Ocena brak

GEOLOGIA HISTORYCZNA

Autor /Wrociwoj Dodano /04.10.2012

(gr. ge ziemia, logos słowo),
nauka o dziejach Ziemi, a zwł. skorupy ziemskiej i istniejącego
na niej życia organicznego; oprócz geologii dynamicznej
stanowi zasadniczą część geologii.

J a k o samodzielną naukę o powstawaniu (—» geogencza),
dziejach i budowie Ziemi g.h. zapoczątkował w końcu
XVIII w. A. Werner, nazywając j ą geognozją. Na przełomie
XVIII i XIX w. ugruntowała się stratygrafia (podstawowy
dział g . h . ) , zajmująca się b a d a n i em warstw skalnych, ustaleniem
ich wieku względnego na podstawie ich zalegania oraz
zachowanych w nich szczątków zwierząt i roślin w postaci
skamieniałości; W. Smith wprowadził pojęcie skamieniałości
przewodniej (charakterystycznej dla określonych warstw
skalnych). Rozwinął się też nowy kierunek badania świata
organicznego ubiegłych okresów geologicznych (—» paleontologia).

W 1. poł. X I X w. ustalono bezwzględną chronologię
Ziemi, wydzielając w jej dziejach 5 er (archaiczną, proterozoiczną,
paleozoiczną, mezozoiczną i kenozoiczną), a w ich
ramach okresy i epoki. Określenia wieku bezwzględnego
skał i czasu trwania poszczególnych jednostek geologicznych
umożliwił w XX w. rozwój geochemii pierwiastków promieniotwórczych
i metod opartych na ich rozpadzie.

Wiek skorupy Ziemi obliczono na 4,5 mld lat; zręby kontynentów
powstawały w postaci olbrzymich masywów krystalicznych;
w wyniku stopniowego obniżania się temperatury na Ziemi,
w atmosferze nastąpiło skroplenie pary wodnej, powodujące
długotrwałe deszcze, które stopniowo wypełniły zagłębienia
w skorupie ziemskiej, tworząc wielkie zbiorniki wodne;
powstałe lądy i morza zmieniały z upływem czasu swój zasięg,
przyjmując w końcu dzisiejszy wygląd.

Na ukształtowanie
lądów miały wpływ ruchy górotwórcze, które doprowadziły
do powstania olbrzymich łańcuchów górskich; te
z kolei ulegały procesom niszczącym, dostarczając wielkich
ilości materiału powstającym na lądach i w morzach skałom
osadowym.

W historii Ziemi zachodziły niekiedy na dużą
skalę zjawiska wulkaniczne, a wylewy law pokrywały warstwami
całe połacie kontynentów. Zmieniały się także warunki
klimatyczne na poszczególnych obszarach globu ziemskiego.
Ponad 2 mld lat temu, początkowo w morzach, a nast. na
lądach, pojawiło się życie organiczne.

Rozwijający się świat
roślin i zwierząt ulega! stopniowej ewolucji; jedne gatunki
roślin i zwierząt po okresie swego rozwoju wymierały, a in.
zajmowały ich miejsce. Przy końcu ostatniej ery dziejów
Ziemi pojawił się —» człowiek.

 

W. Gignoux, Géologie stratigraphique. P 1926, 19504 (Geologia stratygraficzna, Wwa 1956); S. von Bubnoff, Einführung in die Erdgeschichte, B 1956; W.L. Stokes, Essentials of Earth History. An introduction to Historical Geology, Lo 1960, 19662; Zarys nauk geologicznych, Wwa 1968; Geologia historyczna. Wwa 1977.

Podobne prace

Do góry