Ocena brak

GRAMATYKA GENERATYWNA

Autor /DomikB Dodano /07.11.2012

 

GRAMATYKA GENERATYWNA ang. generative grammar; fr. grammaire generative; nm. generatwe Grammatik

Sformalizowany opis danego języka — naturalnego lub sztucznego — wyznacza­jący zbiór wszystkich (poprawnie zbudo­wanych) zdań tego języka i strukturę każ­dego z tych zdań. Znaczy to, że nie tylko przypisuje się danym już zdaniom jakie­goś języka — tak jak w gramatyce trady­cyjnej — określoną strukturę gramatycz­ną, ale zmierza się do tego, aby z góry i wyraźnie stwierdzić, jakiego typu zdania tego języka są możliwe, tj. kiedy na pod­stawie pewnego systemu reguł można tworzyć, czyli generować, wszystkie po­prawne pod względem gramatycznym zdania języka, odnosząc do nich automa­tycznie określony opis strukturalny. A za­tem podczas gdy gramatyka tradycyjna odtwarza w swoim opisie powierzchnio­we cechy struktur słownych, gramatyka generatywna dąży do odtworzenia reguł, według których owe struktury są budo­wane. W pierwszym przypadku uzyskuje się model, który odwzorowuje cechy na­oczne, w drugim — model (w mocniej­szym sensie tego słowa), według którego kształtuje się praktyka mowy. Z punktu widzenia gramatyki generat3nvnej to, czym zajmuje się gramatyka tradycyjna, można określić jako realizacje fonetyczne — czę­sto przypadkowe i niekonsekwentne — strukturalnych prawidłowości artykulacji sensu.

Gramatyka generatywna danego języka umożliwia wytwarzanie (generowanie) — za pomocą odpowiednich urządzeń — nieskończonego zbioru zdań na podsta­wie skończonej liczby reguł zwanych rekursywnymi lub rekurencyjnymi {recursive rules). Są to reguły, które można stoso­wać nieskończenie wiele razy, przy czym za punkt wyjścia przyjmuje się każdorazo­wo zdanie uzyskane w wyniku poprze­dniego ich użycia. Na gramatykę taką składa się pełna lista wyrażeń prostych danego języka (—> słownik) oraz zestaw reguł konstrukcji wyrażeń złożonych (formation rules), w szczególności — zdań tego języka. Reguły te mogą mieć rozmaitą po­stać; do najprostszych należą tzw. reguły przepisywania lub podstawiania {rewrite rules, rewriting rules, string-replacement rules) (symbolicznie: X -^ Y, co czytamy: przepisz X jako Y); gramatyka, w której występują tylko takie reguły, nazywa się —> gramatyką struktur frazowych.

Gramatyki generatywne konstruowano i badano najwcześniej (bez użycia tej na­zwy) w logicznej teorii języków sformali­zowanych. U ich podstaw znalazły się koncepcje pochodzące z antybehawiorystycznej psychologii, logiki matematycz­nej, teorii automatów, cybernetyki. Ideę generatywizmu podjęło — głównie dzięki N. Chomsky'emu — językoznawstwo. Gra­matyki generatywne budowane dla języ­ków naturalnych zawierają oprócz reguł przepisywania bardziej skomplikowane re­guły zwane regułami transformacji (-> gra­matyka generatywno-transformacyjna). Skła­dają się one przy tym z komponentu skła­dniowego oraz fonologicznego i seman­tycznego. Gramatyki te analizują wyko­rzystanie twórczych możliwości użycia języka.

Podobne prace

Do góry