Ocena brak

FRANCISZEK KSAWERY Św. SJ - IKONOGRAFIA

Autor /Wierzchoslawa Dodano /28.09.2012

F. wyobrażany jest z krzyżem, laską
pielgrzyma, płonącym sercem, krabem u stóp, a także z
Hindusem (atrybut indywidualny).

W przedstawieniach i n d y w i d u a l n y c h apost. charakt
e r osobowości F. wyraża temat wizji światła rozbłyskującego
na Wschodzie (D. Galie, miedzioryt z 1596; obraz ołtarzowy
z XVII w. w kościele św. Barbary w Krakowie; J . C h .
Falconi, F. z laską pielgrzyma, stiuk z 1630-34 w apsydzie
kościoła św. Piotra i Pawła w Krakowie; obraz wł. z XVII w.
w kościele par. w Niepołomicach k. Krakowa); pragnienie
zbawiania dusz przez F. wyraził A. van Dyck w obrazie
F. z ręką na sercu (1623, MWat); a siłę tego pragnienia
wyeksponował Anonim hiszp., wyobrażając F. z płomieniami
wydobywającymi się z jego piersi (rzeźba barokowa, katedra
w Kadyksie); nową formułę ikonograficzną - płonące serce
trzymane przez F. w dłoni, jako symbol rozdawanej przez
niego miłości ukształtował J. Günther (rzeźba z 1766 w ołtarzu
głównym kościoła w Starnbergu k. Monachium).

W ujęciach s c e n i c z n y c h przedstawiano F. w komży
i stule oraz z krzyżem w dłoni j a k o głoszącego prawdy wiary
licznie zgromadzonym poganom (P.P. Rubens Kazanie F.
Ksawerego z 1619, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu;
X. Rosa, obraz ołtarzowy z 1800, katedra w Lublinie)
bądź j a k o udzielającego chrztu (LA. Schöpf, obraz ołtarzowy
z 1736, kościół w Au; obraz wł. lub franc. F. chrzci pogańskich
władców z 1. poł. XVIII w., kościół pojez, w Krasnymstawie);
cechą charakterystyczną tych dzieł jest akcentowanie ziemskich trudów F. i ukazywanie ich pozaziemskich
efektów; np. w górnej partii lubel. obrazu nawróceni
j a k o zbawieni przebywają na obłokach w towarzystwie MB
z Dzieciątkiem, a w obrazie ołtarzowym z Piekar Śląskich
trudowi F. błogosławi z nieba Chrystus otoczony aniołami.

Motyw śmierci F. przedstawiany jest najczęściej łącznie z
apoteozą (C. Maratti Śmierć F. na wyspie Sancjan z 1675,
Il Gesù w Rzymie; kompozycja przeniesiona przez J.J.
Kändlera na porcelanę; płótno ołtarzowe z XVII-XVIII w.,
kościół par. w Słomczynie k. Piaseczna; słynący łaskami
obraz J.M. Reinwaldta Umierający F. z 1733, Oberburg w
Gornji Grad k. Lubiany; spopularyzowany przez grafikę
drukowaną).

Do cykli ilustrujących życie i chwałę F. zalicza się obraz
A. Pozzo Chrzest królowej Neachile (Kunstmuseum w Dusseldorfie)
oraz N. Poussina Wskrzeszenie kobiety z Lancérrima
(Luwr); największą sławę zyskał cykl reliefów z 1689
wykonany przez G.B. Fogginiego w brązie (na marmurowym
sarkofagu F. w kościele jez. w G o a ) . W Polsce cykle występują
w malarstwie plafonowym, np. polichromia K. Dankwarta
z 1693-94 (lunety apsydy kościoła par. w Otmuchowie
k. Opola) i P.F. Molitora z 1765 (sklepienie nawy bocznej
w kościele św. Barbary w Krakowie).

Cykl z 1723 pędzla A.
Swacha (kościół pojez, w Krasnymstawie) zawiera nast. sceny:
F. otrzymuje błogosławieństwo, F. chrzci pogan, modlitwa
F. do Matki Bożej, poganie adorują F., uzdrowienie
niewiasty, F. jako pielgrzym, F. wśród pogan, F. ofiarujący
obraz NMP królowej Bungi, dysputa F. z pogańskimi kapłanami,
F. przy łożu konającego oraz apoteoza F.

 

Künstle II 255-256; OZ 1-2(1958) 129; Réau III 1, 538-541; KZSP I z. 2. 12, IV cz. II 98, cz. III 71, 73, 75, VII z. 3, 66-67, z. 9, 101, VIII z. 8, 19-23, X z. 14. 31; A.M. Raggi. BS V 1237-1238; A. Csatkai. Beiträge zu den mitteleuropäischen Darstellungen des Todes des heiligen F. Xaverius im 17. und 18. Jahrhundert. AHA 3-4(1969) 293-301; T. Kurrus, LCIk VI 324-327.

Podobne prace

Do góry