Ocena brak

FILOLOGIA

Autor /kacperka Dodano /21.02.2012

FILOLOGIA, w znaczeniu tradycyjnym nauka o języku i jego zabytkach, w tym również o —» literaturze. Ukształtowała się w staroż. Grecji, a jej charakter i zakres ulegały w ciągu stuleci dużym zmianom. Pierwotnie (u sofistów, Platona, Arystotelesa) oznaczała zamiłowanie do słowa i jego wytworów, do rozmowy, dyskusji, dialektycznego sporu, wreszcie - do literatury i nauki. Dyscypliną badawczą stała się f. w okresie hellenistycznym, kiedy w kilku ośrodkach (Aleksandria, Pergamon) podjęto studia nad klas. językiem i piśmiennictwem gr. (gł. nad Homerem). Zainteresowania ówczesnych uczonych-filologów (Kallimach, Eratostenes, Arystarch) ogarniały zjawiska językowe (gramatyka, etymologia), dzieło lit. (np. konieczność objaśniania niezrozumiałych realiów), historię gatunków piśmienniczych, życiorysy pisarzy, problemy autorstwa i autentyczności tekstu (porównywanie różnych wersji, wykrywanie apokryfów). Praca nad tekstem, zmierzająca do ustalenia jego poprawnej postaci, skodyfikowana została w kanonie reguł, który zachował długą żywotność i w czasach nowoż. stał się podstawą nauk. krytyki tekstu. Doskonalona w staroż. Rzymie (m. in. Terencjusz Warron), w średniowieczu uprawiana jedynie w Bizancjum, f. rozwinęła się na większą skalę w dobie odrodzenia (J.C. i J.J. Scaligerowie, Erazm z Rotterdamu). Renesansowy humanizm był w swoich zaczątkach ruchem nauk. o celach filol. i dopiero głębsze poznanie kult. spuścizny starożytności ukształtowało jego oblicze ideowe. Zakres prac ówczesnej f. był szeroki: odkrywanie rkpsów, ustalanie tekstów staroż. autorów gr. i rzym., sporządzanie komentarzy umożliwiających zrozumienie dzieł powst. przed wieloma wiekami. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi f. był rozkwit egzegezy tekstów bibl., wiążący się z ówczesnymi sporami wyznaniowo-teologicznymi. Renesans eur. był odrodzeniem przede wszystkim klas. łaciny, literatury i kultury staroż. Rzymu, pogłębioną znajomość antyku gr. przyniosła dopiero 2 poł. XVIII w. Aż do pocz. XIX w. przez f. rozumie się powszechnie naukę o językach, literaturze i kulturze gr.-rzym. starożytności, jednak już na przełomie obu stuleci dotychczasowe dokonania filologów zaczęły zapładniać umysły ludzi, których interesował język i kultura własnego narodu. Dzięki ich pracom zaczęła się kształtować f. narodów nowoż. Europy - w odróżnieniu od f. dotychczasowej, która uzyskuje miano klasycznej. W miarę rozwoju f. nowożytnych (które obejmuje się wspólnym mianem neofilologii) uściślał się stopniowo sam termin i różnicował wielorako jego zakres.

Szerokie rozumienie f. jako erudycyjno-encyklopedycznej dyscypliny ogarniającej całość wiedzy o języku, piśmiennictwie i kulturze duchowej określonej zbiorowości nar. lub kręgu cywilizacyjnego zachowało żywotność przede wszystkim w odniesieniu do f. klasycznej. W znaczeniu najwęższym f. pozostała dziś jedynie nauką o tekście i metodach jego krytyki, mającą zastosowanie we wszelkich naukach humanist., których przedmiotem badań jest tekst. Wielowiekowy dorobek f. na polu pracy nad przygotowaniem poprawnej postaci tekstu i jego udostępnieniem (publikacją) przejęty został współcześnie przez wyspecjalizowanie dziedziny nauk.: —» tekstologię i —» edytorstwo. W osobną dyscyplinę badawczą zaczęły się wyodrębniać już w pocz. XIX w. zagadnienia języka: obecnie w polu zainteresowań jakiejkolwiek gałęzi f. nowożytnej może znaleźć się wyłącznie opis i poznanie historii języka nar., natomiast językoznawstwo ogólne i porównawcze stawia sobie własne cele nauk. i dysponuje własnymi metodami badań. Odmiennych od wypracowanych przez f. narzędzi badawczych wymagały również anonimowe, żyjące w tradycji ustnej formy lud. twórczości lit., budzące zainteresowanie nauk. od 2 poł. XVIII w., a obecnie będące przedmiotem badań odrębnej dyscypliny zw. —» folklorystyką. Ograniczona w kompetencjach i zróżnicowana wewnętrznie f. wspomagała w ciągu XIX w. nowo powstające, romant. i pozy-tywist. kierunki opisu i interpretacji dzieła lit. (np. tzw. szkoła filol.-hist.), przekazując swe doświadczenia kształtującej się stopniowo —» nauce o literaturze i jej poddyscyplinom (—» historia literatury, —» teoria literatury i in.), które współcześnie reprezentują całokształt wiedzy o zjawiskach literackich. Zwyczajowo termin f. używany jest jako określenie kierunku odpowiednich studiów humanist. (np. f. polska - polonistyka).

S. SKWARCZYŃSKA Systematyka głównych kierunków w badaniach literackich, Łódź 1948 (zwł. rozdz. F., tu obszerna bibliografia przedmiotu).

(na podstawie materiałów Konrada Górskiego)

Podobne prace

Do góry