Ocena brak

FORMUŁA ZGODY, Konkordienformel, Formula concordiae

Autor /Lubosza Dodano /27.09.2012

Księga opracowana 1577 w związku ze sporami
zaistniałymi wewnątrz —» luteranizmu (—» ewangelickoaugsburski
Kościół I, V 2), włączona do zbioru ksiąg symbolicznych
zwanego Księgą zgody (—» Augsburskie wyznanie
wiary VI) i ustalająca treść wyznania luterańskiego. Zawiera
2 części - Epitome podającą zasady nauki luterańskiej i Solida
declarado, będącą jej wyjaśnieniem.

F. Z . , podobnie j a k pierwsze księgi symboliczne luteranizmu
(Augsburskie wyznanie wiary i jego Apologia, —> szmalkaldzkie
artykuły, Maty katechizm i Duży katechizm M. Lutra),
stanowiła próbę określenia wspólnego stanowiska w kwestiach
spornych; po śmierci Lutra doszedł do głosu nurt
umiarkowany (—> filipiści), krytycznie nastawiony do jego
niektórych radykalnych tez i podkreślający związki z —*
kalwinizmem, —» zwinglianizmem i —* katolicyzmem, jak
również nurt radykalny (—» gnezjoluteranie), akcentujący
różnice między tymi wyznaniami i nawołujący do wierności
myśli Lutra.

Podając doktrynę luterańską F.z. podkreśla, że w —» wieczerzy
Pańskiej są prawdziwe i rzeczywiście obecne Ciało
i Krew Chrystusa „z" chlebem i winem (—» Eucharystia V),
ponieważ słowa ustanowienia należy rozumieć dosłownie;
F.z. odróżniła sakramentarzy radykalnych (zwolenników
doktryny U. Zwingliego, wg których w wieczerzy Pańskiej
rozdaje się tylko chleb i wino, natomiast Chrystusa przyjmuje
się duchowo) od sakramentarzy umiarkowanych, którzy
posługiwali się mniej jasnymi sformułowaniami. W kwestii
starotest. prawa moralnego F.z. opowiedziała się za jego
powsz. użytecznością i obowiązywalnością, zarówno w odniesieniu
do niewierzących i jeszcze nie odrodzonych, jak
też do wierzących i odrodzonych; ten postulat głoszenia
prawa także nawróconym jest czymś charakterystycznym
w F.z., w odróżnieniu od ksiąg symbolicznych z 1530 (—>
antynomistyczny spór).

Wg F.z. Kościół może ustanawiać i zmieniać niektóre
praktyki (komunię pod 2 postaciami, pielgrzymki, procesje),
a wierni mogą je wypełniać, jeżeli nie zachodzi niebezpieczeństwo
zgorszenia lub wrażenie akceptacji stanowiska
kat. (—» adiaforyci).

Dobre uczynki wywodzą się z żywej
wiary w sposób naturalny, podobnie jak owoce z dobrego
drzewa; nie można ich oddzielić od wiary, podobnie jak
światła i ciepła od ognia; są o n e znakiem działania —» Ducha
Świętego mieszkającego w człowieku, wyrazem posłuszeństwa
ewangelii i wdzięczności wobec Boga, ale nie mogą usprawiedliwić
i zbawić człowieka; —» usprawiedliwienie przychodzi
bowiem do człowieka z zewnątrz absolutnie darmo jako
niezasłużony dar, „dzieło kogoś innego", czyli Chrystusa,
gdyż człowiek nie jest w stanie przyczynić się do niego nawet
w najmniejszej mierze; usprawiedliwiające „dzieło Chrystus
a " oznacza przede wszystkim jego posłuszeństwo wyrażające
się w odcierpieniu kary należnej z prawa za grzechy
ludzi (oboedientia passiva) oraz wypełnienie prawa przez
nieskończoną miłość okazaną w działaniu catej osoby Chrystusa
w obydwu naturach (oboedientia activa).

Autorzy F.z. (jednym z pierwszych był M. —» Chemnitz)
zapewnili o swej wierności nauce Lutra bez popadania w
—» pelagianizm lub —» manicheizm; wbrew tendencji pelagiańskiej
podkreślono fakt radykalnego skażenia ludzkiej
natury (zwł. władz woli, umysłu i serca) przez —* grzech
pierworodny, będący grzechem natury i osoby wrośniętym
we wnętrze człowieka, powodujący całkowite zburzenie
w nim —» obrazu Bożego, wskutek czego człowiek nie mogąc
uczynić czegokolwiek dobrego o własnych siłach, może tylko
grzeszyć; wbrew tendencji manichejskiej zaprzeczono utożsamianiu
grzechu pierworodnego z materialnym elementem
w naturze człowieka, odwołując się do objawionej nauki
o stworzeniu, odkupieniu, uświęceniu i zmartwychwstaniu.
Bóg, wg F.z., nie przestał być stwórcą ludzkiej natury, nawet
po jej upadku, a Syn Boży przyjął nie anielską, lecz ludzką
n a t u r ę , którą odkupił, uświęcił i uwielbił, co nie byłoby
możliwe, gdyby utożsamiała się ona z grzechem; będąc
przypadłością tkwiącą w naturze i substancji człowieka,
grzech pierworodny jest deprawacją ludzkiej natury do tego
stopnia, że współpraca z łaską jest niemożliwa; odwraca
człowieka od Boga, wskutek czego człowiek pragnie tylko
tego, co jest złe i sprzeczne z wolą Bożą.

Recepcja F.z. dokonywała się w luteranizmie z pewnymi
oporami (m.in. ze względu na zwycięstwo myśli teol. Ph.
M e l a n c h t o n a ) ; nie podpisano jej oficjalnie i w sposób uroczysty;
jakkolwiek odwołują się do niej niekiedy teologowie,
określając stanowisko swego wyznania w niektórych
kwestiach, to jednak większe znaczenie od niej mają pierwsze
księgi symboliczne luteranizmu.

F.z. przyczyniła się
j e d n a k do zaprzestania sporów teol. w luteranizmie, dojrzewania
jego konfesyjnej świadomości oraz zapewnienia
większej wewn. zwartości i odcięcia się od tendencji kalwińskich,
zwingliańskich i kat.; wraz z ukazaniem się F.z.
utraciły swe znaczenie zbiory pism protest, poszczególnych Kościołów krajowych (— Corpus doctrinae); ekum. rola
F.z. wyraża się w ujawnieniu szkodliwości stanowisk krańcowych
oraz w ukazaniu korzyści z dyskusji nie cofających się
przed kompromisem. Tekst w: BSLK 735-1100.

 

E. Wolf, Die Konkordienformel, BSLK s. XXXII-XLIV; K. Themel, Dokumente von der Entstehung der Konkordienformel. ARG 64(1973) 287-313; S.C. Napiórkowski, Powstanie „Księgi zgody", ZNKUL 17(1974) z. 3. 23-45; Discord. Dialogue and Concord. Studies in the Reformation's „Formuła of Concord", Ph 1977; L.C. Green, The „Formuła of Concord". An Historiographical and Bibliographical Guide, Saint Louis 1977; T.R. Jungkuntz, Formulators of the ..Formula of Concord". Saint Louis 1977; R. Kolb. Andreae and the „Formuła of Concord", Saint Louis 1977; Widerspruch, Dialog und Einigung. Studien zur Konkordienformel der Lutherischen Reformation, St 1977; J. Ebel, Jacob Andreas (1528-1590) als Verfasser der Konkordienformel, ZKG 89(1978) 78-119; S.C. Napiórkowski. Solus Christus. Zbawcze pośrednictwo wedlug „Księgi zgody". Lb 1978, 19792; Bekenntnis und Einheit der Kirche. Studien zum Konkordienbuch. St 1980.

Podobne prace

Do góry