Ocena brak

GRABIŃSKI STEFAN

Autor /ulasek Dodano /20.02.2012

GRABIŃSKI STEFAN, ur. 26II1887 w Kamionce Strumiłowej nad Bugiem, zm. 12 XI1936 we Lwowie, nowelista i powieścio-pisarz. Po studiach filologii klas. i pol. na Uniw. Lwow. był 1910-31 nauczycielem szkół średnich, gł. we Lwowie. Debiutował 1909 pod pseud. Stefan Żalny tomikiem opowiadań Z wyjątków. Wpomrokach wiary, ale właściwy rozgłos i uznanie przyniosły mu dopiero zbiory nowel: Na wzgórzu róż (1918) oraz Demon ruchu (1919,, wyd. 2 1922). G. był przede wszystkim nowelistą i w tym gatunku miał najwybitniejsze osiągnięcia. Ogłosił poza wymienionymi tomy opowiadań: Szalony pątnik (1920), Niesamowita opowieść (1922), Księga ognia (1922), Namiętność (1930). Był też autorem powieści Salamandra (1924), Cień Bafometa (1926), Klasztor i morze (1928), Wyspa Itongo (1936) i niedokończonej Motywy docenta Pono-wy (w rkpsie). Próbował sił w dramatopisarstwie, wystawiając na scenach Warszawy, Lwowa i Krakowa Willę nad morzem (Ciemne siły), druk. 1921, oraz Zaduszki-, w rkpsie pozostała sztuka Manowiec (Larwy). W czasopismach zamieścił kilka szkiców teoret. o literaturze fantast. oraz studium o E.A. Poem, który wywarł widoczny wpływ na jego twórczość. Współpracował też z filmem -1926 reż. L. Trystan nakręcił film średniome-trażowy osnuty na noweli G. Kochanka Szamoty. W 1931 otrzymał nagrodę lit. m. Lwowa.

G. uprawiał fantastykę lit. o podkładzie psychol.-filoz., zakładającą polimorfizm bytu, „wielość rzeczywistości". Inspirował się panpsychizmem G. Fechnera, pluralizmem W. Jamesa, intuicjonizmem i dynamizmem H. Bergsona. Podniet tematycznych szukał też w parapsychologii i psychopatologii, dopatrując się w anomaliach psych, potwierdzenia dla swej fantast. koncepcji wielopostaciowości istnienia. Jest jedynym w naszej literaturze klasykiem noweli niesamowitej, ujawniającym doskonałą umiejętność operowania nastrojem grozy, dziwności i tajemnicy, również w utworach osadzonych w starannie wystudiowanych realiach środowiskowych (np. stacja kolejowa w Demonie ruchu, folklor kaszubski w Klasztorze i morzu).

Niesamowite opowieści, wybór i oprac. J. Wilhelmi, W. 1958; Niesamowite opowieści, posłowie S. Lem, Kr. 1975; Utwory wybrane, red. A. Hutnikiewicz, W. 1980.

PSB 8 (A. Hutnikiewicz); K. IRZYKOWSKI Magik niesamowitości, w: Lżejszy kaliber, W. 1938; J.E. PŁOMIEŃSKI Suweren polskiej fantastyki literackiej, w: Twórcy bez masek, W. 1956; A. HUTNIKIEWICZ Twórczość literacka S.G., Tor. 1959; R. POLLAK Ze wspomnień o S.G., w: Z dziejów kultury i literatury ziemi przemyskiej (zbiór.), Przemyśl 1969.

Artur Hutnikiewicz

Podobne prace

Do góry