Ocena brak

EPITOMA

Autor /Dobromir Dodano /19.09.2012

(gr. epitemnein dokonać nacięcia, przerwać), skrót jednego lub kilku dzieł pisarzy starożytnych, także wczesnochrześcijańskich.

Zwyczaj i metodę sporządzania e. przejęli autorzy chrzęść, z piśmiennictwa przedchrześc. ; stosowano je od IV w. prz.Chr. w Grecji (pierwszą, nie zachowaną, e. dzieła hist. Herodota w 2 księgach sporządził Teopompos z Chios 380-378 prz.Chr.), a od I w. prz.Chr. w Rzymie (najstarszą z zaginionych e. dzieł Polibiusza z Megalopolis i Fanniusza zredagował Brutus, zabójca Cezara).

Układano je z cytatów i słów wyjętych z dzieła skracanego, opuszczając powtórzenia, szczegóły psychol. i wyjaśnienia dowodowe oryginału, a wprowadzając jednocześnie dodatki. Objętościowo były skróceniem oryginału od 1/3 do 1/5, co przy e. patrystycznej nie stanowiło reguły; różniły się zatem od wynalezionej przez aleks. gramatyków hypothesis (argumentum), która podawała w zarysie treść wydawanych komedii lub tragedii, oraz od perioche, stanowiącej odrębne streszczenie jakiegoś dzieła pisanego prozą (do bardziej znanych należy perioche z dzieła Liwiusza); ponieważ e. patrystyczne często były niekompletne i niejasne (Laktancjusz, Epitome proem.), a niejednokrotnie zawierały błędy, przekręcenia i nieścisłości, nie mogły w pełni zastępować tekstu oryginalnego.

Że względu na zakres skracanego materiału wyróżnia się e. dzieła lub dzieł jednego pisarza lub e. dzieł różnych autorów, najczęściej w zakresie tej samej dziedziny (przeważa w piśmiennictwie chrzęść.), a ze względu na osobę dokonującą skrótu — e. dokonaną przez autora dzieła (np. Laktancjusz skrócił swe Institutiones divinae na prośbę brata Pentandiusza) lub przez kogoś innego.

E., sporządzane głównie dla ułatwienia czytelnikowi szybszego przyswojenia lektury i skrócenia czasu nauczania, znalazły zastosowanie w szkolnictwie, zwł. w średniowieczu, a e. dzieł różnych autorów często pełniły funkcję podręczników; Laktancjusz chciał swoim e. upamiętnić przede wszystkim imię brata.

Do ważniejszych e. patrystycznych zalicza się e. Laktancjusza z jego dzieła Institutiones divinae (PL 6,1017-1044; CSEL 19; przekład pol. J. Czuj, POK XVI 81-158); e. anonimowego autora (wyd. A.R.M. Dressel, L 18732) z gr. Homilii Pseudo-Kle-mensa; e. arabskie anonimowego autora (wyd. M.D. Gibson, Apocrypha sinaitica, Lo 1896) z Recognitiones oraz z Homilii Pseudo-Klemensa ; e. Pseudo-Epifaniusza z Salaminy pt. Ana-kefalaiosis z dzieła Panarion Epifaniusza z Salaminy (PG 42, 833-886); zaginioną e. Eucheriusza z Lyonu z dzieła Collationes patrum Jana Kasjana; e. anonimowego autora gr. (PG 28,849-906) z dzieła De instil mis coenobiorum Jana Kasjana; e. Ful-gencjusza Ferranda z Kartaginy pt. Breviatio canonum (PL 67, 949-962; 88,817-830) z 2 zbiorów kanonów synodów gr. i afryk.; e. łacińskie Pseudo-Augustyna (wyd. H. Chadwick, A Latin Epitome of Melilo's Homily on the Pascha, JTS 11(1960) 76-82) z Homilii Melitona z Sardes.

 

H. Bou, De epitomis antiquis, Mb 1920; M. Gaidi, L'epitome nella letteratura latina, Na 1922; tenże, Elt XIV 116-117; H.I. Marrou, La technique de l'édition à l'époque patrlstique, VigCh 3(1949) 208-224; L. Ferrerò, Struttura e metodo dell'epitome dl Giustino, Tn 1957; I. Opelt, RAC V 944-973.

Podobne prace

Do góry