Ocena brak

EUZEBIUSZ z EMESY bp.

Autor /Celina Dodano /21.09.2012

ur. ok. 295 w Edessie, zm. 359 w Antiochii, pisarz i teolog semiariański.

Pochodził z arystokratycznej rodziny chrzęść; studiował w Edessie, Scytopolis, Cezarei Palest., Aleksandrii oraz Antiochii (-» antiocheńska szkoła egzegetyczna) i był pod wpływem ariań-skiego bpa Patrofila ze Scytopolis i Euzebiusza z Cezarei; 341 na synodzie antioch. nie przyjął wyboru na wakujące bpstwo (po wygnaniu przez arian Atanazego Wielkiego); jako bp Emesy (Fenicja), oskarżony przez wiernych o zbytnią erudycję, uprawianie astrologii i sabelianizm, udał się do swego przyjaciela Jerzego, ariańskiego bpa Laodycei; 350-352 towarzyszył ces. Konstancjuszowi II w wyprawie przeciw Persom.

Mając zdolności retoryczne (Hieronim, De vir. Ul. 91), pisał językiem jasnym, prostym i zwięzłym; z licznych dzieł zachowało się ok. 50 fragmentów z traktatów przeciw żydom, poganom, nowacja-nom, manichejczykom i marcjonitom, z komentarzy do Ga oraz z homilii do Ewangelii i ksiąg ST; teksty syr., gr. i orm. wraz z przekładem łac. wydał E.M. Buytaert pt. L'héritage littéraire d'E. (Lv 1949), a teksty bibl. — R. Devreesse pt. Les anciens commentateurs grecs de l'Octateuque et de Rois (SteT 201, R 1959,55-103; niektóre fragmenty PG 24,1047-1208; 31,1476-1488; 86,509-561).

Na początku XX w. zidentyfikowano w łac. przekładach z końca IV w. 29 homilii E. o apostołach, męczennikach, dziewicach i o zmartwychwstaniu Chrystusa (wydał Buytaert pt. Discours conservés en latin I-II, Lv 1955-57) oraz 8 homilii w tłumaczeniu orm. (wydał A. Akinian Nerses pt. Die Reden des Bischofs E., Handes Amsorya 70(1956) 289-300, 385-416,71 (1957)97-130,257-366, 72(1958)1-22,161-182,449-474).

E. głosił pełną subordynację osób boskich; Syn jednorodzo-ny, całkowicie podobny do Boga Ojca, nazywany jego sługą, kapłanem, pośrednikiem, figurą, słońcem sprawiedliwości (terminy bibl.), jest wprawdzie niższy od Ojca i wykonuje jego polecenia, ale ma całkowitą naturę boską; Duch Święty zaś, niższy od Syna, nie jest prawdziwym Bogiem; przyjęcie natury ludzkiej przez Słowo Boże nie spowodowało żadnej zmiany w jego naturze boskiej. E., unikający dyskusyjnych terminów teol. i raczej literalny egzegeta związany ze szkołą antioch., przeciwnik zarówno doktryny nic, jak i skrajnego arianizmu, wywarł znaczny wpływ na współcz. i późniejszych kośc. pisarzy.

 

G. Morin, La collection gallicane dite d'E. et les problèmes qui s'y rattachent, ZNW 34(1935) 92-115; A. Souter, Observations on the Pseudo-E. Collection of Gallican Sermons, JTS 41(1940) 47-57; E.M. Buytaert, L'authenticité des dix-sept opuscules contenus dans le manuscrit T 523 sous le nom d'E., RHE 43(1948) 1-89; E. Amand de Mendieta, La virginité chez E. et l'ascétisme familial dans la première moitié du IV siècle, RHE 50(1955) 777-820; J. Muyldermans, Us homélies d'E. en version arménienne, Muséon 71(1958) 51-56; E. Griffe, Us sermons de Fauste de Riez. La „Collectio gallicana" du Pseudo-E., BLE 61(1960) 27-38; J.M. Leroux, DSAM IV 1690-1695; I. Berten, Cyrille de Jérusalem, E. et la théologie semiarienne, RSPT 52(1968) 38-75; P. Smulders, E. comme source du „De Trinitate" d'Hilaire de Poitiers, w: Hilaire et son temps, XVI' centenaire de la mort de Saint Hilalre. Actes du Colloque de Poitiers, 29 septembre — 3 octobre 1968, P 1969, 175-212; SWP 146; HJ. Lehmann, Per Piscatores. Studies in the Armenian Version of a Collection of Homilies by E. and Severian of Gabala, Arhus 1975; M. Simonetti, La crisi ariana nel IV secolo, R 1975, 192-198.

Podobne prace

Do góry