Ocena brak

EWOLUCJA

Autor /Nikita09 Dodano /19.07.2013

Proces zmian i różnicowania się organizmów żywych na Ziemi trwający od chwili po wstania życia (w wyniku —> biogenezy) do chwili obecnej. Ewolucja dotyczy zmian własności organizmów, wyłaniania się nowych jednostek taksonomicznych i ich wymierania. Przyjmuje się, że w początkowych etapach -> biogenezy zachodziła ewolucja chemiczna, dotycząca tworzenia się polimerów zdolnych do autokataiizy. Późniejsze etapy związane są z ewolucją abiotyczną, która doprowadziła do powstania pieiwszych żywych organizmów.

Na poziomie genetycznym ewolucja przejawia się zmianami częstotliwości występowania alleli w danych populacjach, czego konsekwencją są zmiany fenotypowe dotyczące budowy organizmu, jego zachowań i regulacji cykli życiowych. Gdy zmiany dotyczą budowy cząsteczek, mówimy o ewolucji molekularnej. Mogą również być rozpatrywane na poziomie osobnika, wówczas należy rozpatiywać ewolucję jakiegoś narządu czy układu (np. ewolucja układu knwionośnego) iub pewnych zachowań (np. ewolucja opieki nad potomstwem).

Nauka zajmująca się badaniem ewolucji to ewoiucjonizm, czyli teoria ewolucji. Pierwszą spójną jej postać podał Karol Darwin (-» Darwina teoria). Uwzględnienie zasad dziedziczenia wywodzących się z genetyki mendlowskiej zaowocowało powstaniem syntetycznej teorii ewolucji, obecnie obowiązującej.

Przyjęło się dzielić ewolucję w zależności od rangi jednostek taksonomicznych powstających w wyniku jej działania. Wyróżnia się mikroewo-lucję, gdy tworzą się nowe gatunki, -» makroewo-lucję - nowe rodzaje i rzędy oraz megaewolucję - nowe rodziny, gromady i typy. Podział ten jest wynikiem zastosowania różnych skai czasowych dia poszczególnych jednostek. W istocie ewolucja jest procesem jednorodnym, a ogromna różnorodność dzisiejszych organizmów jest wynikiem jej działania przez bardzo diugi czas. Tempo ewolucji nie jest stafe, zależy od tempa zmienności mutacyjnej, generującej zmienność fenotypową i sity presji selekcyjnej. Stąd istnieją zarówno grupy organizmów niewiele zmieniające się na przestrzeni milionów lat, jak i takie, u których doszfo do gwałtownego zróżnicowania w stosunkowo krótkim czasie (—> radiacja adaptatywna).

Ewolucja zależna jest od wielu czynników, z których najważniejszy jest dobór naturalny, mniej istotne znaczenie mają zjawiska losowe (dryf genetyczny) czy migracje osobników pomiędzy populacjami. Działanie tych czynników opiera się o naturalnie występującą zmienność w obrębie populacji. Pierwotnym źródłem tej zmienności są mutacje zachodzące na poziomie materiału genetycznego, które prowadzą do powstawania nowych alleli genów. Rekombinacja tych ostatnich powoduje powstanie nowych genotypów, stanowiących bogatsze źródło zmienności wtórnej, przejawiającej się zróżnicowaniem fenotypowym, przy czym jest to zróżnicowanie losowe. Dopiero działanie doboru naturalnego indukuje zmiany przystosowawcze do zajmowanego przez dane populacje środowiska.

W efekcie każda z nich staje się coraz bardziej odmienna, co przy ograniczonej wymianie alleli pomiędzy nimi, doprowadzić może do powstania izolacji rozrodczej, a ostatecznie wyodrębnienia się nowego gatunku, W procesie kształtowania się nowych jednostek taksonomicznych najczęściej dochodziło do komplikowania i rozbudowy istniejących struktur. Pojawianie się coraz to nowych cech przystosowawczych wiązało się z wzrastającym zróżnicowaniem środowiska na skutek zasiedlania go przez kolejne grupy organizmów.

Jednak niejednokrotnie przystosowanie wiązało się z utratą pewnych zdobytych już umiejętności czy struktur, co łatwo zauważyć w przypadku wielu pasożytów. Zasiedlanie podobnych środowisk, w których podobnie działa dobór naturalny, prowadzi do uzyskania, nawet przez organizmy słabo spokrewnione, podobnych struktur, co nazywamy ewolucją zbieżną (konwergencyjną), Przykładem może być podobieństwo kształtów ciała ryb, ichtiozaurów i waleni, czy, wśród roślin, kaktusów i wilczomleczy.

O istnieniu ewolucji świadczą liczne dowody, będące rezultatem badań wielu dziedzin biologii i nauk o Ziemi, Przekonywujących dowodów bezpośrednich dostarcza paleontologia. Bazując na szczątkach kopalnych o oznaczonym wieku, można prześledzić zachodzenie ewolucji w przeszłości aż do czasów współczesnych. Dużą wadą danych paleontologicznych jest ich fragmentaryczność, gdyż tylko znikoma część organizmów prze- g trwała do naszych czasów w formie skamieniałości.

Stąd bardzo duże znaczenie mają formy — -przejściowe, ogniwa łączące organizmy należące do różnych gromad czy nawet typów. Pośrednio na ewolucję wskazuje wiele danych pochodzących z innych dziedzin. Anatomia porównawcza dostarcza przykładów analogii i homologii pomiędzy układami i narządami wielu gatunków, świadczących o ich pokrewieństwie.

Cytologia mówi o komórkowej budowie wszystkich organizmów, natomiast embriologia wskazuje na podobieństwa wczesnych etapów ontogenezy, obecnie zróżnicowanych grup, np. kręgowców. Nauki takie jak biochemia czy genetyka, pokazują podobieństwa na poziomie molekularnym, zarówno w uniwersalności budowy cząsteczek, jak i kodu genetycznego. Również analiza rozmieszczenia organizmów na powierzchni Ziemi pozwala wnioskować o ich wspólnym pochodzeniu, gdyż gatunki spokrewnione ze sobą zajmują najczęściej blisko siebie położone obszary.

Wreszcie istnieją badania na izolowanych populacjach w laboratoriach, umożliwiające tworzenie populacji o żądanych cechach, czy nawet izolowanych rozrodczo od innych populacji, jak w przypadku muszki owocowej. Podobnych dowodów dostarcza hodowla nowych odmian roślin i ras zwierząt hodowlanych.

Ewolucja nie jest procesem zakończonym, również obecnie podlegają jej wszystkie zamieszkujące Ziemię organizmy.

Podobne prace

Do góry