Ocena brak

FILIPINI, Congregatio Oratorii Sancti Philippi Neri (COr), Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri

Autor /Pia Dodano /26.09.2012

Konfederacja
autonomicznych domów, zw. kongregacjami, w których
kaplani i bracia prowadzą życie wspólne bez składania
ślubów zakonnych, zajmując się duszpasterstwem i wychowaniem
młodzieży.

1. W K o ś c i e l e p o w s z e c h n y m - Pierwsza kongr.
założona została w Rzymie przez —» Filipa Neri, który
w specjalnie przygotowanej kaplicy, zw. oratorium (stąd
oratorianie) zbierał swoich penitentów, przeważnie chłopców,
na ćwiczenia duch.; z powodu wielkiej liczby uczestników Filip
wybrał z ich grona pomocników, którzy otrzymali święcenia
kapł.; 1564 Filip objął duszpasterstwo przy kościele S.
Giovanni dei Fiorentini;

1567 już 18 kapłanów wraz z Filipem
prowadziło tutaj życie wspólne wg reguły, inspirowanej
przez Filipa, a napisanej przez F.M. Tarugiego, organizując
ćwiczenia oratoryjne połączone z odwiedzaniem i obsługą chorych, pielgrzymkami do 7 rzym. bazylik, spowiedzią,
koncertami muz. (stąd muz. oratorium); odegrało to dominującą
rolę w mor. odrodzeniu Rzymu przyciągając licznych
jego mieszkańców, pracowników Kurii rzym., a także
przybyszów z całej niemal Europy; pap. Grzegorz XIII
przekazał Filipowi na własność kościół par. S. Maria in
Vallicella w Rzymie (dokąd przeniesiono o r a t o r i u m ) , a bullą
Copiosus in misericordia z 1575 nadał wspólnocie oratorianów
osobowość prawną; Filip funkcjonowanie kongr. chciał
ograniczyć do Rzymu, natomiast jego uczniowie i współpracownicy
jak Tarugi, A. Talpa, G.F. Bordini (zm. 1609)
pragnęli rozpowszechnienia w całym chrzęść, świecie. Konstytucje
opracowane już po śmierci Filipa i zatwierdzone
1612 przez pap. Pawła V brewem Christifidelium (dlatego
datę tę niektórzy uważają za początek kongr.) sankcjonowały
rezygnację członków ze ślubów zak. i przyrzeczeń, co stanowiło
novum, oraz niezależność i autonomię kongregacji
rzym. (z zachowaniem stabilitas loci);

wykluczały także
centralizację, jakąkolwiek zależność domu od domu i możliwość
zakładania nowych placówek przez już istniejące. Nowe
kongr., z założenia kleryckie, lecz otwarte również dla braci
laików, zakładane były przez bpów lub samorzutnie przez
kapłanów, którzy uzyskiwali od Stolicy Apost. te same prawa
co kongregacja rzymska.

Do 1600 powstało 10 kongr., w
XVII w. - 101 kongr. oratoryjnych na terenie obecnych
Włoch, 11 w Hiszpanii, 6 w Portugalii i 4 w jej zamorskich
posiadłościach (m.in. w G o a ) , 5 w Polsce, 7 w Meksyku,
i w Ameryce Srodk. oraz pojedyncze w in. krajach, a w
XVIII w. - 47 kongr.; kongr. francuskie weszły w XVII w.
w skład —» o r a t o r i a n ów zał. przez kard. P. de —» Bérulle'a.
W XVII i XVIII w. w niektórych kongregacjach wł. szerzył
się —» jansenizm; jego przedstawicielami byli m.in. P.M.
Petrucci (1636-1701), przełożony kongr. w Jesi, V. Palmieri
uczestnik synodu w Pistoi (1786) oraz liczna grupa f. przy
S. Maria in Vallicella.

Do upadku f. przyczyniły się wojny napoleońskie; pewna
stabilizacja zarysowała się jednak jeszcze w XIX w. przez
powstanie nowych kongr. we Włoszech i Meksyku oraz 2
wspólnot w Wielkiej Brytanii (w Londynie zał. przez F.W.
Fabera i w Birmingham przez J . H . Newmana); w XX w.
kongr. rozwinęły się w Meksyku, Hiszpanii, Niemczech
i Stanach Zjednoczonych.

W o r a t o r i um św. Filipa nie istnieje nadrzędna scentralizowana
władza; w sprawach duszpast. każda kongr. podlega
jurysdykcji ord. miejsca, natomiast w zarządzie wewn.
przywileje Stolicy Apost. upodobniają ją do zakonów wyjętych;
władzę ustawodawczą sprawuje kongregacja gen.
każdego domu, złożona z wszystkich księży, którzy go
zamieszkują, a wykonawczą - przełożony (wybierany przez
wspólnotę domową co 3 lata) przy pomocy 2 albo 4 deputatów.

D o p i e r o 1933 Stolica Apost. mianowała stałym wizytat
o r em wszystkich kongr. A. Larraonę i tego samego roku
odbył się świat, kongres przedstawicieli kongr., który powołał
Instytut wszystkich kongr. z gen. p r o k u r a t o r em reprezentującym
go przed Stolicą Apost. i opracował statuty
gen., zatwierdzone wraz z konstytucjami 1943, obowiązujące
wszystkie kongr.; na świat, kongresie kongr. 1969 opracowano
nowe konstytucje i statuty gen. zgodne z zaleceniami
Soboru Wat. II i in. dokumentami Stolicy Apost., a w miejsce
Instytutu powołano Konfederację Kongr. Oratorium, na
szczeblach zaś regionalnych federacje;

1982 istniało 64 kongr.
z aprobatą p a p . , k t ó r e liczyły 600 członków.
Kongr. Oratorium Rzym. od 1970 wydaje międzynar.
miesięcznik „Oratorium. Archivům Historicum Oratorii
Sancti Philippi N e r i " , a kongr. we Florencji 1974 zapoczątkowała
czasopismo „Memorie O r a t o r i a n e " (7 z. do 1978)
kontynuowane j a k o mies, w Brescii od 1980.

Wśród f. byli m.in. teolodzy - C. Almici (1714-79), Faber,
Newman, filozof i egzegeta B. Lamy (1640-1715), historycy
- C. Baronius, T. Bozio (1548-1610), A. Gallonio (1557-1605), G. Severani (1562-1640), O. Rinaldi (1595-1671),
G. Laderchi (ok. 1678-1738), G. Bianchini (1704-64), A.
Cesari (1760-1828), A. Theiner (1804-74), G. Calenzio
(1831-1915), muzycy - G. Ancina (1545-1604), F. Soto de
Langa (1536-1619) oraz architekt V. Spada (1596-1662).
Z o r a t o r i um wywodziło się 12 kardynałów, m.in. Baronius,
O. Giustiniani (1580-1649), Petrucci, Newman, A. Capecel
a t ro (1824-1912) oraz ok. 40 bpów.

2. W P o l s c e - pierwsze kongr. na Świętej Górze w Gostyniu,
w Poznaniu na Śródce, w Studziannie i Zdzieżu pod
Borkiem Wlkp. były dziełem prof. Akademii Lubrańskiego
ks. S. Grudowicza.

Kongr. na Świętej Górze w Gostyniu, zał. 1668, istniała
aż do wypędzenia f. przez władze prus. 1876; przenieśli się
oni do Krakowa, a stąd 1878 do Tarnowa; do Gostynia
powrócili 1919 utrzymując do dziś istniejącą kongr. tarnowską,
formalnie eryg. 1924; Gostyń stał się miejscem
pielgrzymkowym i ośrodkiem kształtowania duchowości
kapł. oraz szerokiej działalności charytatywnej, a także
żywym ogniskiem polskości i kultury nar. dzięki akcji wydawniczej,
organizowaniu szkól lud. i kursów przygotowawczych
do gimnazjum.

Kongr. w Studziannie zał. 1674, skasowana 1865 przez
władze ros., a reaktywowana 1928 prowadziła również działalność
oświatową, organizując 1855 szkołę przygotowawczą
do studiów seminaryjnych (małe seminarium), nast. szkolę
elementarną (1915 - 36 chłopców i 18 dziewcząt); założyła
również przytułek dla starców; zaangażowała się także w
wydarzenia powstania styczniowego; w czasie II wojny
świat. ks. Ludwik Mucha (pseud. „Pyrka") był najpierw
k a p e l a n em oddziału Hubala (majora Henryka Dobrzańskiego),
nast. leśnego oddziału kapitana Skały (Jana Panczakiewicza)
działającego w Olkuskiem, Włoszczowskiem
i Krakowskiem.
Kongr. w Poznaniu na Śródce, powołana 1671, zlikwidowana
została przez władze kośc. 1805; in. kongregacje - w
Zdzieżu pod Borkiem (1679-84), Górze Kalwarii (1672-82,
zorganizowana przez bpa S. Wierzbowskiego) oraz w Biechowie
(1719-1802) upadły wskutek trudności wewn. i braku
powołań.

Po I wojnie świat, z polecenia Stolicy Apost., pod prot
e k t o r a t em kard. A. Hlonda, wszystkie icongr. włączono do
tzw. Unii Pol., mającej przełożonego gen. na wzór oratorianów
f r a n e , co było sprzeczne z konstytucjami f.; po
otrzymaniu nowo zatwierdzonych konstytucji kongregacje
pol. 1945 rozwiązały unię i przystąpiły do Instytutu Orat
o r i um zatrzymując wspólny klerykat; 1948 powstała kongr.
w Bytowie, a 1959 w Radomiu. Obecnie w Polsce istnieje
6 kongr., liczących 87 członków.

 

Pamiątka jubileuszu dwóchsetnego Zgromadzenia Księży F. na Górze
Świętej Gostyńskiej roku Pańskiego 1868 I-II, Pz 1869; L. Ponelle. L. Bordet, Saint Philippe Neri et la société romaine de son temps, P 1928; J. Pabis, Żywot świętego Filipa Neriusza, Tw 1931; M. di Villarosa, Memorie degli scrittori f. I-II, Na 1937-42; C. Gasparri, Lo spirito dell'Oratorio di San Filippo Neri, Brescia 1949; tenże, / filippini, w: Ordini e congregazioni religiose, Tn 1952, I 903-917; C. Gasparri, L'oratorio romano, R 1963; R. Addington, The Idea of the Oratory, Lo 1966; Newman the Oratoriem, Db 1969; Constitutiones Congregalionis Oratorii sancti Philippi Neri a Congressu Generali Oratoriano anni 1969 approbatae, R 1970; H. Jaromin. Zarys historii Kongregacji Oratorium świętego Filipa Neri w Polsce (1668-1968), NP 32(1970) 5-143; Statuta Generalia Confoederationis Oratorii sancti Philippi Neri a Congressu Generali Oratoriano anni 1969 approbata, R 1970; S. Śląski. Fundatorzy klasztoru na Świętej Górze pod Gostyniem, NP .32(1970) 183-221; A. Kirchg'ässner. Das Oratorium in Deutschland, Oratorium 2(1971) 95-110; H. Jaromin, Oratorium św. Filipa Neri w Polsce, Wwa 1971 (mpsBATK); S. Podlewski, Wierni Bogu i Ojczyźnie. Duchowieństwo katolickie w walce o niepodległość Polski w 11 wolnie światowej. Wwa 1971, 94-100; R. Addington, Faber Poet and Priest, Lo 1974; P. Auvray, Les oratoires philippins en France, Oratorium 7(1976) 3-19; A. Cistellini, DIP VI 765-775 (bibliogr.).

Podobne prace

Do góry