Ocena brak

Fenek

Autor /Danysz Dodano /31.01.2012

Fenek jest najmniejszym gatunkiem lisa, ale uszy ma nie­proporcjonalnie duże w stosunku do rozmiaru ciała. Zamieszkuje suche obszary, głównie na północy Sahary i tam wykształcił specjalne przystosowania do życia w surowym środowisku.
Maleńki fenek ma futro najjaśniejsze ze wszystkich gatunków lisów - oczywiście poza prawie czystobiałym w zimie futrem lisa polarnego. Gęsta, diuga i miękka sierść na gór­nych częściach tułowia jest jasna, piaskowokremowa, a pod spodem ciała jest zwykle biała. Gęsty ogon jest zakończony sierścią czarną lub brunat­ną. Ciemne, pojedyncze włosy znajdują się też nad analnymi gruczołami zapachowymi. Najbardziej rzucająca się w oczy cecha fizjologiczna fenka to wielkie, trójkątne małżowiny uszne. Mają one tę samą barwę co sierść na grzbiecie. We wnętrzu uszu włosy są długie i jaśniejsze. Tak jak wszyst­kie lisy, fenek ma nieco spłaszczoną, wąską czasz­kę i wąski, spiczasty pysk. Duże, okrągłe oczy są ciemne i wyróżniają się na tle jasnego futra podob­nie jak długie, ciemne wąsy czuciowe.

Pustynne przystosowania
Długie uszy - mierzące nawet do 15 centymetrów - są jedną z wielu cech adaptacyjnych fenka do życia w suchym, gorącym środowisku. Charakte­rystyczny dla lisów dobry słuch pozwala mu na dokładne lokalizowanie zdobyczy, a duże małżo­winy uszne umożliwiają wypromieniowywanie nadmiaru ciepła i chłodzenie ciała. Jasne, piaskowej barwy futro wtapia się w pustynne otoczenie i dobrze maskuje zwierzę. Jest to kolejna cecha przystosowawcza. Opuszki palców są gęsto owło­sione, co pozwala fenkowi z łatwością poruszać się po bardzo gorącym, sypkim piasku.
Mocno zbudowane łapy ułatwiają mu bardzo szybkie i sprawne kopanie w miękkim piasku. Robi to tak szybko, że wydaje się jakby nurkował w zie­mi. Fenek chowa się do wykopanej w ten sposób nory, kiedy czyha na przechodzące w pobliżu ofia­ry lub chroni się przed niebezpieczeństwem.

Terytorialne rodziny
Fenki spotyka się tylko na obszarach pustyń i pół-pustyń. Wybierają one tereny z piaszczystymi wyd­mami lub płaskie, gdzie w piaszczystej glebie mogą bez przeszkód kopać nory. Są bardziej towarzyskie niż inne lisy i często żyją w grupach rodzinnych liczących od 10 do 15 osobników. Na ich czele stoi dominujący samiec, który moczem, szczególnie w okresie rozrodczym, oznacza granice swego tery­torium. Naukowcy dokładnie nie określili jeszcze wielkości takiego terytorium, ale wiadomo, że jest ono znaczne.
Członkowie stada porozumiewają się ze sobą w rozmaity sposób - skomlą, pomrukują, warczą i piszczą z podniecenia. Na dużą odległość porozu­miewają się wydając często powtarzane, przypo­minające melancholijne wycie, odgłosy trwające od jednej do dwóch sekund. Ponieważ fenek prowadzi nocny tryb życia, jest aktywny od zachodu do wschodu słońca. Przed południowym skwarem chroni się w wykopanych w piasku norach, gdzie odpoczywa i śpi. Nory te są zwykle dosyć głębo­kie - im dalej w głąb, tym jest chłodniej - do otwo­rów wyjściowych prowadzą korytarze, które mogą mieć kilka metrów długości. W norach może być kilka komór oraz wiele otworów wyjściowych. Często poszczególne komory są ze sobą połączo­ne korytarzami.

Pożywienie
Fenek zaspokaja swój ogromny apetyt małymi krę­gowcami - szczególnie gryzoniami - potrafi chwy­tać je bezpośrednio w ich norkach, które rozkopuje w czasie nocnego polowania. Swoją dietę uzupeł­nia jajami ptaków, jaszczurkami i rozmaitymi owa­dami, szczególnie pustynnymi szkodnikami taki­mi jak szarańcza.
Nadwyżki upolowanego pożywienia fenek zako­puje w ziemi. Jak wszystkie lisy, fenek żywi się mięsem rozmaitych zwierząt i spędza wiele godzin nocnych na polowaniu i gonieniu zdobyczy. Gdy zabraknie mu pokarmu zwierzęcego, żywi się także roślinami, jagodami i owocami. Fenek jest w stanie przetrwać długie okresy bez wody i często jest spotykany na terenach znacznie oddalonych od pu­stynnych oaz.
Fenki kojarzą się w okresie od stycznia do mar­ca. W tym czasie samce stają się bardziej wojow­nicze i bronią swych terytoriów. Ciąża u samic trwa około 50 dni, więc młode rodzą się od marca do maja. Przychodzą one na świat w głębokich norach wysłanych trawą. Wielkość miotu wynosi od jed­nego do pięciu młodych. Noworodki mają 5 cm długości, są ślepe i niedołężne, ważą zaledwie 42-45 gramów. Na tym etapie rozwoju ich uszy są małe, a ogon jest krótki, jednak od trzeciego tygodnia życia zaczynają szybko rosnąć. W momencie urodzin sierść szczenięcia jest barwy ciemno-piaskowej, wzdłuż grzbietu przebiega ciemna prę­ga. W trzecim miesiącu życia barwa sierści szcze­niąt jest już taka sama, jak u osobników dorosłych.
Samiec przynosi pokarm samicy,która na kilka dni przed porodem odpoczywa w norze. Kiedy młode przyjdą na świat, samiec przebywa w pobli­żu nory, lecz nie podchodzi zbyt blisko, gdyż sami­ca zaciekle broni szczeniąt. Młode zaczynają widzieć pomiędzy 12 a 20 dniem po przyjściu na świat, w trzecim tygodniu życia zaczynają zjadać pokarm stały dostarczony przez ojca. Przestają ssać mleko po dwóch miesiącach - miesiąc po tym jak zaczęły wychodzić z nory - a dojrzałość płciową osiągają w pierwszym roku życia.
Fenki łączą się w pary na całe życie, a kiedy młode samce dojrzewają, zaczynają staczać pojedynki ze starymi samcami o władzę i dostęp do samic. W jednym z opisanych przypadków czte­roletni samiec zabił w walce swego ośmioletniego ojca. Zwykle samice rodzą tylko raz w roku, jed­nak gdy stracą swój miot, mogą ponownie odbywać kopulacje i wydać na świat młode już dwa, trzy miesiące później.

Zmniejszona populacja
Chociaż fenki nie stanowią zagrożenia dla ludzi, to jednak poluje się na nie. W rezultacie obszar ich występowania znacznie się zmniejszył i stał się bardziej rozproszony, niż to było dawniej. Na przy­kład fenki występowały kiedyś pospolicie na Pół­wyspie Arabskim, a obecnie są tam niezmiernie rzadkie. Na szczęście fenki dobrze znoszą życie w niewoli i dużo tych ssaków przychodzi na świat w ogrodach zoologicznych.

■ Chociaż jest najmniejszym gatunkiem lisa, fenek ma proporcjonalnie największe uszy.
■ Fenek jest bardzo zwinny: obserwowa­no, jak stojąc w miejscu podskakuje w górę na wysokość 70 cm i wykonuje skoki o dłu­gości 120 centymetrów.
Otocjon (Otocyon megalotis) z południa Afryki ma także duże uszy. Posiada 46-48 zębów - inne lisy 42 - i żywi się głównie owadami.
■ Obecnie większość badaczy zalicza fenka do rodzaju Vulpes. Wcześniej zalicza­no go do osobnego rodzaju Fennecus.
■ Duże uszy fenka pozwalają mu słyszeć poruszające się zwierzęta z odległości 1,5 kilometra.

Fenek (Vulpes zerda) należy do rodziny Canidae w rzędzie Carnivora
Długość głowy i tułowia: 24-40 cm
Długość ogona: 18-30 cm
Masa: Do 1,5 kg
Długość uszu: 15 cm
Zasięg: Północna Afryka, Półwysep Arabski i Synaj

Podobne prace

Do góry