Ocena brak

Fizjopatologia mięśni

Autor /grubaska Dodano /18.12.2012

Zadaniem mięśni, jako elementów dynamicznych narządu ruchu jest powią­zanie wszystkich odcinków ciała w jedną czynnościową całość, utrzymanie narządu ruchu w pożądanym ustawieniu, np. w pozycji stojącej czy siedzącej (czynność statyczna mięśni) lub nadanie ciału lub jego odcinkom ruchu (czyn­ność kinetyczna mięśni).
Dzięki zasadzie sumowania przestrzennego (rozchodzenie się pobudzenia na coraz to dalsze jednostki ruchowe mięśnia"), oraz dzięki sumowaniu czasowe­mu (zwiększenie liczby bodźców dochodzących do włókna mięśniowego), mię­sień, chociaż jego włókna podlegają prawu „wszystko lub nic"", może stop­niowo dawkować zależnie od potrzeb swój wysiłek, od ledwie zauważalnego zwiększenia napięcia do wysiłku maksymalnego, tj. w warunkach fizjologicz­nych do skrócenia długości swoich włókien o 40% i pokonania ciężaru odpo­wiadającego przekrojowi poprzecznemu mięśnia w cm2pomnożonego przez 6 kg.
Nie zdarza się, aby poszczególne mięśnie narządu ruchu pracowały w sposób izolowany (z wyjątkiem skurczów wywołanych bodźcami elektrycznymi). Za­równo odruchowa, jak i zamierzona aktywność ruchowa wymaga zorganizo­wanego współdziałania i przeciwdziałania szeregu grup mięśniowych: agoni-stów, antagonistów i mięśni współdziałających (np. stabilizujących stawy) w odcinkach bliższych i dalszych narządu ruchu i utrzymujących bądź zmie­niających wymaganą do pracy postawę. Te złożone procesy możliwe są dzięki integracyjnej czynności ośrodkowego układu nerwowego, kontrolowanego przez narząd równowagi, a niekiedy i narząd wzroku.
Wypadnięcie czynności pojedynczych mięśni lub ich części może być zależ­nie od lokalizacji kompensowane przez przerost roboczy i zmianę stereotypu pracy mięśni współdziałających. W przypadkach bardziej rozległych porażeń dotknięte mięśnie można zastąpić przeszczepionymi mięśniami współdziałają­cymi. W obrębie kończyny górnej, zwłaszcza ręki, której mięśnie podlegają wyraźniejszej kontroli kory mózgu niż mięśnie kończyn dolnych i tułowia, udaje się również po przeszczepieniu przestawić czynność mięśni antagonistów tak, że zastępują one porażone mięśnie agonistyczne, np. przeszczepienie po­wierzchownego zginacza palców na krótkie prostowniki paliczków (międzyko-stne i glistowate).
W pracy zamierzonej kontrolujemy ruch świadomie jako całość. Poszczegól­ne składowe ruchu, ich kolejność, siła, szybkość i koordynacja z ruchem in­nych części ciała następują odruchowo, bez udziału świadomości.
Mięśnie przystosowane są do wykonywania krótkotrwałej pracy (skurczu tężcowego) i do odświeżania zapasów energetycznych, a także do zachowania pobudliwości wymagają odpoczynku przed następnym skurczem.

Naprzemienne skurcze mechaniczne ułatwiają przepływ krwi, który przy­spieszany lub hamowany jest również otwieraniem się w czasie pracy licznych naczyń włosowatych. Długotrwała, nie przerywana praca statyczna (np. mięśni stopy w czasie stania) jest niefizjologiczna, prowadzi do przemęczenia i osła­bienia mięśni. Przyczyną jest utrudnienie krążenia, długotrwałe rozciągnięcie, a nawet utrata pobudliwości spowodowana długotrwałym skurczem.

Większość wad i dysfunkcji narządu ruchu ujawnia się lub nasila w czasie czynności stania i chodzenia. Odchylenie od prawidłowej czynności narządu ruchu łatwiej jest rozpoznać i zrozumieć znając prawidłowe mechanizmy sta­tyki i kinetyki oraz wzorzec prawidłowych stosunków biomechanicznych i isto­tę odchyleń. Na tym powinien opierać się plan działania profilaktycznego i le­czniczego.
Zasady statyki narządu ruchu. Każdy przedmiot stojący musi opierać się na podłożu co najmniej trzema punktami, aby zachował równowagę i nie prze­wrócił się. Środek ciężkości powinien znajdować się nad płaszczyzną zakre­śloną przez te trzy punkty.

Człowiek w rozwoju filogenetycznym musiał wytworzyć sobie mechanizmy stania i poruszania się na dwu nogach, a niekiedy również na jednej. Stało się to możliwe dzięki przeniesieniu środka ciężkości na płaszczyznę utworzoną przez oparcie na podłożu stóp. Przednie i tylne zewnętrzne ich krańce tworzą czworobok podparcia. U człowieka stojącego na jednej nodze środek ciężkoś­ci przenosi się nad płaszczyznę utworzoną przez oparcie na podłożu pięty głów I i V kości śródstopia. Utrzymanie równowagi na jednej nodze jest trudne, ponieważ ten trójkąt podparcia jest o wiele mniejszy od czworoboku podparcia w czasie stania na obu nogach.

Środek ciężkości ciała znajduje się w punkcie przecięcia trzech płaszczyzn, których każda dzieli ciało na dwie równoważne części; są to płaszczyzny strzałkowa, czołowa i horyzontalna. Punkt ten znajduje się u dorosłych w oko­licy II kręgu krzyżowego i zależnie od budowy osobniczej może się przemiesz­czać w każdym z wymienionych kierunków.

Linię środka ciężkości wyznacza przecięcie się płaszczyzny strzałkowej 7. czołową. Biegnie ona od środka linii wyrostków sutkowatych przez oś kręgu obrotowego, trzon kręgu szczytowego, IX piersiowego, II krzyżowego i pada między stopami na wysokości głów kości skokowych.
Równowagę łatwo utrzymać bez wysiłku mięśni i dużego wydatku energe­tycznego, gdy środek ciężkości ciała znajduje się nad czworobokiem podparcia. Pozycję tę utrzymuje statyczne napięcie mięśni antygrawitacyjnych (prostow­ników grzbietu, uda i goleni), kontrolowane przez odruch ortostatyczny (od­ruch postawy), który w warunkach fizjologicznych ustawia środek i linię cięż­kości nad czworobokiem podparcia. Również inne pozycje, np. w czasie gim­nastyki na drążkach, reku, można utrzymać bez większego wysiłku, gdy śro­dek ciężkości znajduje się nad miejscem oparcia, np. rąk.
Pozycja stojąca najwygodniejsza jest wtedy, gdy linia ciężkości biegnie po stronie wyprostnej osi obrotu stawu biodrowego i kolanowego. Nacisk osiowy ciężaru ciała powoduje wówczas przerost tych stawów i napięcie wiązadeł sta­bilizujących je. Praca mięśni dla utrzymania pozycji wyprostnej jest wtedy niepotrzebna poza minimalną kontrolą napięcia statycznego. Mechanizm ten bywa wykorzystywany do umożliwienia stania i chodzenia chorym z porażo­nymi kończynami dolnymi (układ Puttiego).
Warunkiem gwarantującym taką pozycję jest silny mięsień trójglowy łydki, który stabilizując stopę pod kątem 100—110° pociąga ku tyłowi górny koniec piszczeli, a wraz z nią udo i ustawia staw kolanowy i biodrowy w przeproście. Jest to czynny sposób zabezpieczenia układu Puttiego. Podobnie może działać mięsień pośladkowy wielki.
W przypadkach porażenia mięśni stopy i goleni usztywnia się stopę pou ką­tem 100—110° w stosunku do goleni. U małych dzieci, u których nie można zaburzyć wzrostu stopy, pozycję Puttiego uzyskuje się za pomocą aparatu ortopedycznego sięgającego do kolana. Usztywniona stopa opierając się na podłożu i działając na zasadzie dźwigni ustawia stawy kolanowy i biodrowy, w przeproście i w ten sposób umożliwia stanie mimo porażenia wszystkich mięśni kończyn. Mechanizm ten w ortopedii wykorzystał po raz pierwszy Put-ti — stąd nazwa „mechanizm Puttiego".
Przeniesienie linii ciężkości ku stronie zginaczy od osi obrotu powoduje zgięcie stawów i upadek u porażonych, a wzmożony wysiłek prostowników u zdrowych.
Takie działanie przesuwające linię ciężkości ku stronie zginaczy ma obuwie na wysokich obcasach i niewłaściwie wykonane obuwie ortopedyczne, wy­równujące skrócenie drogą zbytniego podwyższenia pięty. U osób z czynnymi prostownikami chód w takim obuwiu jest możliwy, lecz męczący i wymagają­cy przerostu roboczego mięśni. Jednocześnie może doprowadzić do wytworze­nia się przykurczu stawu kolanowego i biodrowego w zgięciu. U chorych z po­rażonymi prostownikami chód w takim obuwiu może być niemożliwy, a zasto­sowanie aparatów stabilizujących kolano może pociągać za sobą wytworzenie się przykurczu kolana w zgięciu. Obuwie z wysokim obcasem, przesuwając linię ciężkości ku przodowi stopy, zmniejsza obciążenie łuków podłużnych stopy i jest korzystne w-przypadkach jej statycznej niewydolności, lecz jedno­cześnie przyczyniając się do przeciążenia łuków poprzecznych, może stać się powodem odwrócenia łuku poprzecznego, stopy poprzecznie płaskiej i palu­chów koślawych.
Stabilizacja miednicy w czasie stania na obu kończynach dolnych wymaga tylko statycznego napięcia mięśni odwodzących i przywodzących udo. 

Podobne prace

Do góry