Ocena brak

FRANCISZKAŃSKA SZKOŁA - W POLSCE

Autor /Heg Dodano /28.09.2012

Sz.f. obejmowała środowiska zak. prowadzące
od początku swej działalności własne studia dla kleryków
(od 1236 konwentualni, od 1453 bernardyni, od 1622
reformaci i od 1681 kapucyni) oraz uniw. (Akademia Krak.
i Zamojska). Sz.f. w obrębie doktryny filoz.-teol. określał
szkotyzm, a jako naukę życia wewn. - bonawenturianizm;
sz.f. w końcu XV i na pocz. XVI w. reprezentowali na Akademii
Krak. szkotyści Michal z Bystrzykowa (zm. 1520)
i czeski myśliciel Jan ze Stobnicy OFMObs (zm. 1530),
który pod koniec życia zajął się również studiami nad myślą
Bonawentury, oraz Włosi A. Fantini OFMConv i Hannibal
Rosseli OFMObs (zm. po 1610).

Aktywność sz.f. na Akademii
Krak. wzmogła się zwł. w ostatnim 20-leciu XVI w.
wraz z powołaniem na wykładowców franciszkanów. Gościem
Akademii Zamojskiej był od 1599 wl. szkotysta Dominik
Convallis OFMConv (zm. 1605); od 1641 do poł.
XVIII w. obsadzano tu katedrę teologii franciszkanami
wykładającymi teologię in via Scoti. Po reformie M. Dobrocieskiego
(1603) na Akademii Krak. zaczął dominować tomizm
bliższy modelowi jez., choć dozwolone było także
komentowanie Arystotelesa w duchu filozofii Dunsa Szkota;
zasadniczo jednak w XVII w. funkcję podstawowej szkoły
myślenia filoz. pełnił arystotelizm w wersji tomistycznej
i suarezjariskiej, a w mniejszym stopniu szkotystycznej (Piotr z Poznania OFMObs, zm. 1655). A u t o r y t e t em w formowaniu
życia wewn. był nadal Bonawentura; w oparciu o
j e go pisma Ch. Dobrosielski OFMRef wydał 1655 w Krakowie
podręcznik teologii ascet. i mistycznej. Szkotyzm w
Akademii Krak. usunięto z wykładów w wyniku reformy
kołłątajowskiej (1780).

W poszczególnych rodzinach franciszkańskich
szkotyzm byt przyjmowany stopniowo w studiach
zak.; najwcześniej przez franciszkanów konwentualnych
po reorganizacji studiów przez wizytatora apost. Bonawenturę
Maresio (po 1580) i przez bernardynów pod wpływem
Rosselego (po 1581); reformaci oficjalnie przyjęli
szkotyzm po 1638, kapucyni zaś, nie mając jednolitego
systemu nauczania, dopiero po 1758, gdy pap. Benedykt X I V
zatwierdził dekret nakazujący uczyć się dzieł Bonawentury
i Dunsa Szkota.

Powolne odejście od szkotyzmu w sz.f.
w Polsce w kierunku eklektyzmu zaznaczyło się w 2. poł.
XVIII w.; świadczą o tym podręczniki teologii kapucynów
Tomasza z Charmes, Josepha Antona Hirsingera z Kaiserbergu
(zm. 1777) i filozofii Hermana, a zwl. Osteriedera
i Bousierego. Odrodzenie sz.f. nastąpiło wraz z rozwojem
neoscholastyki w XX w.; wśród pisarzy neoscholastycznych,
zdominowanych zasadniczo przez tomistów, znalazło się
wielu piszących w duchu bonawenturianizmu i szkotyzmu
(np. J. Legowicz, T. Niezgoda, J. Stroba, S. Napiórkowski
i E. Zieliński).

 

L. Meier. De schola franciscana erfordiensi saeculi XV. Ant 5(1930) 57-94. 157-202, 333-362, 443-474; M. Manzo, Capuchin-Franciscan Response to the Revivai of Scholastic Studies, FStud 6(1946) 332-349; A. Poppi, L'antiaverroismo della scolastica padovana alla fine del secolo XV. Studia Patavina 11(1964) 102-124; John Duns Scotus, 1265-1965, Wa 1965; De doctrina loannis Duns Scoti. Acta Congressus Scotistici lnternationalis Oxoniì et Edinburgi 11-17 IX 1966 I-IV, R 1968; G. Bonafede, EF II 1499-1501; C. Bérubé, Les capucins à l'école de saint Bonuventure, CF 44(1974) 275-330; S. Swieżawski, Dzieje filozofii europejskiej XV wieku I-VI, Wwa 1974-83; H. Blażkiewicz, Szkoła franciszkańska. DTKP II 2, 289-366; J.M. Victor, The Revival of Lullism al Paris 1499-1516. Renaissance Quarterly 28(1975) 504-534; E. Mirri. La nuova scuola bonaventuriana bolognese, Boi 1976; Storia e cultura al Santo, Vicenza 1976; Święty Bonawentura. Życie i myśl. Niepokalanów 1976; L. Di Fonzo. G. Odoardi, A. Pompei, / Fruii Minori Conventuali. Storia e vita 1209-1976, R 1978; Regnum hominis et Regnum Dei. Acta quarti Congressus Scotistici lnternationalis, I-II, R 1978; T. Lombardi. Storia del francescanesimo, Pd 1980; A. Walko. Polskie badania nad Szkotem i szkolyzmem po 1945, Lb 1981 (mpsBKUL); L. Iriarte. Storia del francescanesimo, Na 1982; G.B. Bloch, Jan Duns ze Szkocji, R 1986.

Podobne prace

Do góry