Ocena brak

EUSTACHY RZYMSKI Św.

Autor /Oktaw Dodano /21.09.2012

Żył na przełomie I i II w., męczennik z okresu prześladowania chrześcijan za ces. Hadriana (117-138).

Wg średniow. tradycji (przed chrztem Placyd) był dowódcą armii ces., wyróżniającym się zaletami umysłu i serca; nawrócony (wg legendy ukazał się mu podczas polowania Chrystus w postaci jelenia z krzyżem jaśniejącym pomiędzy rogami, stwierdzający, że E. czci go nieświadomie), przyjął chrzest wraz z żoną Teopistą i synami Teopistem i Agapiuszem; za odmowę ces. Trajanowi (dowodził jego armią jako chrześcijanin) udziału w dziękczynnym nabożeństwie na cześć rzym. bóstw i złożenia im ofiary oraz za pubi, wyznanie wiary chrzęść, został z rodziną skazany na tortury, a nast. na spalenie.

Kult E., o którym wspomina Jan z Damaszku, rozpowszechnił się w średniowieczu; w Rzymie od VIII w. istniała diakonia i bazylika pod jego wezw., odbudowana i konsekrowana 1196 przez pap. Celestyna III; E. był szczególnie czczony w Mentorelli (k. Rzymu); jest patronem Madrytu oraz myśliwych i należy do -*• czternastu wspomożycieli ; wspomnienie w MartRom 20 IX.

E. wyobrażano jako mężczyznę w średnim wieku z krótką, ciemną brodą i wąsami lub jako młodzieńca bez brody, zwykle jako rycerza, rzadziej jako myśliwego; indywidualnym atrybutem E. jest jeleń z krucyfiksem między rogami.

W indywidualnych przedstawieniach ukazywano E. jako młodego rzym. wojownika, ubranego w tunikę i płaszcz z licznymi atrybutami, np. z lancą i mieczem (skrzydło bizant. Tryptyku z Harbaville z kości słoniowej z poł. X w., Luwr), ze sztandarem, na którym widnieje głowa jelenia z krzyżem w porożu (A. Durera skrzydło ołtarza Paumgartnerów z 1502, Stara Pinakoteka w Monachium), oraz z krzyżem w ręku (mozaika w medalionie z XII w., Cappella Palatina w Palermo), z małym jeleniem na ręku (skrzydło ołtarza z XIV w. Jana z Mediolanu, Palazzo Venezia w Rzymie) albo tylko z głową jelenia z krucyfiksem, np. w towarzystwie bpa Liboriusza na malowidle H. Burgkmai-ra St. z XVI w. (Bayerische Staatsgemäldesammlungen);

w stroju myśliwskim (np. z rogiem) wystąpił E. w witrażu z 1470-85 w kościele Opackim w Ambierle; czasem wyobrażano go z palmą, m.in. na malowidle ściennym z 1407 L. Salimbeniego (kościół S. Lorenzo in Dolio w San Severino); bez indywidualnych atrybutów jako młody mężczyzna atletycznej budowy wystąpił E. na fresku z 1462 P.F. Fiorentina (refektarz klasztoru S. Apollonia we Florencji"); w otoczeniu żony i 2 synów przedstawił go na obrazie Koronacja Maryi z 1491 F. Lippi (Uffizi we Florencji). Do ciekawszych ujęć w sztuce wsch. należą freski z XIV w. w Gračanica (Bośnia) i malowidło ścienne z XVI w. w klasztorze Watopedi (Athos).

Cykle przedstawień oparte na legendach najliczniej występowały w monumentalnej sztuce średniowiecza, zwł. we Francji i Włoszech; do interesujących należą płaskorzeźby na rom. kapitelu z XII w. w pobenedyktyńskim kościele św. Magdaleny w Vézelay (dep. Yonne) ; epizody z życia E. odtworzono w witrażach z XIII w. w katedrze w Chartres (m.in. wizja E. na polowaniu, chrzest E. i jego rodziny, odnalezienie żony i synów, męczeństwo) oraz w poliptyku G. Boccatiego z 1468 z wieloma scenami rozgrywającymi się na tle rozległego krajobrazu (kościół E. w Belforte-del-Chienti); w malarstwie miniaturowym szczególnie interesujące są iluminacje w Brewiarzu księcia Bedfordu z 1435 (BN Paryż). W sztuce nowoż. na uwagę zasługują witraże z 1543 w kościele św. Patryka w Rouent (Normandia).

E. klęczącego przed jeleniem z rękoma złożonymi do modlitwy wyobraził anonimowy autor w ang. miniaturze z XIII w. (Biblioteca Nazionale Marciana w Wenecji) i A. Durer w miedziorycie z 1505; E. siedzącego na koniu i jelenia z krzyżem wśród in. zwierząt przedstawił A. Pisanello na obrazie z 1436 (National Gallery w Londynie); ponadto popularne były przedstawienia męczeństwa E. i jego rodziny w rozpalonym piecu (w postaci byka); m.in. w postawie orantów wyobrażono ich w miniaturze w Menologium Bazylego II z X w. (BWat); rzadziej przedstawiano scenę apoteozy E. (np. malowidło S. Vou-eta z XVII w. z kościoła E. w Paryżu, Musée Dobree w Nantes).

W sztuce pol. wystąpił E. m.in. na koniu na tle rozległego górskiego pejzażu w scenie wizji podczas polowania (rewers skrzydła got. tryptyku Św. Trójcy z 1467 w kaplicy Świętokrzyskiej na Wawelu) oraz w zbroi i płaszczu z głową jelenia w ręku obok św. Zygmunta (skrzydło ołtarza z 1497 z wrocł. kościoła Bożego Ciała, MN Warszawa).

 

BHG 641-643; ASanc Sept VI 106-137; A. Monteverdi, La leggenda dl san E. I-II, Bergamo 1909-10; Künstle II 220-221 ; E. Ricci, Mille santi nell'arte. Mi 1931, 219-220; Braun TA 240-243; A.P. Frutaz, ECat V 861; Kaftal I 356-360; Réau III 1, 468-471 ; I. Daniele, F.N. Amoldi, BS V 281-291 ; Kaftal II 416-421; KZSP IV 1, 78; KatMNW 248; F. Werner, LCIk VI 194-199.

Podobne prace

Do góry