Ocena brak

GÓRA OLIWNA

Autor /Marcjanna Dodano /09.10.2012

(hebr. har ha-zzettn, ma'aleh ha-zzetîm
góra oliwek, 2 Sm 15,30; har ha-miszchah góra namaszczenia,
Miszna RH 2,54; Middot 1,3; 2,4), wzniesienie należące
do pasma górskiego (3,5 km) ciągnącego się z pn. na pd. po
wsch. stronie Jerozolimy za p o t o k i em —» Cedron; ma ono 3
wzgórza - pn. zw. Górą Skopus (826 m), środk. zwane po
arab. (jak —» Synaj, —» Garizim, —» Tabor) Świętą Górą -
Dżebel et-Tur (815 m), będące G . O . , i pd. Dżebel Baten
el-Hawa (740 m), utożsamiane przez tradycję chrzęść z
Górą Zgorszenia (2 Kri 23,13). Na G . O . znajduje się dziś
wioska zw. Kefr et-Tur, którą identyfikuje się z Betfage
(Mt 21,1). Po stronie pd.-wsch. przylega do G.O. wierzchołek
zw. Dżebel el-Azarijeh, na którym znajdowała się
—> Betania. W starożytności G . O . pokryta była oliwkami,
k t ó r e Tytus nakazał wyciąć w czasie oblężenia Jerozolimy
(70); prawdopodobnie od najdawniejszych czasów Izraela
uważano G.O. za miejsce święte (2 Sm 15,30-32; Ez 11,23).

Wg niektórych biblistów (F.M. Abel, R. de Vaux) znajdowało
się tam sanktuarium Nob (2 Sm 15,32); tędy przechodziły
szlaki dające dostęp do Jerozolimy (2 Sm 15,30) i prowadzące
do Bachurim (2 Sm 16,5); wg Ez 11,23 „chwała Pańska"
opuściła Jerozolimę i zatrzymała się na G . O . ; tą samą
drogą powróci w czasach eschat, do świętego Miasta (Za
14,4); na G.O. odbywał się ryt palenia czerwonej krowy
(Lb 19,1-10; Parah 3,6.7.11); stąd dawano sygnały świetlne
dla Aleksandrejonu o rozpoczęciu nowego miesiąca (Miszna
RH 2,4), a wg legendy żyd. gołąb wypuszczony z arki Noego
(Rdz 8,8-12) zerwał gałązkę oliwną z G.O. ( G n R 33,6).

Wiele wydarzeń z ostatnich dni życia Jezusa związanych
jest z G . O . ; tu Jezus przepowiedział zburzenie Jerozolimy
Mt 24,3; Mk 13,3) i nauczył uczniów modlitwy Ojcze nasz
Łk 11,1-4); z Betanii przez G.O. prowadziła droga uroczystego
wjazdu Jezusa do Jerozolimy (Mt 21,1-17; Mk
11,1-11; Łk 19,29-40; J 12,12-19); epizod o kobiecie przyłapanej
na cudzołóstwie miał miejsce prawdopodobnie na
G.O. (J 8,1-11); tutaj Jezus spotykał się ze swymi uczniami
(Łk 22,39; J 18,2), tu został pojmany (Łk 22,39.47), stąd
wstąpił do nieba (Łk 24,50-51; Dz 1,12). Liczne sanktuaria
c h r z ę ś ć znajdujące się na G . O . upamiętniają te wydarzenia.
Bazylika Eleona, zbudowana (326-333) przez św. Helenę,
upamiętniała grotę, w której Jezus nauczył swoich uczniów
modlitwy Ojcze nasz, wygłosił mowę eschatol. (Mt 24,25)
i spotykał się z uczniami przed wniebowstąpieniem; wyżej
wybudowano okrągły budynek z otwartą kopułą zw. Imbomon
(en bomo na wzgórzu), upamiętniający wniebowstąpienie
Jezusa (obie świątynie zostały zburzone 614 przez
Persów); krzyżowcy odbudowali kościół Wniebowstąpienia
zamieniony 1187 przez muzułmanów na meczet, na ruinach
zaś Eleony stanął kościół Pater noster; poniżej znajduje
się kaplica Dominus flevit (Łk 19,41-44), wybudowana 1891
na pozostałościach kaplicy św. Anny Prorokini, u stóp G . O .
- bazylika Agonii (Getsemani), zbudowana 1924 na ruinach
bazyliki z czasów Teodozjusza (379-395), w miejscu modlitwy
i pojmania Jezusa w —» Ogrodzie Oliwnym; w pobliżu jest
kościół Wniebowzięcia NMP, upamiętniający —* grób Maryi,
Matki Jezusa.

Wykopaliska archeol. na G . O . prowadzone były głównie
przez franciszkanów, np. w Ogrodzie Oliwnym 1891 i 1909
odkryto pozostałości kościoła Najśw. Zbawiciela, a w toku
robót renowacyjnych (1920) ślady bazyliki Teodozjusza;
1910-11 znaleziono resztki kościoła Eleony, 1953-55 zaś na
t e r e n i e Dominus flevit - cmentarz z okresu rzym. i bizant.
oraz kaplicę i o r a t o r i um św. Anny Prorokini z V i i w.; prace
prowadzone na t e r e n i e kościoła Wniebowstąpienia (1959-60)
pozwoliły na ustalenie dawnego planu budowli bizant.; 1972
w kościele Wniebowzięcia NMP odkryto 3-komorowy grób z I w. po Chr., przypuszczalnie ten sam, w którym złożono
ciało Maryi;

1980 Andrzej Struś SDB odkrył na stoku G . O .
groby pochodzące z I w. po Chr. z ceramiką i inskrypcjami.
Współczesne budowle na G . O . , jak ros. kościół Marii
Magdaleny i klasztor Dżebel et-Tur, niem. hospicjum Augusta
Victoria czy siedziba patriarchatu gr.-prawosł. Viri
Galilaei (por. Dz 1,11), nie mają bezpośredniego związku
z historią biblijną.

Na zach. zboczu G . O . , poniżej patriarchatu
Viri Galilaei znajduje się sierociniec Home of Peace,
zał. 1971 i prowadzony przez pol. siostry elżbietanki.

 

L. Heidet, DB IV 1779-1793; Abel GP I 372-375; D. Baldi, Enchiridion
locorum Sanctorum, .1 1935, 19552, 359-443; P. Benoit, M.E. Boismard, Un ancien sanctuaire chrétien à Béthanìe, RB 58(1951) 200-251; L. Vincent, L'Eléona sanctuaire primitif de ! Ascension, RB 64(1957) 48-71; E. Dąbrowski. NT na tle epoki. Pz 1958. 19652 , 96-98; V. Corbo, Scavo archeologico a ridosso della basilica dell'Ascensione, SBFLA 10(1959-60) 205-248; J.T. Nelis, Dictionnaire encyclopédique de la Bible, Tournhout 1960, 1219-1221; E. Dąbrowski. PEB II 182-184; G.A. Barrois, 77ie Interpreter's Dictionary of the Bible, NY 1962, III 596-599; V. Corbo, Ricerche archeologiche al Monte degli Ulivi, J 1965; B. Bagatti, DSB VI 688-699; D. Baldi, Guida di Terra Santa, J 1973 (W ojczyźnie Chrystusa. Przewodnik po Ziemi Świętej, Kr 1982, 119-124, 126-127); B. Bagatti, M. Piccirillo. A. Prodromo. New Discoveries at the Tomb of Virgin Mary in Gethsemane. J 1975; S. Allegretti (A. Strus). Una tomba del primo periodo romano sul Monte Oliveta, SBFLA 32(1982) 335-354.

Podobne prace

Do góry