Ocena brak

EYCK van

Autor /Iti Dodano /25.09.2012

Bracia HUBERT, ur. ok. 1370 w Maaseik (Limburgia), zm. 18 IX 1426 w Gandawie, JAN, ur. ok. 1390 w Maaseik, zm. 9 VII 1441 w Brugii, malarze niderlandzcy.

1. HUBERTOWI, który nie pozostawił dzieł sygnowanych czy datowanych, przypisuje się Kobiety u grobu Chrystusa (Zbiory Beuningen w Rotterdamie) i Zwiastowanie (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku); czterowiersz łac. (wątpliwej autentyczności) na -+ Gandawskim ołtarzu (1420-32 w katedrze Św. Bawona) głosi, że Hubert, „malarz największy", pracę nad nim -rozpoczął, a Jan ukończył; jednakże analiza stylu nie pozwala przyjąć 2 autorów, najprawdopodobniej udział Huberta polegał tylko na zaprojektowaniu kompozycji ; niemożność rozróżnienia specyfiki stylu każdego z braci występuje także w wykonanych przez nich iluminacjach do mediolańsko-turyńskich Godzinek księcia Jana de Berry z ok. 1420 (ich część mediolańska Msza za zmarłych, Narodziny Jana Chrzciciela oraz Znalezienie drzewa krzyża — w Museo Civico w Turynie, część turyńska spłonęła 1904 w Biblioteca Nazionale w Turynie).

2. JAN, dzięki talentowi i wysokiemu wykształceniu, zyskał znaczną pozycję na dworach książęcych — od 1422 był malarzem nadwornym Jana III Bawarskiego, księcia Holandii (dekorował jego rezydencję w Hadze), od 1425 Filipa Dobrego, księcia Burgundu, dla którego 1427-29 odbył ponadto kilka podróży dyplomatycznych do Hiszpanii i Portugalii; 1430 osiadł w Brugii.

Najwcześniejsze jego dzieła Adoracja Trzech Króli z ok. 1425 (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku), Madonna w kościele z 1426 (Gemäldegalerie Dahlem w Berlinie Zach.) i Zwiastowanie Maryi z 1426 (National Gallery of Art w Waszyngtonie), zadziwiają sugestywnym przedstawianiem wnętrz, krajobrazów i przebywających w nich ludzi ukazanych 3-wymiarowo ; równocześnie potwierdzają (przez stylowe podobieństwo z miniaturami turyńskimi), że Jan, zanim zajął się malarstwem tablicowym, był miniaturzystą wykształconym w szkołach franc, i burgundzkich ; kiedy w 6 lat po śmierci brata ukończył Gandawski ołtarz, uznano go za głównego wykonawcę tego poliptyku, który tematycznie należy jeszcze do tradycyjnej sztuki kośc. (tajemnica grzechu pierworodnego i odkupienia), jednakże kompozycyjna organizacja całości, także jego poszczególnych kwater i centr, części z Adoracją Baranka Mistycznego, jak i realistyczny stosunek do odtwarzanej rzeczywistości, sprawiają, że ołtarz ten w sztuce Europy Pn. jest dziełem nowatorskim, zapowiadającym renesans.

W tematyce rei. Jan preferował motyw Madonny z Dzieciątkiem ; w jego ujęciu postać Matki Bożej tchnie szlachetną słodyczą i czystością; Dziecię Jezus — co jest także nowością w sztuce pn. — przedstawiane jest nagie z naturalnym wdziękiem dziecięcym; np. w obrazie Madonna d' Ince Hall z 1432 wertuje ono księgę (National Gallery of Victoria w Melbourne), w Madonna de Lucąues z 1436 ssie pierś Matki (Städelsches Kunstinstitut w Frankfurcie n. Menem), w podróżnym ołtarzyku (o wymiarach 27,5 X 21,5 cm) Madonna w kościele z 1437 (zw. także Tryptykiem drezdeńskim) trzyma w ręce banderolę z wersetem błogosławieństwa (Gemäldegalerie, Drezno), w Madonna przy fontannie z 1439 obejmuje rączkami jej szyję (Koninklijk Museum voor Schoone Künsten w Antwerpii); w obrazach wotywnych, np. w Madonna kanclerza Rolina z 1435 błogosławi krzyżykiem donatora (Luwr), a w Madonna kanonika Jerzego van der Paele z 1436 bawi się zieloną papugą (Musée Communal des Beaux-Arts w Brugii); podobizny donatorów w 2 ostatnich przykładach świadczą, że Jan był także znakomitym portrecistą — psychologicznie prawdziwe jest zarówno dobroduszne oblicze kanonika van Paele jak i obłudna twarz kanclerza Rolina o rysach zimnych i gwałtownych (cechy te potwierdza jego biografia).

Jan portretował kośc. dostojników — np. 2 portrety Kardynał Nicola d'Albergati z 1431 (szkic w Staatliche Sammlungen w Dreźnie, olej w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu), wybitnych artystów — np. Tymoteusz z 1432 jest portretem muzyka Gillesa Binchois'a (National Gallery w Londynie), a także bogatego mieszczaństwa związanego z życiem dworu — np. słynny obraz Zaślubiny małżonków Arnolfini z 1434 (National Gallery w Londynie) jest całofigurowym portretem Giovanniego Arnolfini, wł. kupca z Lukki, przedstawiciela Medyceuszów w Niderlandach i jego żony Joanny Cenani ; z tej świeckiej sceny, jaką jest ceremonia zaślubin (gest przysięgi, podanie sobie dłoni), ukazana w otoczeniu symboli wierności małż. (zapalona za dnia jedna świeca w siedmioramiennym żyrandolu, posążek św. Małgorzaty na oparciu fotela, pies u stóp małżonków, jabłko na parapecie okna), emanuje nastrój uroczystego misterium wiążącego na zawsze losy dwojga osób.

Na wielkość sztuki Jana składają się liczne na pozór sprzeczne czynniki — miniatorska wręcz dokładność w odtwarzaniu szczegółów nie zaciera obrazu całości — przeciwnie — wnętrza kośc. (np. Tryptyk drezdeński) i świeckie (np. Madonna de Lucques), poetyczne krajobrazy (np. Madonna przy fontannie, Św. Barbara z 1437 w Koninklijk Museum voor Schoone Künsten w Antwerpii) wypełnione są światłem i powietrzem, otrzymując ponadto wewn. życie i symboliczne znaczenie teol. (Zaślubiny małżonków Arnolfini); w portretach zdumiewa umiejętność łączenia rzemieślniczej wierności wobec modela z wczuciem się w jego duchowy nastrój i oddaniem najsubtelniejszych niuansów psychol. (Zaślubiny małżonków Arnolfini, czy portret Baudouin de Lannoy z 1432 w Gemäldegalerie Dahlem w Berlinie Zach.).

Sztuka Jana zawdzięcza swe oddziaływanie zaskakującej kompozycji, genialnej umiejętności operowania światłem i łączenia analizy z syntezą, oraz stosowaniu techniki olejnej pozwalającej na kilkakrotne nakładanie warstw farby w celu uzyskania subtelnych przejść i gradacji tonów ; współcześni uważali go za wynalazcę malarstwa olejnego, ale uprawiano je sporadycznie w XIV w. i prawdopodobnie znali je już Rzymianie, jednakże Jan jest wynalazcą „sekretu" (dozowania dawek pigmentów i oleju), który z techniki olejnej uczynił zasadniczy środek malarstwa nowożytnego.

 

P. Durrieu, Les Heures de Turin, P 1902; G. Hulin de Loo, Les Heures de Milan, Bru 1911 ; M.J. Friedländer, Der Genier Altar der Brüder van E., Mn 1921 ; M. Dvořák, Das Rätsel der Kunst der Brüder van E., Mn 1925; L. Bal-dass, Jean van E., Lo 1952; E. Schenk zu Schweinsberg, Bildformale der Brüder van E., Lm 1952; M.W. Brockwell, The van E. Problem, Lo 1954, Westport 19712; L, van Puyvelde, Hubert and Jan E., NY 1956; J. Maurin-Bialo-stocka. Van Éyck, Wwa 1957 ; G. Busch, Jan van E., die Madonna des Kanonikus Paele, St 1959; J. Białostocki, Sztuka cenniejsza niż zloto, Wwa 1963, 1974\ 298-305; S. Thalheimer, Der Genter Alter, Mn 1967; A. Chatelet, G.T. Faggin, Tout l'oeuvre peint des frères van E., P 1969; O. Kerber, Jan van E. Madonna am Brunnen, Pantheon 28(1970) 21-31; E. Panofsky, Studia z historii sztuki, Wwa 1971, 122-162; G. Künstler, Jan van E. Wahlwort „Als ich can" und das Flügelaltärchen in Dresden, WJKG 25(1972) 107-127; H. Roosen-Runge, Die Rolin—Madonna des Jan van E. Form und Inhalt, Wie 1972; R. Maillard, Dictionnaire universel de la peinture, P 1975, 399-406; E. Dhanens, Hubert en Jan van E„ An 1980.

Podobne prace

Do góry