Ocena brak

FOUCHE Joseph (21 V 1759 - 26 XII 1820), fran. polityk, ks. Otranto

Autor /HilaryK Dodano /07.06.2013

Wieloletni min. policji, jedna z czołowych postaci epoki napoleońskiej. Ur. w Pel-lerin k. Nantes, dep. Loire-Atlantique, syn kpt. żeglugi morskiej, wyspecjalizowanego w handlu korzennym. Uczył się u oratorianów w Nantes, pilny i pobożny, był tam nawet wykładowcą nauk ścisłych.

Po wybuchu Rewolucji opowiedział się za nowym porządkiem. Deputowany do Konwentu, początkowo związany z prawicą, potem z jakobinami, głosował za straceniem Ludwika XVI. Wielokrotnie posyłany na prowincję przez Komitet Ocalenia Publicznego, zwalczał rzeczywistych i wyimaginowanych przeciwników Rewolucji, nie cofając się przed okrucieństwem.

W Moulins kazał uroczyście spalić przedmioty kultu religijnego. W Lyonie, wspólnie z Collotem d’Herbois, bezlitośnie stłumił powstanie rojalistów. Pokłócony z Robespierre’em, który usunął go z klubu jakobinów, przyłączył się do thermidorianów. Mimo to 9 VIII 1795 oskarżono go o jakobinizm i musiał się ukrywać. Powrócił do czynnego życia politycznego dzięki Barrasowi. Przedstawiciel dyplomatyczny Francji przy rządzie Republiki Cisalpińskiej w Mediolanie, potem w Hadze, w VII 1799 został po raz pierwszy min. policji.

Natychmiast podjął walkę zarówno z jakobinami, jak też z rojalistami. Zamknął klub jakobinów i zlikwidował większość opozycyjnych gazet. Orientując się, że Dyrektoriat chyli się ku upadkowi, nawiązał potajemnie współpracę z Bonapartem i odegrał istotną rolę podczas zamachu stanu 18 Brumaire’a. Dzięki temu zachował stanowisko min. policji i okazał się tu najwyższej klasy fachowcem.

Po eksplozji „machiny piekielnej” 24 XII 1800 zwalczał jakobinów, obarczając ich niesłusznie odpowiedzialnością za zamach. Zreorganizował policję, zastosował nowoczesne metody śledztwa, polecił sporządzić przeróżne kartoteki osób podejrzanych, przeciwników Bonapartego, emigrantów, rojalistów, a także zwykłych obywateli. Miał swoich informatorów we wszystkich środowiskach, również w najbliższym otoczeniu pierwszego konsula. Dzięki nieograniczonym funduszom, jakie otrzymywał z kas państwowych, mógł -jak mówiono - przekupić niemal każdego. Ustanowił „czarne gabinety”, czyli kontrolę korespondencji pocztowej. Bonaparte, świadomy jego wpływów, polecił stworzyć tajną kontrpolicję, z którą zresztą F. znakomicie dawał sobie radę.

Był postacią szczególną, bo choć pozbawiony zasad moralnych, ogarnięty żądzą władzy i powiększania własnego majątku, kochał „brzydkąjak noc” żonę oraz czwórkę dzieci i nigdy nie wykazywał skłonności do rozpusty. Obdarzony niezwykłą pamięcią, typ mnicha-intelektualisty, budził u niejednego strach, stwarzał bowiem wrażenie, iż wie niemal wszystko. Niedbały o wygląd zewnętrzny, noszący zawsze ciemne ubrania, miał charakterys-tycząpowierzchowność: sardoniczny uśmiech nie schodził mu z ust, a opadające powieki zakrywały do połowy oczy.

15 IX 1802 min. policji uległo likwidacji, F. otrzymał wówczas godność senatora. Min. policji został ponownie 16 VI 1804 po ustanowieniu cesarstwa. 1808 Napoleon dał mu tytuł hrabiowski, a 1809 mianował ks. Otranto. Zaniepokojony wydarzeniami w Hiszpanii, przewidując możliwość upadku cesarstwa, F. już w początkach 1809 nawiązał tajne kontakty z Anglią za pośrednictwem swego przyjaciela, barona Ouvrarda. Pozostawał w kontakcie zarówno z Wellingtonem, jak też z Metter-nichem.

Mianowany dodatkowo min. spr. wewn., stawił skuteczny opór Anglikom, którzy wylądowali na wyspie Walcheren. Powołał wtedy do szeregów kilkadziesiąt tys. członków gwardii narodowej i oddał nad nimi komendę swemu przyjacielowi, marsz. Bernadotte, pozostającemu wówczas w opozycji wobec Napoleona. Cesarz wprawdzie pochwalił F. za walkę z Anglikami, ale zorientował się, że stał się on tak wpływowy, iż może pod jego nieobecność w Paryżu dokonać zamachu stanu. Najpierw odebrał mu więc min. spr. wewn., a 3 VI 1810 min. policji.

Przed przekazaniem teki min. Savary’emu F. zdążył zniszczyć część kartotek i zabrać wiele ważnych dokumentów, m.in. listy członków rodziny cesarskiej. Zagrożony aresztowaniem, przez kilka tygodni błąkał się po Italii, zamierzając odpłynąć z Livomo do Stanów Zjednoczonych. Ostatecznie osiadł w Aix, gdzie na rozkaz cesarza pozostawał pod nadzorem policji. W VIII 1811 mógł zamieszkać w swym pałacu Ferrieres pod Paryżem. Do łaski powrócił dopiero w 1813, mianowany gub. Prowincji Iliryjskich, które jednak miesiąc później zostały opanowane przez Austriaków.

Przybył do Paryża w IV 1814, po upadku Napoleona. Zagrożony aresztowaniem przez policję królewską, w ostatniej chwili zbiegł ze swego mieszkania. 15 III 1815, kiedy Napoleon, opuściwszy Elbę, zbliżał się do Paryża, hr. d’Artois proponował F. stanowisko min. policji, ten jednak odmówił. W czasie Stu Dni cesarz powierzył mu znowu min. policji. F., orientując się, że Napoleon nie ma szans na zwycięstwo, prowadził jednak podwójną grę. W VI 1815, po drugiej abdykacji cesarza, stanął na czele Komisji Rządowej. 3 VII zawarł porozumienie z Wellingtonem, poddając mu stolicę. Uratował tym samym Paryż przed Prusakami, którzy chcieli szturmem zdobyć miasto, a następnie je złupić.

W VII 1815 był min. Ludwika XVIII, ale nie utrzymał się na tym stanowisku, zaciekle zwalczany przez ultrasów, którzy przypomnieli mu, że głosował za straceniem Ludwika XVI. Mianowany amb. w Dreźnie, w 1816 został usunięty ze służby i wygnany z Francji jako „królobójca”. T ułał się po Europie, mieszkał w Pradze (1816-1818) i Linz (1818-1819), wreszcie osiadł w Trieście, gdzie zm. Pochowany w miejscowym kościele San Gustio, w 1875 jego szczątki przewieziono do Francji i złożono na cmentarzu w Ferrieres.

Podobne prace

Do góry