Ocena brak

FIKSACJA

Autor /Pia Dodano /26.09.2012

(łac. fixus umocowany, stały), utrwalony
i sztywny, niezależnie od skuteczności, sposób reagowania
emocjonalnego na określone osoby, przedmioty i sytuacje.

W sferze emocjonalno-motywacyjnej f. występuje w postaci
uporczywych, irracjonalnych lęków, utrwalonej niechęci,
nieodwzajemnionej miłości ftp.; w odróżnieniu od —» nawyku
nie wygasa pod wpływem przykrego doświadczenia, lecz jeszcze bardziej się utrwala. Hipotezę o związku f. z —>
frustracją pierwszy sformułował i potwierdził empirycznie
N . R . F . Maier; f. pojawia się, gdy powtarzająca się frustracja
staje się wciąż przyczyną przykrości, kary; jednostka
traci wówczas naturalną elastyczność w reagowaniu, a zachowanie
jej nabiera cech dezorganizacji tracąc swą adaptacyjność
(dana osoba powtarza tę samą czynność, mimo że
doświadczenie wykazuje jej nieefektywność); czynności stają
się kompulsywne (przymusowe), co prowadzi zwrotnie do
dalszego usztywnienia zachowania, pozbawiając je funkcji
instrumentalnej wobec określonego celu; tę cechę postępowania
neurotyków S. Freud nazwał przymusem powtarzania.

W sferze poznawczej f. przybiera m.in. formę tzw. sztywności
myślowej, tj. nastawienia się na jeden szablonowy
sposób rozwiązywania problemów, nawet wówczas gdy jest
on nieekonomiczny i nieskuteczny.

W procesie —> uczenia
się f. polega na utrwaleniu określonych sposobów posługiwania
się narzędziami, wykonywania tych samych czynności
manipulacyjnych, technik przyswajania wiedzy i umiejętności,
stając się przeszkodą w udoskonalaniu metod pracy
i wprowadzaniu innowacji.

W ujęciu —» psychoanalizy f. wiąże się ściśle z koncepcją
—» libido i fazami rozwoju seksualizmu dziecka; mechanizm
f . polega na przetrwaniu tendencji właściwych dziecięcemu
libido i ujawnianiu się ich, w różnych postaciach, w wieku
późniejszym; związany jest on z -> kompleksem Edypa,
który przezwyciężony w dzieciństwie nie ginie, lecz zostaje
wyparty do nieświadomości, mogąc determinować relacje
człowieka dorosłego do rodziców; f. łączy się często z —>
regresją, tj. cofnięciem do wcześniejszej fazy rozwojowej
libido.

F. może przybrać formę tzw. f. na punkcie matki, przejawiającą
się tym, że młodzieniec, a nawet człowiek —» dorosły
nie potrafi wyzwolić się z dotychczasowej, jak w okresie
dzieciństwa, zależności od matki, bezkrytycznie przyjmując
jej poglądy lub zasady postępowania; nie potrafi podejmować
samodzielnych decyzji oraz przejawia niechęć do
założenia własnej rodziny.

Prawdopodobnie n i e k t ó r e uporczywe
formy zachowania, takie jak ssanie kciuka u małych
dzieci, jąkanie się, —> przesądy, nieprawidłowe, kompulsywne
reakcje seksualne stają się jeszcze bardziej zafiksowane
wskutek powtarzających się kar i frustracji towarzyszących
nieudanym p r ó b om wyzbycia się tych nawyków; także występowanie
trwałych trudności z arytmetyką, czytaniem, ortografią,
nawet u osób inteligentnych, można częściowo
wyjaśnić f., traktując je j a k o konsekwencję błędów, którym
wczesna frustracja n a d a ł a formę f.

W wychowaniu, aby nie wytwarzać f., istotna jest profilaktyka,
poprzez unikanie sytuacji urazogennych (—» e m o c j e ) ,
zwł. związanych ze sferą seksualną (nie wytwarzać lęków),
rozwijanie u wychowanka poczucia —> bezpieczeństwa
i akceptacji przez rodziców, oszczędzanie ciężkich frustracji
w domu i w szkole, przy równoczesnym kształtowaniu
odporności na frustrację, z czym wiąże się rozwój dojrzałej
—» osobowości. Wyzbyciu się f. funkcjonalnej służą ćwiczenia
elastyczności w rozwiązywaniu różnych problemów;
umiejętność przezwyciężania tego typu f. świadczy o oryginalności
myślenia i elastyczności działania.

W indywidualnej
lub grupowej —» psychoterapii analizuje się zwykle
patologiczne formy f. (np. w relacjach interpersonalnych),
podejmując próby korektury — postaw poprzez stawianie
rozwiązywalnych problemów, wzmacnianie prawidłowych
reakcji oraz odreagowujące rozładowywanie emocjonalnych
bloków.

 

N.R.F. Maier, Frustration. NY 1949; J. Dollard, N.E. Miller, Personality
and Psychotherapy. An Analysis In Terms of Learning, Thinking and Culture. NY 1950 (Osobowość l psychoterapia. Analiza w terminach uczenia się, myślenia i kultury, Wwa 1969); H.C. Wilcoxen, „Abnormal Fixation" and Learning, Journal of Experimental Psychology 44(1952) 324-333; E.R. Hilgard. Introduction to Psychology, NY 1953, 1962s (Wprowadzenie do psychologii, Wwa 1967, 1972); W. Toman, An Introduction to Psychoanalytic Theory of Motivation. Lo 1960; Ch.N. Coler, M.H. Appley, Motivation. Theory and Research, NY 1964 (Motywacja. Teoria i badania, Wwa 1972); J O . Whittaker, Introduction to Psychology, Ph 1965. 1976ä; D.E. Berlyne, Structure and Direction in Thinking. NY 1965 (Struktura i kierunek myślenia, Wwa 1969); M. Geppert, Współczesne teorie uczenia sie, w: Materiały do nauczania psychologii. Wwa 1969, IV z. 2. 11-122; A. Kosewska, Podstawowe założenia teorii nastawienia szkoły gruzińskiej, w: Materiały do nauczania psychologii. Wwa 1971, IV z. 1. 95-104; A. Fraczek. M. Kofta. Frustracja i stress psychologiczny, w; Psychologia. Wwa 1976. 628-678.

Podobne prace

Do góry