Ocena brak

Foki

Autor /Karny Dodano /31.01.2012

Na pierwszy rzut oka wszystkie ssaki płetwonogie są takie same. Jednakże w tym rzędzie wyróżnia się kilka grup. Jedną z nich jest rodzina fok, której.przedstawiciele nie posiadają małżowin usznych, inaczej niż blisko z nimi spokrewnione uchatki.
Foki, uchatki i morsy są potomkami ssaków lądowych. Uważa się, że foki pochodzą od form mięsożernych ssaków żyjących około 15 milionów lat temu, a ewolucja uchatek zaczęła się około 25 milionów lat temu. Foki nie mają mał­żowin usznych, a ich tułów jest krótki i lśniący. Są doskonałymi pływakami, ale na lądzie poruszają się niezdarnie i nie potrafią unieść tułowia na swych kończynach przednich, tak jak to czynią uchatki.
Wielkość ciała fok jest różna. Samica nerpy Phoca hispida osiąga długość 116-138 cm i ma masę około 50 kg, a samiec słonia morskiego połu­dniowego dorasta do 490 cm i 2500 kg masy ciała. Samice fok południowych gatunków, takich jak foka Weddella, lampart morski i mniszki, są więk­sze niż samce. Jednakże samce gatunków fok północnych, takich jak foka szara i kapturnik, są o wiele większe od samic. Różnice pomiędzy płcia­mi są największe u południowych słoni morskich. U tego gatunku masa samca może być ponad trzy razy większa niż masa ciała samicy.
Środowisko
Z wyjątkiem jednego gatunku, foki są zwierzętami morskimi i spędzają większość swego życia, pły­wając w oceanach. Na ląd wychodzą tylko, aby od­poczywać i rozmnażać się.
Foka Weddella, Rossa, krabojad i południowy słoń morski żyją wśród kry pływającej w wodach Antarktydy, a foki wąsate, grenlandzkie, kapturni­ki i nerpy występują w morzach arktycznych.
Nerpy przez większą część roku żyją pod lodem Arktyki i wydrapują sobie w lodzie otwory odde­chowe w pobliżu napierających na siebie płyt lodo­wych. Blisko nich wykopują sobie komory lęgo­we lub legowiska pod głębokim śniegiem, gdzie odpoczywają. Uważa się, że samiec nerpy zacie­kle broni swojego podwodnego terytorium. Podob­nie zachowują się też samce fok Weddella. Gdy tylko wiosenne słońce zacznie ogrzewać lód, nerpy zbierają się w stada na powierzchni. Kiedy lód zaczyna topnieć, foki te wchodzą do morza.
Foki pospolite żyją w rejonach położonych bar­dziej na południe niż nerpy i bliżej człowieka. Zasiedlają wybrzeża i często ssaki te można obser­wować, jak odpoczywają na piaszczystych brze­gach nadmorskich rzek lub zatok. Ich sąsiedzi, foki szare, są śmielsze i spotyka się je daleko od brze­gów na otwartym morzu. Jednakże, tak jak w przy­padku fok pospolitych, foki szare muszą wycho­dzić na ląd, aby wysuszyć swoje futra i pojawiają się wtedy na nadbrzeżnych skałach.
Chociaż najstarsze foki rozwinęły się z form żyjących w ciepłych morzach, foki mniszki z mórz subtropikalnych stają się coraz rzadsze. Foka bajkalska jest jedynym gatunkiem słodkowodnym i, jak sama nazwa wskazuje, żyje w jeziorze Bajkał na Syberii.
Izolacja cieplna
Woda morska jest o wiele chłodniejsza od krwi fo­ki , która ma temperaturę 37°C. Arktyczne i antarktyczne foki często muszą przebywać w wodzie o temperaturze -1,8°C, a temperatura powietrza jest tam jeszcze niższa. Aby zmniejszyć stopień utraty ciepła, foki są duże i mają cylindryczny kształt ciała, co sprawia, że ich powierzchnia ciała jest stosunkowo niewielka i w małym stopniu kon­taktuje się z zimnym środowiskiem. Całe ciało foki ma grubą warstwę tkanki tłuszczowej, co izoluje organy wewnętrzne i dzięki temu może być utrzy­mana ich stała temperatura. Podściółka tłuszczo­wa nadaje także opływowy kształt ciała, reduku­jący opór wody podczas pływania.
Foki pływają, poruszając całym ciałem. Macha­jąc na boki ogonem i silnymi, wiosłowatymi koń­czynami tylnymi, wprawiają ciało w ruch, a koń­czyny przednie trzymają blisko tułowia. Ich styl pływania różni się od stylu uchatek, które poru­szają się w wodzie głównie dzięki pracy kończyn przednich. Foki dosyć niezgrabnie przemieszcza­ją się po lądzie - wyginają łukowato tułów, oraz opierając go na piersiach i miednicy, pełzają po ziemi. Foki szare, wydostając się z wody na ląd, wykorzystują płetwy, a krabojady i foki pręgowane, przemieszczając się po lodzie, wykonują żwawo ruchy takie, jak w trakcie pływania w wodzie.
Nurkowanie
Tak jak wszystkie inne ssaki, foki oddychają płuca­mi, a nie skrzelami. Oznacza to, że podczas nurko­wania muszą wstrzymać oddech. Płuca fok są więk­sze w porównaniu z płucami większości ssaków lądowych (foki mają też więcej żeber), jednak w czasie nurkowania nie ma w nich powietrza. Po­nadto foki mają bardzo dużo krwi i zwierzęta te cechuje zdolność do hiperwentylacji, czyli umie­jętność bardzo szybkiego oddychania, kiedy są na powierzchni. Dzięki temu we krwi może być zma­gazynowana większa ilość tlenu, która pozwala na długie przebywanie pod wodą. Na moment przed zanurkowaniem foka wypuszcza prawie całe po­wietrze z płuc, co w połączeniu z tym, że nie oddy­cha ona w czasie nurkowania sprawia, że ssak ten nie cierpi na chorobę kesonową.
Foki pospolite i foki grenlandzkie przebywają pod wodą średnio pięć minut, ale w razie konieczności mogą tam pozostawać prawie pół godziny. Czas nurkowania większych gatunków może być jeszcze dłuższy. Północny słoń morski może prze­bywać pod wodą nawet i 48 minut, jednak rekor­dzistą jest foka Weddella, której zmierzony czas nurkowania wynosił 73 minuty.
Foki Weddella potrafią nurkować do głęboko­ści 600 metrów. W czasie tak długiego nurkowa­nia krew krąży' głównie w naczyniach krwiono­śnych serca, mózgu i płuc, natomiast jej cyrkulacja w innych rejonach ciała ulega znacznemu spo­wolnieniu. Liczba uderzeń serca spada z wartości normalnych 50-60 uderzeń na minutę do 15 ude­rzeń na minutę. Długie i głębokie okresy nurko­wania wymagają wydłużonego czasu powracania na powierzchnię i długiego odpoczynku na po­wierzchni. Musi upłynąć przynajmniej 90 minut czasu, aby metabolizm foki osiągnął normalny poziom sprzed nurkowania.
Pokarm i odżywianie się
Większość gatunków fok poluje na ryby, jednak ich pokarmem są także inne zwierzęta, wśród nich planktoniczne skorupiaki i mięczaki. W zależno­ści od tego, jaki rodzaj pokarmu jest aktualnie do­stępny, taki stanowi w danym momencie główny składnik pożywienia. Żyjące na Półwyspie Antark-tycznym foki Weddella żywią się głównie ośmior­nicami i kałamarnicami, a ich populacje z Morza Rossa są głównie rybożerne. Foki szare, zasiedla­jące morskie wybrzeża północno-wschodniej Wiel­kiej Brytanii, gdzie znajdują się hodowle ryb łoso­siowatych, często zjadają te ryby, podczas gdy w diecie fok szarych z innych rejonów ryb łoso­siowatych nie spotyka się.
Niektóre gatunki fok są specjalistami pokarmo­wymi. Pomimo swojej nazwy krabojad nie żywi się krabami (nie ma ich w morzach, gdzie występu­je ten gatunek foki), lecz jego głównym pokarmem jest kryl, wchodzący w skład zooplanktonu. Foki krabojady z kolei mogą padać łupem lampartów morskich, które polują także na pingwiny.
W czasie okresu rozrodczego i linienia foki dłu­go nie jedzą. Młode słonie morskie, które przesta­ły odżywiać się mlekiem matki, nie jedzą przez 12 tygodni, zanim nie nauczą się polować. W okre­sach postu foki wykorzystują zmagazynowane wcześniej pod skórą zapasy tłuszczu.

Rozmnażanie się
W interesie samca foki jest, aby kopulować z jak największą liczbą samic. Ponieważ tylko najsil­niejsze dominujące samce mają na to szansę, sa­miec musi prowadzić wojownicze życie. Rolą bar­dziej biernej samicy jest rodzenie jednego potomka w roku i opieka nad nim.
Foki osiągają dojrzałość płciową po ukończe­niu czwartego roku życia. Czas przystępowania do rozrodu jest różny u różnych gatunków, jednak w obrębie tego samego gatunku samice rodzą młode w tym samym mniej więcej czasie i zaraz po tym odbywają kopulację. Płód rozwija się tylko przez dziewięć miesięcy, tak więc opóźniona im-plantacja zarodka w macicy opóźnia moment poro­du i sprawia, że wszystkie samice mogą razem rodzić na jednej plaży. Oznacza to także, że wszyst­kie jednocześnie urodzone młode mają większe szanse na przeżycie. Samce nie pomagają sami­com w wychowywaniu potomstwa i pojawiają się w koloniach lęgowych tylko po to, aby zdobyć ko­lejne partnerki rozrodcze.
Wśród fok występuje znaczne zróżnicowanie zachowań rozrodczych. Foki pospolite czasami rodzą w wodzie, a ich młode od razu zaczynają pływać. Młode innych gatunków przychodzą na świat na lądzie i zanim zaczną pływać, mogą minąć trzy lub cztery tygodnie.
Samice większości gatunków fok pozostawiają swe młode na lądzie, kiedy wyruszają w morze na polowanie i pojawiają się na brzegu przy potom­stwie tylko podczas karmienia. Mimo to więź po­między matką, a jej potomkiem jest bardzo mocna. Młoda foka pospolita nie może długo przebywać pod wodą i nie potrafi też długo pływać, tak więc samica często wozi je na swoim grzbiecie lub przy­trzymuje przednimi kończynami. W razie zagro­żenia, gdy chce ona, aby małe zanurkowało, ude­rza o taflę wody kończyną .
Takie opiekuńcze zachowania samic foki pospo­litej stoją w ostrym kontraście z behawiorem roz­rodczym słoni morskich. U tych ssaków dwie płcie tak bardzo się różnią wyglądem, że wydają się być przedstawicielami odrębnych gatunków. Podczas gdy samice słoni morskich są małe i mają lśniące futro, tak jak osobniki młodociane, dorosłe samce są groteskowo wielkie - nieomal trzy razy większe od samic. Ich szyja i podgardle są pokryte grubą, pofałdowaną skórą, a głowa jest ozdobiona zwisa­jącym, jak trąba słonia, nosem.
Samce słoni morskich walczą ze sobą, konku­rując o terytoria na terenie kolonii na brzegu. Jak tylko samice pojawią się w celu urodzenia potom­stwa, walki pomiędzy samcami ustają, gdyż wtedy starają się one zebrać swój harem (grupę samic ży­jących pod opieką jednego samca). Kopulacja prze­biega gwałtownie, samce kopulują zarówno z już ciężarnymi samicami, jak i z tymi, które niedaw­no co urodziły. Jeżeli samica się opiera, zostaje ona okrutnie zbita lub przygnieciona ciałem przez wiel­kiego samca. Często w panującym w kolonii ścisku, w czasie takich wydarzeń rozpędzone samce miaż­dżą swym ciałem świeżo urodzone potomstwo.
U nerpy kopulacja odbywa się pod arktycznym lodem. Młode rodzą się w początkowych miesią­cach roku w specjalnie wygrzebanych w śniegu komorach lęgowych.
Walka o przeżycie
Wydaje się, że przez wiele stuleci ludzkość żywi­ła do fok uczucia zarówno nienawiści, jak i miło­ści. Foki były bohaterkami legend oraz pieśni ludo­wych i były także masowo zabijane. Zazwyczaj rybacy obwiniali je za niskie połowy i uważali, że foki wyjadają im ryby. Z tego powodu domagali się, aby ograniczać liczebność tych ssaków.
Zabijanie fok jest dokonywane nie tylko z po­wodów żądań rybaków. Napędza je także w dużym stopniu popyt na focze futra.
Po pokazaniu w telewizji filmu o brutalnym za­bijaniu szczeniąt fok grenlandzkich na oczach ich matek rozpętała się burza protestów wśród miło­śników przyrody. Obecnie małe foki grenlandzkie nadal się niestety zabija, jednak na terenach Grenlandii i Nowej Funlandii wprowadzono pewne ograniczenia w wyniku umowy pomiędzy Norwe­gią, Danią i Rosją. Dzięki temu liczebność popu­lacji może powrócić do stanu sprzed okresu maso­wej eksterminacji. Jednakże ponieważ futra fok grenlandzkich wciąż mają wysoką wartość, a Nor­wegowie chcą chronić swoje interesy rybackie na Morzu Barentsa, wydaje się, że zabijanie fok nadal będzie trwało, pomimo dezaprobaty ze strony opi­nii publicznej.
Gatunki zagrożone
Masowe zabijanie młodych fok i osobników doro­słych stało się przyczyną spadku liczebności nerpy w kanadyjskiej części Arktyki ze stanu kilkuset tysięcy osobników do niespełna 10000 sztuk. Na Morzu Bałtyckim ujemny wpływ na pogłowie fok, głównie nerpy, ma silne zanieczyszczenie wód sub­stancjami chemicznymi, wśród których jest wiele chlorowanych dwufenyli, na przykład DDT. Odkła­dając się w tkankach, substancje te wywołują nie­prawidłowy rozwój narządów rozrodczych i w ten sposób uniemożliwiają fokom prawidłowe roz­mnażanie się.
Spośród fok najrzadszymi gatunkami są ciepło-wodne mniszki. Mniszka karaibska jest już praw­dopodobnie gatunkiem wymarłym, a mniszki ha­wajskie i mniszki śródziemnomorskie są na liście gatunków zagrożonych wyginięciem. Ich pogło­wie zostało zdziesiątkowane w wyniku polowań, jednakże za główną przyczynę spadku liczebności tych gatunków uważa się płoszenie zwierząt przez ludzi i zanik spokojnych miejsc, gdzie te ssaki mog­łyby bytować. Są to płochliwe zwierzęta. Ciężarne samice muszą czasami rodzić w niebezpiecznych rejonach wybrzeży i kiedy przeszkodzi się im w opiece nad potomstwem, porzucają swe młode, które giną z głodu. Pomimo przepisów ochronnych, liczebność mniszki hawajskiej utrzymuje się na niskim poziomie. Zagrożeniem dla mniszek śród­ziemnomorskich są gospodarka rybacka i turysty­ka, które odebrały tym ssakom większość terenów, gdzie mogły się one rozmnażać i odpoczywać.

■ Słonie morskie mogą nurkować na głębo­kość 1250 metrów, co jest wielkością równą mniej więcej wysokości Baraniej Góry.
Drapieżne lamparty morskie mogą wyska­kiwać z wody na wysokość ponad 2 metrów po to, aby schwytać pingwina lub inną fokę.
■ Foki często połykają kamienie. Nikt nie wie dokładnie, dlaczego to robią. Być może ka­mienie ułatwiają rozdrabnianie pokarmu w żołądku, niszczenie pasożytów lub łago­dzą bóle głodowe w czasie postu.


Foki należą do rzędu Pinnipedia i rodziny Phocidae.
Jest ich 19 gatunków zebranych w 10 rodzajach.
Długość: 116-490 cm

Wśród gatunków:
Foka wąsata (Erignathus barbatus)
Krabojad (Lobodon carcinophagus)
Foka szara (Halichoreus grypus)
Foka pospolita (Phoca vitulina)
Foka grenlandzka (Phoca groenlandica)
Lampart morski (Hydrurga leptonyx)
Słoń morski północny (Mirounga angustirostris)
Foka pręgowana (Phoca fasciata)
Foka Rossa (Ommatophoca rossi)
Słoń morski południowy (Mirounga leonina)
Foka Weddella (Lepionychotes weddelli)

Podobne prace

Do góry