Ocena brak

Formacje roślinne zdominowane przez trawy i gatunki trawopodobne - Powstawanie łąk i pastwisk

Autor /Petroniusz Dodano /28.02.2012

 

Łąki i pastwiska są specyficznymi zbiorowiskami roślinnymi opanowanymi zwykle przez trawy, w których znajdują swe miejsce także inne gatunki trawopodobne, takie jak turzyce, sity, sitowia i oczerety, a oprócz tego także spora liczba gatunków ziołoroślowych i bylin. W krajobrazach naturalnych Europy Środkowej zbiorowiska te ograniczone są do nielicznych siedlisk, które ze względu na panujące w nich warunki ekologiczne pozostają bezleśne z przyczyn naturalnych.

Łąki zajmujące duże powierzchnie to przede wszystkim nadmorskie zbiorowiska słonorośli i wysokogórskie murawy powyżej górnej granicy lasu, w innych częściach Europy Środkowej łąki naturalnego pochodzenia zajmują jedynie niewielkie powierzchnie na siedliskach bezleśnych z przyczyn siedliskowych. Z naturalnych przyczyn stale bezleśne lub skąpo porośnięte gatunkami drzewiastymi pozostawały okrajki torfowisk wysokich, brzegi rzek i strefy lądowienia zbiorników wodnych.

Miejsca te stwarzały korzystne warunki turzycom i innym gatunkom turzycowatych i si-towatych. Szeroko rozprzestrzenione w dzisiejszym krajobrazie kulturalnym użytki zielone są pochodzenia antropogenicznego, tzn. zawdzięczają swe powstanie wpływowi człowieka.

Ludzie karczowali pierwotną puszczę i tworzyli miejsca pozbawione drzew. Prowadzili na nich gospodarkę rolną zapobiegając ponownemu zalesieniu. Na te otwarte miejsca stopniowo wkraczały ze swych pierwotnych, naturalnych siedlisk te gatunki roślin i zwierząt, które były szczególnie światłolubne, a równocześnie łatwo regenerowały się, co pozwalało im łatwo znosić koszenie i wypas. Powierzchnie wykaszane rozwinęły się w łąki kośne, a wypasane - w pastwiska.

W wielu regionach, gdzie słoma jako ściółka w oborach była zbyt cenna, użytkowano nawet takie powierzchnie, które jako łąki i pastwiska nie dostarczały wartościowej paszy. Rozwijały się tam na siedliskach wilgotnych i zabagnionych łąki jednokośne, zdominowane przez trzęślicę modrą i „kwaśne trawy", a więc turzyce i sity.

W zależności od sposobu użytkowania i lokalnych warunków powstały w tych miejscach różnorodne, zwykle bardzo bogate gatunkowo zbiorowiska łąkowe.

W dzisiejszym krajobrazie kulturalnym to właśnie użytki zielone determinują wygląd krajobrazu na prawie wszystkich glebach nie nadających się do uprawy roli (fot. prawa dolna). Pochodzą one z opisanych powyżej, zwykle mało opłacalnych ubogich łąk i pastwisk, które pierwotnie były nie nawożone lub nawożone jedynie słabo.

Uprawa wysokowydajnych i wytrzymałych gatunków traw, podsiewanie wyselekcjonowanych mieszanek traw, stosowanie nawozów organicznych i mineralnych, a także nowoczesne techniki uprawy z dokładnie dopasowanymi do rytmu rozwoju traw terminami nawożenia doprowadziły do wysokoproduk-tywnych zbiorowisk roślinnych.

Takimi są np. łąki, które na odpowiednich siedliskach i w optymalnych warunkach klimatycznych mogą być koszone nawet sześciokrotnie w ciągu roku. Mają one już niewiele wspólnego ze zbliżonymi do naturalnych ubogimi łąkami i pastwiskami.

Podczas gdy użytki zielone ubogich siedlisk są z reguły bardzo bogate gatunkowo i posiadają stałą charakterystyczną kombinację gatunków, dokładnie odzwierciedlającą panujące tam warunki siedliskowe, intensywne zagospodarowanie prowadzi do silnego uproszczenia tej różnorodności, którego ofiarą padają przede wszystkim gatunki mało wytrzymałe konkurencyjnie. Ich zanikanie prowadzi nie tylko do utraty charakterystycznej kombinacji gatunków lecz i do uproszczenia inwentarza florys-tycznego i faunistycznego zbiorowisk łąkowych i pastwiskowych.

Intensywnie użytkowane, zwykle obficie nawożone azotem, ubogie w gatunki pastwiska zaliczane są do typu świeżych pastwisk z życicą trwałą, grzebieni-cą pospolitą, tymotką łąkową i koniczyną białą. Intensywnie użytkowane łąki zaliczane są do łąk świeżych z rajgrasem wyniosłym, wyczyńcem łąkowym, owsicą omszoną, konietli-cą łąkową, stokłosa miękką i wiechliną łąkową.

Nawet jeśli w obrębie tych dwóch opisanych typów dają się zauważyć różnice uwarunkowane siedliskowo, to nie są one tak wie-lopostaciowe, jak na analogicznych siedliskach ekstensywnie użytkowane łąki i pastwiska.

Do góry