Ocena brak

GOYA y LUCIENTES FRANCISCO JOSÉ de

Autor /Lilianna Dodano /09.10.2012

ur. 30 III
1746 w Fuendetodos k. Saragossy, zm. 16 IV 1828 w Bordeaux,
hiszp. malarz i grafik.

Studia malarskie rozpoczęte 1760 u J. Luzána w Saragossie,
kontynuował od 1763 w Madrycie u F. Bayeu y Subías,
ulegając głównie fascynacji rokokiem; 1766 i 1771 podróżował
po Włoszech (Rzym, Parma, N e a p o l ) ; p o powrocie wykonał
1771-72 freski w katedrze Nuestra Señora del Pilar w
Saragossie i kościołach w Muel, Remolinos oraz w kartuzji
Aula-Dei (m.in. Zwiastowanie Joachimowi i Annie, Narodziny
NMP, Prezentacja Maryi w świątyni); 1773 osiadł w
Madrycie, gdzie początkowo pracował dla manufaktury król.,
wykonując projekty tapiserii (kompozycje rodzajowe w
stylu rokoka) oraz tworzone pod wpływem D. Velázqueza
portrety, które przyniosły mu liczne zaszczyty (m.in. 1785
miano d y r e k t o r a Akademii S. F e r n a n d o , 1786 malarza króla,
1799 pierwszego malarza nadwornego).

G. otwarcie wyrażał
również swą sympatię dla postępowych idei społ., zachowując
przy tym artyst. niezależność; z tego okresu pochodzą
Chrystus na krzyżu z 1780 (Prado), Św. Bernard udzielający
chrztu z 1787 (kościół św. Anny w Valladolid) oraz j e d n o z
najwybitniejszych dziel G. - scena rodzajowa znana jako
Odpust na łące San Isidoro z 1788 (Prado). Po chorobie
(1792), której następstwem była trwała u t r a t a słuchu, ustalił
się ostatecznie światopogląd artysty; jego sztuka zaczęła
wykazywać coraz silniejszy związek z życiem, co wkrótce
stanowiło jedną z podstawowych cech realizmu;

G. stal się
krytykiem obserwowanego świata; swe nowe poglądy spo!.
wyraził najdobitniej w cyklu graficznym Kaprysy z 1796-98
( P r a d o ) , wykonanym techniką akwaforty i akwatinty, składającym
się z 80 rycin demaskujących istniejący ustrój i obyczaje;
1798 G. wykonał także zespół fresków w kopule i na
sklepieniu kościoła S. Antonio de la Florida w Madrycie, w
których - podobnie jak w Kaprysach - czytelne jest nowatorstwo
rozwiązań formalnych (zwł. w zakresie barwy i sposobu
malowania).

W latach nast. powstały obrazy o różnorodnej
tematyce (Maja naga i Maja ubrana, 1797-99; Księżna Alba,
1795 i 1797; Rodzina Karola IV, 1800; wszystkie w Prado),
lecz świadectwem jego trwałych zainteresowań kwestią społ.
są 2 kompozycje malarskie z ok. 1814, obrazujące krwawą
walkę narodu hiszp. z wojskami Napoleona Bonapartego
Walka koto Puerta del Sol w Madrycie 2 maja 1808 (Prado)
i Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808 (Prado),
a zwł. rewolucyjny, zawierający 82 ryciny, cykl graficzny
Okrucieństwa wojny, stanowiący jej dramatyczne oskarżenie
i zarazem obronę człowieczeństwa, będący dokumentem
okrucieństwa najeźdźców i męstwa ludu hiszp., broniącego
ojczyzny, swego prawa do wolności i godziwych warunków
życia.

W ostatnich kilkunastu latach życia G. powstały symboliczne i fantastyczne prace, charakteryzujące się niezwykłą
ekspresją i sugestywnością wizji, np. malowidła ścienne z
1820-22 w domu artysty zw. Quinta del Sordo (zawierające
m.in. przedstawienia Saturna pożerającego własne dzieci i
Sabat czarownic), a także, demaskatorski w swym zamierzeniu
i szyderczy w wyrazie, nast. cykl graficzny z 1813-18
złożony z 18 rycin - Szaleństwa, zw. też Przysłowiami.

Ostatecznym
p r o t e s t em przeciw znienawidzonemu rządowi hiszp.
był wyjazd artysty z Hiszpanii do Bordeaux (1824), gdzie
przebywał do końca życia. Najdojrzalsza faza twórczości G.
została uznana za j e d e n z pierwszych przejawów romantyzmu;
jej wpływ zaznaczył się w sztuce wielu artystów XIX i
XX w., m.in. E. Delacroix, H. Daumiera, G. Courbeta, by
nast. stanąć u źródeł symbolizmu i ekspresjonizmu.

 

A. de Beruete y Moret, Goya I-III, Ma 1916-18; W. Husarski, Francisco G., Wwa 1925; X. Desparmet Fitz-Gerald, L'oeuvre peint de G., catalogue raisonné I-IV, P 1928-50; F.D. Klingender. G. in the Democratic Tradition, Lo 1948; J. Lopez- Rey, G. Caprichos. Beauty, Reason and Caricature I-II, Pri 1953; E. Lafuente Ferrari. Goya. Die Fresken in San Antonio de la Florida zu Madrid. G 1955; F. Nordström, G., Saturn and Melancholy. Studies in the Art of G., Sto 1962.

Podobne prace

Do góry