Ocena brak

Funkcje i rozwój społeczeństw

Autor /Zecer Dodano /31.01.2012

Niezależnie od swojej wielkości i poziomu tech­nologicznego zaawansowania, wszystkie społe­czeństwa mają do spełnienia kilka podstawowych zadań. Muszą sformalizować stosunki między­ludzkie, ustalić hierarchię społeczną i umożliwić swym członkom lepsze dostosowanie się do warun­ków środowiskowych w ogólnym rozumieniu. Aby spełnić ostatni z tych warunków, społeczeństwo musi wytworzyć odpowiednią podaż żywności oraz umożliwić zaspokajanie innych podstawowych po­trzeb - schronienia, rozwoju i samodoskonalenia, itp. oraz zapewnić możliwie największe bezpie­czeństwo i komfort.
W kwestii wzorców społecznych dostarczanych przez społeczeństwo te najważniejsze to: macie­rzyństwo, wychowanie dzieci, opieka nad starszy­mi oraz zasady życia w rodzinie. Niezwykle ważne jest też zorganizowanie bezkonfliktowej współ­pracy większych grup ludzi, dzięki czemu można lepiej wykorzystać możliwości stwarzane przez środowisko naturalne i inne warunki zewnętrzne. Po trzecie, społeczeństwo musi podtrzymywać cią­głość kultury, a więc przede wszystkim zapewnić przepływ informacji. Pod tym niezwykle obszer­nym pojęciem kryją się: przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie, przygotowywanie spe­cjalistów w różnych dziedzinach, zapewnienie komunikacji między poszczególnymi grupami spo­łecznymi i kultywowanie tradycji oraz religii.
Bardzo istotnym elementem każdego społeczeń­stwa jest struktura władzy i metody doboru ludzi, którzy będą ją sprawować. Konieczne jest też stwo­rzenie wymiaru sprawiedliwości, czyli wykształce­nie sposobów postępowania wobec tych członków społeczności, którzy łamią ustanowione przez wła­dzę prawo lub tradycję. Społeczeństwo musi też wypracować szczegółowe reguły dotyczące współ­życia z sąsiadami, zwłaszcza zasady handlu i roz­wiązywania konfliktów.

Pomimo tych wspólnych zadań i celów, społeczeń­stwa, zarówno w przeszłości, jak i obecnie, wy­kazują się niemal nieograniczoną różnorodnością struktur i organizacji. Wszystkie społeczeństwa w ciągu swego istnienia podlegają różnym zmia­nom, najczęściej spotykaną jest wzrost liczby członków i odpowiadający mu rozrost rozmaitych
struktur i instytucji społecznych. Najstarsze społe­czeństwa kultur zbieracko-łowieckich tworzyły małe grupy ludzi posiadających na własność tylko kilka niezbędnych przedmiotów. Ludy koczowni­cze również łączyły się w niewielkie grupki i ich członkowie, podobnie jak zbieracze, nie posiadali dużego majątku.
Sytuacja ta zmieniła się dopiero wraz z pojawia­niem się rolnictwa osiadłego i nadwyżek żywności. Dzięki dodatkowej żywności zaczęły powstawać miasta, rosła liczba ludności, a społeczeństwo po­dzieliło się na kilka warstw, nastąpiła specjaliza­cja. Największa część ludzi wciąż trudniła się pro­dukcją żywności, ale pojawili się też pierwsi kupcy, żołnierze, kapłani i władcy. Taka organizacja spo­łeczeństwa wymagała już umiejętności zapisywa­nia informacji - wymyślono więc pismo. Dzięki pismu można było spisać prawo w kodeksy, pro­wadzić księgi handlowe i podatkowe, pojawiła się też klasa urzędników wojskowych i cywilnych.
Czasami takie społeczeństwa budowały wielkie i trwałe imperia. Po wielu latach panowania feudalizmu w zachodniej Europie pojawiła się klasa bogatych kupców i bankierów, czyli mieszczań­stwo, które przekształciło się potem w burżuazję, zwaną dziś częściej klasą średnią. To właśnie ci ludzie stworzyli nowożytną naukę, nowe techno­logie, przemysł i doprowadzili do powstania nowo­czesnych państw narodowych, tworząc jednocze­śnie system demokracji parlamentarnej.

Społeczeństwa różnią się między sobą pod wielo­ma względami. Podstawowe komórki społeczne -rodziny mogą być małe albo duże. Różnice widocz­ne są też między innymi w podziale prac i funkcji na typowo męskie i typowo kobiece; w stosunku do ludzi starych; poziomie różnic w dostępie do dóbr materialnych, władzy, pracy i wykształcenia; formie rządów i strukturze władzy. W różnych zbiorowościach ludzkich podziały społeczne mogą być sztywne albo elastyczne.
Poszczególne społeczeństwa różnią się też mię­dzy sobą strukturą ludności. Czynników charak­teryzujących ludność danego kraju jest wiele, do najważniejszych należą; gęstość zaludnienia, roz­mieszczenie i ruch ludności, stopień urbanizacji, współczynnik śmiertelności niemowląt, średnia długość życia, odsetek ludności w wieku produk­cyjnym, zróżnicowanie etniczne i religijne. Pamię­tać przy tym należy, że wielkie, wielonarodowe i wielorasowe społeczeństwa nie są wyłączną do­meną naszych czasów. Struktury takie znamy już z czasów starożytnych, dobrym przykładem takie­go tygla kulturowego będą imperium Aleksandra Wielkiego lub cesarstwo rzymskie.

Wydaje się, że w każdym społeczeństwie można wyróżnić cel nadrzędny. W społeczeństwach zbie­racko-łowieckich cel był jeden - zdobyć poży­wienie i przeżyć kolejny dzień. Już wśród koczow­ników strategia była nieco bardziej skomplikowana - chodziło również o znalezienie pastwisk dla stad, jednak trzeba było planować kolejne posunięcia z pewnym wyprzedzeniem. Rolnictwo osiadłe wymagało jeszcze większej wyobraźni i długofa­lowego planowania. Jednocześnie wyznaczony przez pory roku rytm życia pozwalał na poświę­cenie się innym zajęciom. W rezultacie powstał przemysł, który wymagał już bardzo skompliko­wanych i dalekowzrocznych strategii osiągania celów. Nadrzędnym celem społeczeństwa zindustrializowanego wydaje się być, czy to nam się podoba, czy nie, gromadzenie dóbr. Wydaje się. że człowiek w miarę rozwoju społecznego wyzna­czał sobie coraz odleglejsze cele, spoglądał coraz dalej w przyszłość. Od czasów prehistorycznych, kiedy interesował go głównie własny żołądek, aż po czasy współczesne, kiedy w obszarze zaintere­sowania niektórych społeczeństw znalazły się losy całego świata. Cywilizacja współczesna częste określana jest terminem globalnej wioski.

Podobne prace

Do góry