Ocena brak

FILON z ALEKSANDRII - PISMA

Autor /Tarsylia Dodano /26.09.2012

Zainteresowania F. koncentrowały się głównie
wokół alegor. egzegezy Pleciokslęgu; wcześniej powstały
pisma filoz., pod koniec życia - rozprawy apologetyczne
odzwierciedlające historię Żydów aleks.; pierwsze kryt.
wydanie dzieł F., zachowanych w języku gr., opracowali
L. Cohn, P. Wendland. S. Reiter pt. Phllonls Alexandrini
Opera quae supersunt I-VI, B 1896-1926 (CWR); z nowszych
na uwagę zasługuje wyd. przez R. Arnaldeza, C. Mondéserta,
J. Pouilloux przekład franc, z tekstem gr. Les
oeuvres de Philon d'Alexandrie XI-XXXV, P 1961 - (AMP),
przekład pol. Pisma I. O stworzeniu świata. Alegorie praw.
O dekalogu. O cnotach, Wwa 1986.

1. P i s m a f i l o z o f i c z n e - W De aeternitate mundi
(CWR VI 51-85) za pomocą argumentacji perypatetyków
Teofrasta i Kritolaosa zwalcza! stoicką naukę o periodycznym
pożarze świata; przytoczy! też racje in. filozofów dowodzących,
że świat jest wieczny i niezniszczalny;

w dialogu De
Providentia, zachowanym w przekładzie orm. (wydał J.B.
Aucher pt. Philonis Judaei sermones tres hactenus inediti
I-II, Ve 1822, z przekładu ł a c ) , odpierał na podstawie
źródeł stoickich (Poseidonios) zarzuty epikurejczyków
przeciw istnieniu Opatrzności (niezasłużone cierpienia
sprawiedliwych, powodzenie złych, niesprawiedliwy rozdział
dóbr, zgubne działania sił natury); w Quod omnis
probus liber sit (CWR VI 1-31), opierając się na literaturze
stoicko-cynickiej, dowodził, że każdy człowiek cnotliwy
(mędrzec) jest wolny; twierdzenie to poparł przykładami
7 mędrców, magów, gimnosofistów oraz wybitnych osobistości
(Heraklesa, Poliksena, Kalanosa, Diogenesa ze Smyrny,
Anaksarchosa z Abdery, Zenona z Kiton) oraz przykładem
życia —» esseńczyków; wspomniana przez Euzebiusza z Cezarei
( H E II 18,6) I cz. tego dzieła, w której F. uzasadniał,
że każdy człowiek zły jest niewolnikiem - zaginęła; w dialogu
De animallbus, zachowanym w przekładzie orm. (wydał
J . B . Aucher pt. Philonis Judaei sermones tres hactenus
inediti III, Ve 1822), odrzucił twierdzenie swego kuzyna
Aleksandra, który w nieznanym bliżej dziele uzasadniał, że
zwierzęta mają rozum.

2. P i s m a e g z e g e t y c z n e - De opificio mundi
(CWR I 1-5) jest komentarzem do bibl. opisu stworzenia
świata (Rdz 1-2); korzystając z kosmogonii Platona
zawartej w Timaiosie, teologii i etyki Posejdoniusza
z Apamei oraz symboliki —» liczb pitagorejczyków, F.
usiłował wykazać, że prawo mor. harmonizuje z porządkiem
w kosmosie; sformułował i uzasadnił tezy: Bóg istnieje,
Bóg jest jeden, świat został stworzony, świat jest
tylko jeden, istnieje Opatrzność Boża. Do serii biografii
patriarchów bibl. należy - De Abrahamo (CWR
IV 1-50), De Josepho (CWR IV 51-100), De vita Mosis
(CWR IV 101-221);

patriarchowie byli dla F. uosobien
i em prawa niepisanego, symbolami poszczególnych
cnót; nawiązując do arystotelesowskiej nauki o drogach
zdobycia cnoty, przedstawił Abrahama jako symbol drogi
przez naukę, Izaaka - przez zdolności wrodzone, Jakuba przez ćwiczenie, Józefa j a k o idealnego męża stanu i praktyka,
Mojżesza zaś jako najdoskonalszego prawodawcę
staroż.; w De decalogo (CWR IV 222-254) objaśnił,
dlaczego ~> dekalog został dany na pustyni i obejmuje
10 przykazań, jak Bóg niecielesny mógł się objawić (akcentował
transcendentność Boga, negując tym samym stoicki
panteizm) oraz dlaczego przykazania nie zawierają sankcji
karnych; w De specialibus legibus (CWR V 1-222) mówił
o przepisach rytualnych i dekalogu, a także o wyższości
—» Tory nad prawodawstwem gr.-rzym.; w De virtutibus
( C W R V 223-270) pisał o męstwie, humanitaryzmie i szlachetności
(mądrości); w De praemiis et poenis (CWR V 271-
-306) omówił obowiązek przestrzegania przepisów Tory; w
Libri videlicet quatuor in Genesím, libri duo in Exodům, zachowanych
tylko w przekładzie orm. (wydal J . B . Aucher pt.
Philonis Judaei Paralipomena Armena, Ve 1826), podał w
formie —» diatryby informacje o Rdz i Wj.

Głównym dzieł em F. są obszerne komentarze alegor. do Pięcioksiągu; ze
względów wydawniczych (objętość zwoju papirusowego) dzieło
podzielono na szereg traktatów (zachowało się 18) opatrzonych
odrębnymi tytułami; F. zajął się w nich głównie postaciami
bibl., które przedstawił j a k o symbole zjawisk i procesów
duchowych; do serii tej należą: Legum. allegoriae
(CWR I 51-168), które jest k o m e n t a r z em do Rdz 2,1-17;
2,18 - 3,la; 3,8b-19, De Cherubin et flammeo gladio (CWR
I 169-198; A M P III) - do Rdz 3,24 i 4,1, De sacrifiais Abelis
et Kaini (CWR I 199-236; AMP IV) - do Rdz 4,2-4 (z trakt
a tu tego korzystał Ambroży w De Abel et Kain), Quod detenus
potiori insidian soleat (CWR I 237-280; AMP V) - do
Rdz 4,8-15, De posteritate Kaiui sibi visi sapientis et quo
pacto sedem mutât (CWR II 1-42; AMP VI) - do Rdz 4,16-25,
o sofistyce jako dziedzictwie Kaina, De gigantibus (CWR II
43-55; A M P VII-VIII, 22-55) - do Rdz 6,4-12, o różnych rodzajach
dusz i ich relacji do ciała, pojmowanego wg filozofii
Platona, Quod Deus sit immutabilis (CWR II 56-89; AMP
VII-VIII 62-151) - do Rdz 6,4-12; nast. 4 t r a k t a t y zajmują się
postacią Noego - De agricultura (CWR II 90-124; AMP
IX); De plantatione (CWR II 125-158; AMP X) - do Rdz
9,20, De ebrietate (CWR II 159-203) - do Rdz 9,21, De sobrietate
(CWR II 204-217) - do Rdz 9,24-27, w De confusione
linguarum (CWR II 218-258) - do Rdz 11,1-9, przedstawił
pomieszanie języków j a k o symbol wewn. skłócenia człowieka
i jego bunt przeciw cnocie; historię Abrahama opisują traktaty
- De migratione Abrahae (CWR II 259-306) - do Rdz
12,1-6, Quis rerum divinarum haeres sit (CWR III 1-61) - do
Rdz 15,2-18, De congressu quaerendae eruditionis causa
CWR III 62-96) - do Rdz 16,1-6, De fuga et inventione
CWR III 97-138) - do Rdz 16,6-14 (korzystał z niego Ambroży
w De fuga saeculi), De mutatione nominum (CWR III
139-189) - do Rdz 17,1-22; 5 ksiąg De somniis (CWR III
190-290), z których zachowały się tylko 2, stanowiące komentarze
do snów Jakuba (Rdz 28,12-22; 31,11-13), Józefa oraz
piekarza i podczaszego F a r a o n a (Rdz 37; 40).

3. P i s m a h i s t o r y c z n o - a p o l o g e t y c z n e - W In
Flaccum (CWR VI 86-120) mówił o prześladowaniach
Żydów aleks. przez prefekta Egiptu Awiliusza Flakkusa
(32-37 po C h r . ) ; w Legado ad Gaium (CWR VI 121-188) - o
okrucieństwach ces. Kaliguli wobec Żydów odmawiających
ustawienia w synagogach jego posągu oraz o nieudanym
poselstwie Żydów aleks. (40 po Chr.) do tegoż ces.; wyeksponowanie
śmierci Flakkusa i Kaliguli miało być przestrogą
dla ich następców; z traktatu Apologia pro Judaeis
(CWR VI 197-200; przekład pol. E. Dąbrowski NT na tle
epoki, Pz 1958, 1965 , 408-409) zachował się tylko fragment
u Euzebiusza z Cezarei (Praep. Evang. VIII 10,18),
zawierający opis życia esseńczyków. W piśmie Hypothetica
(CWR VI 191-197; zachowane 4 fragmenty u Euzebiusza
z Cezarei Praep. Evang. VIII 5,11), dotyczącym wyjścia
Izraelitów z Egiptu i zdobycia Palestyny, F. bronił Mojżesza
przed zarzutem czarnoksięstwa i oszustwa; w De vita  contemplativa
(CWR VI 32-50) opisał żyjącą w pobliżu Aleksandrii
wspólnotę —> terapeutów, w których Euzebiusz
z Cezarei ( H E 2,17) widział pierwszych mnichów chrześcijańskich.

Podobne prace

Do góry