katolików
wzrosła 1912 po przyłączeniu do G. nowych terytoriów (pd.
Epir, znaczna część Macedonii i Wysp Egejskich) i zamieszkaniu
w rejonie Salonik katolików gr. wysiedlonych z Turcji.
Wolność wyznania zapewniał katolikom i in. mniejszościom
wyznaniowym wspomniany protokół londyński. Powołany na
tron G. katolik (za zgodą Anglii, Francji i Rosji), książę bawarski
Otton I z dynastii Wittelsbachów (1832-62), uznany
„głową i przywódcą" prawosławia, nie mógł popierać katolicyzmu.

Od nast. władców żądano wyznania prawosł., a przysięga
monarsza zobowiązywała ich do jego popierania. Konstytucja
z 1844 wiązała państwo z Kościołem prawosł. i zakazywała
prozelityzmu wśród wiernych. Uwarunkowania hist,
sprawiły, że katolicyzm był silniejszy na wyspach (zwł. na
Siros, która miała „łac. charakter") niż w G. kontynentalnej.
Papież Grzegorz XVI ustanowił delegaturę apost. dla katolików
zamieszkałych na terytorium G., a ponadto mianował
19 VIII 1834 bpa Blancisa z Siros apost. delegatem z zadaniem
reorganizacji Kościoła kat. w G., i wznowił w Rzymie działalność kolegium gr. dla kształcenia duchowieństwa autochtonicznego.

Duchowieństwo kat. rekrutowało się w większości
z cudzoziemców, zwł. zakonników. Dla 30 000 katolików
w G. pap. Pius IX ustanowi! 23 VII 1875 stałą hierarchię
kośc; —* Ateny zostały ponownie rezydencjalnym abpstwem
dla Attyki i Peloponezu, podlegającym bezpośrednio Stolicy
Apost. (abpowi Aten poddano 1928 wikariat apost. Salonik,
eryg. 1926 dla gr. Macedonii i Tesalii); zreorganizowano metropolię
Korfu dla Wysp Jońskich z sufr. Zante i Cefalonia
(od 3 VI 1919 obydwie złączone z Korfu), ze względu na
małą liczbę katolików 1919 złączono abpstwo Naksos z
bpstwami Andros, Tine i Micone; abp Naksos zarządza od
1947 bpstwem —» Chios; bpstwo Siros, liczące najwięcej katolików,
złączono z bpstwem Milos i ad personam z bpstwem
Santorynu (71 katolików na 12 000 mieszk.); bp Siros został
administratorem apost. bpstwa —* Kreta (wznowionego
1874). Od 1947 należy do 6. wyspa Rodos, na której wznowiono
1928 abpstwo (liczące 600 katolików na 123 000
mieszk.), podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.

W dziejach katolicyzmu gr. znaczną rolę odegrały zakony;
Ateny były miejscem działalności misjonarzy, jezuitów i salezjanów
oraz sióstr św. Józefa; 1962 kapłani zak. stanowili
44% kat. duchowieństwa (na 1 kapłana przypadało 374 wiernych);
pracę duszp. utrudniała zbyt duża liczba małych, znacznie
od siebie oddalonych placówek; świeccy działali w ramach
Akcji Katolickiej. Do szkół kat. przyjmowano także
uczniów prawosławnych. Klasztor dominikanek na Santorynie
z inicjatywy franc, zakonnicy Jeanne Marie rozpoczął
apostolat ekumeniczny.

Po przekazaniu przez Stolicę Apost. relikwii św. greckich,
m.in. 1964 —> Andrzeja Apostoła, a nast. Tytusa i 1978 Dymitra
z Salonik (relikwie powróciły po 800 latach z San Lorenzo
de Campo do Salonik) nastąpiło złagodzenie niechęci
prawosławnych do katolików. W Rzymie istnieje nadal kolegium
gr. przygotowujące kapłanów diec, a Kongr. Kościołów
Wsch. założyła 1956 w Atenach niższe seminarium międzydiec,
kierowane przez jezuitów. Od 1967 istnieje Konferencja
Episkopatu G. pod przewodnictwem abpa Korfu.

D u s z p a s t e r s t w o p o l o n i j n e - skupione jest w Atenach
(początkowo przy katedrze św. Dionizego) przy kościele
jezuitów pod wezw. Najśw. Serca Jezusa (w wieczornej mszy
sobotniej i 2 mszach niedzielnych uczestniczy ok. 3000 osób);
z początku sprawowali je jezuici gr., obecnie prowadzone jest
przez jezuitów pol. z prowincji pd. (od 1989 duszpasterzem
jest ks. Stanisław Mól z Krakowa); w G. przebywa czasowo
ok. 40-50 000 emigrantów pol.; 1985-87 pracę duszpast.
wśród nich w Atenach (dla ok. 1500 osób) i w obozie dla
uchodźców w Lawrion (ok. 80 osób) podejmowali głównie w
okresie świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy także kapucyni
z prow, warszawskiej (Kazimierz Synowczyk, Pacyfik Dydycz,
Honoriusz Lisowski).

O b r z ą d e k  b i z a n t y j s k i - rozwiną! się po 1861 na
skutek rozpoczęcia misji wśród prawos!. Greków. Znaczne
grupy katolików obrządku bizant., znajdujące się w gr. części
Macedonii, rozproszono 1913 podczas wojny balk., natomiast
1921 przybyli do G. unici, prześladowani w Turcji. Stolica
Apost. 1923 erygowała w Atenach egzarchat apost. dla tegoż
obrządku. Egzarcha G. Calavassy (zm. 1957) założył niższe
seminarium duch. (1962 liczyło 24 alumnów). Obawy prawosławnych
przed rozpowszechnieniem się misji unickiej spowodowały
wiele represji prawnych godzących w prozelityzm
(m.in. nieuznanie ważności małżeństw mieszanych, zawartych
w Kościele kat.); 1976 obsadzono wakujący przez kilka
lat urząd egzarchy.

O b r z ą d e  k o r m i a ń s k i - swymi początkami sięga czasów
staroż., kiedy to przesiedlono do G. Ormian, nie uznających
uchwal —» Chalcedońskiego Soboru. Dla katolików tegoż
obrządku erygowano 21 XII 1925 ordynariat w Atenach,
zorganizowany i kierowany przez kapucyna bpa Kyrillosa Zachrabiana
(zm. 1972).

 

G. Hofmann, Vescovadi cattolici della G.. OCA 92(1934), 107(1936),
112(1937), 115(1938), 130(1941); tenże, Papa Gregorio XVI e la G., w; Gregorio XVI. Miscellanea commemorativa, R 1948, II 135-157; I.Ch. Delendas, Ol katholikoi tes Zantorines, At 1949; G. Hofmann, G. Gill, ECat VI 1052-1054; G.I. Konidares, Ekklesiastike historia tes Hellados [-11, At 1954-60; P. Joannou, LThK IV 1231-1233; P. Papageorgion, Das Verhältnis zwischen Staat und Kirche in G., W 1968 (mps BUniw); Ph. Argenti, The Religious Minorities of Chios. Jews and Roman Catholics, Lo 1970; L'Eglise en G.. Pro mundi vita. Dossiers 1(1976) 2-35; R. Grulich, Die unierte Kirche in Mazedonien (1856-1919), Wü 1977; A. Varthalitis, Memorandum des évêques catholiques de G. au Parlement, DC 74(1977) 537-539; Hi theologikì scholi peri tis synapseos diplomatikou scheseon metaxy tis hellinikis kyverniseos kal tu Vaticanu, Epistemonike Epeterida Theologikas Scholas 24(1979-80) 793-836; F. Heyer, Kirchen und Religionsgemeinschaften, w: Griechenland, Gö 1980, 425-447; CG. Zaphyrios, Die römisch-katholische Interorthodoxe und interchristlichen theologische und oekumenische Bedeutung der Papstreise zum Fanar, 29-30 November 1979, Theologia 54 (1980) z. 4, 692-721; P. Nikodimos, Anagaiai proypotheseis tu „Dialogu" tis Orthodoxu Anatolikis Ekklisias meta tis Dylikis, Ekklesia 58(1981) 9-12, 43^(7; CG. Zaphyrios, Orthodoxia kai Romaiokatholikismos, At 1982; M. Banaszak, Historia Kościoła katolickiego. Wwa 1986, I 37-116; I.E. Anastasiou, DHGE XXI 1369-1371.

 

2. K o ś c i ó ł p r a w o s ł a w n y - w G . w okresie średniowiecza
jako część cesarstwa bizant. (—» Bizancjum) dzielił
jego losy; po upadku cesarstwa w 2. poł. XV w. tereny te
opanowali Turcy Osmańscy (—» Turcja).

Pod wpływem ces. Rosji, Katarzyny II, Grecy podjęli 1770
i 1792 walkę z Turcją o niepodległość, ponosząc jednak porażkę.
Mnisi - Demetrios Fillippides i Georgios Konstatas -
oskarżyli —* Ekumeniczny Patriarchat Prawosławny w Konstantynopolu
o sprzedajność i służalczość wobec Turcji, a niższe
duchowieństwo gr. o ciemnotę i nieuctwo (Geografia Neoterike, W 1791); podobne zarzuty postawione zostały w
książce Helienike Nomarchia etai Logos peri Eleutherias (Italy
1806); w odpowiedzi na te oskarżenia patriarcha —» Grzegorz
V skierował pod adresem Greków Didaskalia patrike
(Kpol 1798), potępiając ich dążenia niepodległościowe.
Wbrew woli patriarchów spiski niepodległościowe nie ustawały
(prowadziły je tajne organizacje - heterie, m.in. od
1814 Filiki Heteria, która 1821 stanęła na czele nar. powstania
Greków).

Pod wpływem powstania w Mołdawii (1821) metropolita
German z Patras na Peloponezie wezwał Greków również do
powstania, uważanego przez nich za wojnę rei.; powstanie to
poparło wielu bpów, księży i mnichów, a potępili patriarcha
Grzegorz V i patriarcha jeroz. Polikarp (1808-27) wraz z 21
metropolitami, rzucając ekskomunikę na powstańców; 22 IV
1821 Turcy odpowiedzieli straceniem patriarchy Grzegorza
V, 2 metropolitów, 10 bpów i wielu —* fanariotów, zniszczono
także 16 kościołów gr. w Konstantynopolu.

Bezskuteczne okazały się wezwania z 17 VII 1821 patriarchy
Eugeniusza II, a później jego następcy Antyma III (1822-
-24) o zaprzestanie walki o niepodległość; duchowieństwo gr.
nie czytało listów pasterskich patriarchów, uważając ich za
wrogów niepodległości G. Opanowując znaczną część kraju,
Grecy zwołali w pobliżu Epidauros kongres nar., który w styczniu
1822 proklamował niepodległość G. i ustanowił rząd
tymczasowy; deklarację podpisało 28 bpów Peloponezu, liczni
księża i mnisi. Kongres proklamował prawosławie jako religię
panującą, in. zaś Kościoły jako tolerowane. Zgromadzenie
w Astros (styczeń 1823) zobowiązało ministerstwo wyznań
do opracowania nowych adm. zasad Kościoła, bez odnoszenia
się do Ekum. Patriarchatu.

Specjalna komisja rządowa, w której decydujący głos mieli
Georg Maurer, prof, teologii protest, na uniw. w Getyndze,
i Teoklit Farmakidis, archimandryta (po studiach teol. w Getyndze),
stwierdziła upadek karności kośc. i wysunęła projekt
reformy Kościoła niezależnie od Patriarchatu w Konstantynopolu.
Na wniosek bpów zebranych 1833 w Nauplion ogłoszono
Kościół gr. jako autokefaliczny. Patriarcha Konstancjusz
I (1830-34), odmawiając błogosławieństwa autokefalii, spowodował
prawie 20-letni rozłam między Kościołem gr. a Patriarchatem
Ekumenicznym.

Pod wpływem teologa i działacza
kośc. Konstantinosa Oikonomosa (przebywającego w Rosji),
a wbrew stanowisku Konstantynopola, na czele Kościoła
gr. stanął Święty Synod, złożony z 5 bpów i 2 świeckich, mianowanych przez króla; przewodniczącym synodu zosta! jeden
z bpów mianowanych przez króla, później stanowisko to zajmowali
abpi Aten. W celu kształcenia duchowieństwa otwarto
1839 uniw. w Atenach z wydziałem teol., a 1844 szkolę
teol. Rizarios. Konstytucja państw. (1843) żądała, by król
był wyznania prawosł., zabraniała prozelityzmu i zapewniała
tolerancję in. wyznaniom.

Za pośrednictwem abpa Aten Neofitosa Metaksosa (1833-
-61) podjęto rokowania z patriarchą ekum. Antymem IV o
uznanie autokefalii; patriarcha uznał 1850 autocefalie Kościoła
gr. przy zatrzymaniu prymatu honor., a 1852 wskutek
protestu Greków uregulowano tę sprawę pod względem kan.
i wydano, po uzyskaniu zgody Patriarchatu, wewn. statut autokefalicznego

Kościoła w G.; charakterystyczną cechą tego
statutu, jak i nast., zreformowanych 1900, 1923, 1943 i 1967,
była ścisła współpraca i zależność Kościoła od władzy
państw., wyrażająca się m.in. w prawie zatwierdzania przez
państwo wszelkich uchwał podejmowanych przez organy
kośc; hierarchia kośc, korzystając z opieki państwa i jego
obrony, popierała władzę król.; 1833 rząd przejął na skarb
państwa dobra klasztorów mających mniej niż 5 mnichów, a
pozostałe klasztory zobowiązał do uiszczenia do skarbu państwa
10% dochodów na rzecz budowy nowych kościołów i
szkół; z 400 klasztorów pozostawiono tylko 82 (klasztory prywatne
nie podlegały tej redukcji).

Mimo represji do 1845 liczba
klasztorów męskich wzrosła do 128 z 1646 mnichami, i
4 żeńskich ze 144 mniszkami; wyższe urzędy zak. obsadzał
Święty Synod. Zakony prowadziły działalność charytatywną
i częściowo zajmowały się szkolnictwem. W 1850 G. liczyła
1,22 min wyznawców Kościoła prawosł.; dekret rządowy z
lipca 1852 zwiększył do 24 liczbę diecezji (1833 - 10) - w tym
1 metropolia (Ateny; zlikwidowana została metropolia w Koryncie),
10 abpstw i 13 bpstw.

Przeprowadzony 1852 nowy podział terytorialny Kościoła
był dostosowany do państw, administracji terytorialnej. Konsystorze
biskupie, biskupi i szkoły teol. zostały uposażone ze
skarbu państwa; duchowieństwo par. utrzymywało się z ofiar
iura stolae, a także z rzemiosła i rolnictwa; duchowieństwo
niższe (1853 - 5100, w tym Vz zakonników) byto najczęściej
na niskim poziomie intelektualnym.

W 1863 przyłączono do
G. Wyspy Jońskie z 3 eparchiami i 218 000 wiernych. Postawa
większości bpów i prof, uniwersytetu ateńskiego była antykat.;
Ch. Papulatis, zwalczając publicznie katolicyzm króla
Ottona I, przyczynił się do jego detronizacji (1862); K. Kontogoneas
wydał Evangelikos kerules (At 1857) o akcentach
antypap.; E. Tantalides zwalczał „rzymskie nowości" (1850),
a dzieło M. Themerisa o patriarsze Cyrylu Lukarisie odznaczało
się nienawiścią do Kościoła kat. (1859).

Teologowie gr.
studiowali najczęściej na protest, wydziałach teol. w Niemczech;
wydawane przez nich w Atenach od 1858 czasopismo
„Hieramnemon" przejawiało tendencje racjonalistyczne;
1870 założono stowarzyszenie kapłanów w celu podniesienia
poziomu intelektualno-moralnego i materialnego księży (stowarzyszenie
zniósł metropolita Teófilos); ujawnienie 1875
kupna urzędów kośc. przez 3 bpów zapoczątkowało dyskusję
nad reformą życia kośc; zamieszanie spowodowały też dyskusje
Farmakidisa i Oikonomosa w sprawie autokefalii, a
także N. Wamwasa na temat nowego przekładu Pisma św. z
języków oryginalnych, wyd. przez Bryt. Towarzystwo Biblijne.
Życie zak., mimo ograniczeń, rozwijało się nadal; 1900
było w G. 169 klasztorów męskich z 2000 mnichów i 9 klasztorów
żeńskich ze 152 mniszkami.

W 1909 rewolucja militarna zadecydowała o przeprowadzeniu
reorganizacji Kościoła; narzucony mu 1914 nowy statut,
został odrzucony przez metropolitę Teoklitosa; za metropolity
Chryzostoma Papadopulosa (1923-38) rozbudowano sieć
seminariów duch., podniósł się poziom intelektualny księży i
zaktywizowała działalność pastoralna; zał. 1932 Zjednoczenie
Chrześc-Spol. powołało 1942 organizację Christianikon
Fos. Przyłączone do G. tereny Tesalii (1881 częściowo, 1919 w całości), Macedonii i Tracji (1912-13), podległe nadal jurysdykcji
Patriarchatu Ekum., przeszły 1928, na mocy porozumienia
z tymże Patriarchatem, pod jurysdykcję Kościoła
gr.; Konstantynopol zatrzymał czasowo jurysdykcję nad górą
—» Athos i Kretą. Zmieniające się doktryny w G. narzucały
Kościołowi nowe statuty (1923, 1925, 1931-32), normowały
sprawy duszpasterstwa par., szkół kośc. i kształcenia księży
(1927), administracji dóbr kośc. (1930) i funkcjonowanie
>więtego Synodu (1931-32).

Przyjęcie przez Kościół grecki kalendarza gregoriańskiego
1924) wywołało w G. niepokoje, doprowadzając 1935
wskutek sprzeciwu 3 metropolitów) do schizmy w Kościele
gr. i zorganizowania po 1940 odrębnego synodu. Abp Damaskinos
Papandreu (dotychczasowy metropolita Koryntu), relegowany
przez generala J. Metaksasa do klasztoru na wyspie
Salamina, po synodzie 23 metropolitów, który anulował akt
rządowy z 1938, powrócił 1949 do Aten i opracował nowy
statut Kościoła.

W czasie II wojny świat, (okupacja niem.,
wł. i bułg.) zginęło wielu księży i mnichów, zaangażowanych
w ruchu oporu; 1949 nowym abpem Aten został dotychczasowy
metropolita Janiny, Spiridion Wlachos. W 1951 G. byla
podzielona na 5233 parafie (652 na Krecie), 66 eparchii (7 na
Krecie) i liczyła 6638 księży (402 na Krecie) i 6,5 min wiernych;
1954 w G. było 140 klasztorów męskich z 1227 mnichami
i 76 żeńskich z 650 mniszkami. W tymże roku obchodzono
w G. uroczystości z okazji 1900-lecia przybycia tu Pawła
Apostoła.

W związku z rozwojem przemysłu po 1950 wieś gr. zaczęła
się wyludniać, miasta zaś gwałtownie wzrastać; Kościół, nie
przygotowany na tę zmianę, prowadził nadal tradycyjnie duszpasterstwo.

Przed 1964 w G. działały 2 wydziały teol. (Ateny,
Saloniki 1944), 6 wyższych seminariów duch., 9 niższych,
7 seminariów zakonnych. Podjęte przez hierarchię reformy
kośc. napotykały na trudności wskutek braku wśród niej jedności,
księży i zmniejszenia się liczby powołań zak., a także
kryzysu praktyk rei. wśród wiernych.

Teologowie świeccy
opanowali prasę kośc, katedry teol. oraz zajęli się działalnością
kaznodziejską. Obok bractwa —» Zoe (zal. 1911), będącego
ośrodkiem odnowy rei., powstało bractwo Tameio
Astatheos (unia ortodoksów). Ruchy apost. koordynowała
„Apostolike Diakonia" (oficjalny organ hierarchii i laikatu
gr.), wspierająca również Kościoły prawosł. w Ugandzie i
Korei. W Atenach ukazywały się czasopisma teol. „Theologia"
i „Ekklesia", a także dziennik kośc. „Ekklesiastike Aletheia";
1959 powstała organizacja księży Ho Soter.

W 1965 doszło do konfliktu między hierarchią kośc. a rządem
z powodu zamierzonej przez niego redukcji bpstw; 1967
rządy w G. przejęło wojsko, które zdymisjonowało abpa
Aten, Chryzostoma; zreformowany Święty Synod powołał
wówczas na jego miejsce Hieronymosa Kotsonisa, byłego kapelana
król. i prof, teologii w Salonikach; w tym też roku
rząd ustanowił trybunały kośc. z możliwością apelacji do
wtadz państw.; protesty 2 metropolitów przeciwko tym apelacjom
zakończyły się ich zdymisjonowaniem;

1969 władze
narzuciły Kościołowi nowy statut, który spotkał się z krytyką
duchowieństwa; 1973 nowa dyktatura zdymisjonowała (jako
niekanonicznie wybranego) abpa Hieronymosa i kilku metropolitów.
Synod, złożony z 32 metropolitów, wybrał na abpa
Aten i przew. Świętego Synodu dotychczasowego metropolitę
Janiny, Serafima; podjął on akcję ireniczną wśród zwolenników
abpa Hieronymosa, troszczył się o podniesienie poziomu
kształcenia duchowieństwa, o reformy życia zak., a także
unowocześnienie duszpasterstwa, zwł. w wielkich miastach
przemysłowych.

Kolegialną, naczelną władzą w Kościele jest Synod Hierarchii
Kościoła Gr., czyli Synod Biskupów, z którego wywodzi
się stały Synod, składający się z 8 metropolitów i abpa Aten,
jako przew. (do 1969 władze te działały na podstawie statutu
wewn. z 1943, znowelizowanego 1967); przy Synodzie działają 22 komisje i 2 trybunały synodalne jako organy realizujące
uchwały Soboru i Synodu.

Zasady stosunku państwa do Kościoła ustaliła Konstytucja
G. z 1 I 1952, stwierdzając, że „religią panującą w G. jest
religia Prawosł. Wschodniego Kościoła Chrystusowego", że
„każda inna religia jest dozwolona, a praktyki jej kultu wykonywane
są bez przeszkód pod ochroną prawa" oraz że „nawracanie
i wszelkie wystąpienia przeciw religii panującej są
zakazane". W 1987 państwo przejęło posiadłości Kościoła
prawosł. w G.

Kościół gr. przystąpił 1946 do Ekum. Rady Kościołów, a
1980 wszedł do Komisji Katolicko-Prawosławnej. Republika
G., pomimo oporu hierarchii kośc, nawiązała 3 XII 1983
stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską.

 

Ch. Papadopulos, Historia tes Ekklesias tes Hellados, At 1920; Th. Haralambides. Die Kirchenpolitik G. Beitrag zur Kulturgeschichte Neugriechenlands von 1821-1935. ZKG 55 (1936) 158-192; G. Konidaris, Ekklesiastike historia tes Hellados I-II. At 1954-60; D. Savramis. Die griechisch-orthodoxe Kirche und die soziale Frage. OKS 7 (1958) 66-84; P. Bratsiotis, Dle Theologen-Bruderschaft „ZOE". ZRGG 12 (1960) 371-384; K. Papapetreu. Die Säkularisation und die Orthodoxe-katholische Kirche, G., Kyrios 3 (1963) 193-205; BdM II 411-416; HJ. Härtel. Zur kirchenpolitischen Krise in G., OKS 15 (1966) 39-49; G. Podskalsky, Kirche und Staat in G., TThZ 76 (1967) 298-322; AtHier 57; CA. Frazee, The Orthodox Church and Independent G. 1821-1852, Lo 1969; KonKun 175-177; Th. Strangas. Historia ekklesias Hellados (1817-1967) I-II, At 1969-70; Ch. Maszewski. Die Zoi-Bewegung G., Gö 1970; V. Stephanidis, Ekklesiastike historia ap arches mehrt tu parontos. At 1970; HOK 731-732; A. Geromichalos. Ekklesiastike historia tes Hellados. Saloniki 1973; B. Stasiewski, Die morgenländischen Nationalkirchen, HKG VI 2, 368-369; Oriente cattolico, R 1974, 203-205. 208-209, 484; H.M. Biedermann, Orthodoxe Kirche und Migration im heutigen G., OKS 24 (Ì975) 51-68; B. Stasiewski. Die nichtunierten Ostkirchen. HKG VII 493-494; I.E. Anastasiou, Ekklesiastike historia, Saloniki 1983; tenże, DHGE XXI 1349-1371.

 

3. K o ś c i ó ł p r o t e s t a n c k i - (Helleniki Evangeliki Ekklesia)
w G. swymi początkami sięga działalności Jonasa Kinga
z —> American Board of Commissioners for Foreign Missions,
który 1828 osiadł w Atenach i tu prowadził pracę mis.,
wywołującą sprzeciw Świętego Synodu (zwł. 1845 i 1863); jednakże
już 1837 Amalia z Oldenburga założyła w Atenach
ewang.augsb. gminę dla wyznawców posługujących się językiem
niem. (1913 zatwierdził ją gr. parlament), dla której
1932-34 wzniesiono kościół pod wezw. Chrystusa.

Pierwszą
jednak gminę luterańską zorganizował 1858 w Atenach Michael
Kalopathakis, przybyły do G. po studiach w Union
Theological Seminary w Nowym Jorku; uprzedzenia ze strony
patriarchatu prawosł., jak i brak aprobaty ze strony rządu
sprawiły, że gmina ta nie miała wielu wyznawców; wzmocniło
ją dopiero przybycie 1922 z Turcji licznych protestantów -
rok ten uznaje się powszechnie za oficjalną datę ukształtowania
się Kościoła ewang. w G. Kościół ten prowadzi m.in.
szkoły niedzielne i angażuje się w działalność charytatywną;
1986 liczył ok. 15 000 wiernych w ponad 30 gminach. Ponadto
w G. działają gminy —* zielonoświątkowców, a w Atenach
(głównie) są także wyznawcy Kościoła anglik, (mają tu kościół
pod wezw. Pawła Apostoła).

 

J. Karayannopulos, RGG II 1857-1860; S.M. Sophocles, The Religion of Modern G., Thessaloniki 1961; Ch.M. Woodhouse, The Story of Modern G., Lo 1968; Handbook Member Churches. World Council of Churches, G 1982, 146-147; Hemerologion tes Ekklesias tes Hellados, At 1983; A.A. Angelopoulos. TRE XIV 225-228; I.E. Anastasiou, DHGE XXI 1368-1371.

Podobne prace

Do góry