Ocena brak

Elekcja Zygmunta III Wazy i jego polityka do 1609 roku

Autor /Fidelis Dodano /11.05.2012

 

Po śmierci Stefana Batorego do walki o tron polski przystąpiło czterech kandydatów. Zwolennicy obozu Jana Zamoyskiego opowiadali się za kandydaturą Piasta, gdy jednak kanclerz nie wyraził zgody brakowało osoby mogącej zdobyć wystarczającą popularność. Pewną popularnością cieszyła się kandydatura cara Fiodora, nie rezygnowali zwolennicy kandydatury przedstawiciela Habsburgów, Anna Jagiellonka zaś zaproponowała kandydaturę Zygmunta Wazy, następcę tronu szwedzkiego.

Zygmunt uzyskał poparcie obozu Zamoyskiego i jego koło elekcyjne Zamoyskiego powołało na tron 19 sierpnia 1587 roku. Obradujące oddzielnie koło Zborowskich wybrało na tron arcyksięcia Maksymiliana, tym razem podwójny wybór doprowadził do wojny domowej.

Oddziały Maksymiliana zostały zatrzymane przez pospolite ruszenie szlachty małopolskiej i doszczętnie rozbite w bitwie pod Byczyną w 1588 roku, a sam Maksymilian dostał się do niewoli Zamoyskiego. Traktat bytomsko-będziński podpisany w 1589 roku zapewnił pokój pomiędzy stronami, choć sam Maksymilian nie zaprzysiągł abdykacji i nie pogodził się z odtrąceniem go od tronu polskiego.

Jeszcze w trakcie trwania walk Zygmunt III został koronowany w Krakowie. Od początku łączono z nim nadzieje na unie personalną ze Szwecją z którą łączyły Polskę wspólne cele na Bałtyku, min niedopuszczenie do morza Moskwy.

Mimo jednak nadziei na wspólne sprawowanie dominium maris Baltici, właśnie to budziło największe kontrowersje. Pierwsze problemy wyniknęły w związku ze sprawą przynależności terytorialnej Estonii, Szwedzi życzyli sobie zatrzymać ją w swoich granicach a Polacy domagali się jej przyłączenia do Rzeczypospolitej na mocy podpisanych przez Zygmunta pactach conventach.

Obok tego problemu przeciw unii świadczyły różnice kulturowe, narodowościowe, ustrojowe i religijne. Trudności te. i narastający konflikt spowodował że unia przetrwała zaledwie kilka lat po czym Zygmunt został zdetronizowany.

Również w Polsce nowy elekt spotkał się z zastrzeżeniami. Zygmunt był człowiekiem ściśle związanym z Kościołem katolickim i z przekonania zagorzałym zwolennikiem kontrreformacji, co nie podobało się w kotach protestanckich, był rzecznikiem silnej władzy monarszej co powodowało nieprzychylność całej szlachty rato znacznie wyżej cenił własny dziedziczny tron w Szwecji niż elekcyjny w Polsce.

Pod wpływem ojca Jana III wdał się w kontakty z Habsburgami, których celem byłaby rezygnacja z tronu polskiego i ułatwienie do niego drogi arcyksięciu, Ernestowi, swój związek z domem Habsburskim podkreślił małżeństwem z arcyksiężniczką Anną. Rokowania ujawnione zostały przez Maksymiliana po czym poróżniony z królem Zamoyski zarzucił mu łamanie praw. Sejm inkwizycyjny w 1592 roku zmusił władcę do przyznania się do winy, skutkiem czego pozycja monarchy uległa spadkowi a sam Zygmunt na długi czas zachował uraz do szlachty.

Pozycję króla stale podkopywał też sam Zamoyski kierujący tzw. grupą popularystów występujących negatywnie wobec wszelkich zmian ustrojowych i będących wrogo nastawionymi do jakiejkolwiek formy absolutyzmu monarszego.

Duże niezadowolenie wywoływała polityka religijna króla, który za główny cel postawił sobie zwycięstwo kontrreformacji w Polsce. Nie tylko nie uchwalił konstytucji przeciwko tumultom religijnym, ale w 1592 roku przywrócił egzekucję starościńską sądom biskupim. Wobec mnożących się napadów na protestanckie zbory i coraz częstsze wypadki łamania zasad konfederacji warszawskiej, Zygmunt III miał przeciwko sobie całą szlachtę dysydencką, do której po unii brzeskiej dołączyli także dysunici.

Polityka religijna Zygmunta III polegała nie na represjach przeciw protestantom a na daniu wolnej ręki poczynaniom katolików, popieraniu jezuitów i zwolenników reformy trydenckiej oraz pomijaniu innowierców przy rozdawnictwie urzędów i godności.

Wzmocnienie katolicyzmu w Polsce przyczynić się miało, wzorem dynastii Habsburskiej do wzmocnienia władzy monarszej, nie zamierzał przy tym likwidować organów parlamentaryzmu szlacheckiego, a przywrócić monarsze pozycję z przed artykułów henrykowskich.

Pomocnym w tych planach miał okazać się Kościół i katolicka magnateria, z której wywodzili się doradcy króla, margrabia pinczowski Zygmunt Myszkowski, podkomorzy Andrzej Bobola, wojewoda mazowiecki Feliks Kryski, biskupi Radziwiłł i Rozdrażewski i jezuita Piotr Skarga który w swych głośnych kazaniach agitował za wzmocnieniem władzy królewskiej oraz zastąpienia wolnej elekcji dziedzicznością tronu.

Odzyskaniu szwedzkiego tronu i wzmocnieniu władzy monarszej służyła też polityka zagraniczna Zygmunta III.

Po obwołaniu przez Szwedów w miejsce Zygmunta, Karola Sudermańskiego doszło do otwartego konfliktu ze Szwecją którego pierwszy etap przypadł na lata 1600-1605 i mimo zwycięstwa Karola Chodkiewicza pod Kircholmem nie przyniósł rozstrzygnięcia.

Inne istotne wydarzenia związane były z wygaśnięciem w Rosji carskiej linii Rurykowiczów. powstała w ten sposób okazja do interwencji w Moskwie, zwłaszcza po odnalezieniu się rzekomego Dymitra, syna Iwana Groźnego i następcy tronu. (patrz pytanie 4.b)

Polityka króla powodująca niechęć szlachty, znalazła swoje odbicie na sejmie 1605 roku gdy Zygmunt III w obliczu aktualnych wydarzeń politycznych próbował wprowadzić reformy sejmowe (zasadę większości kłosów). Do żadnych uchwał nie doszło, a szlachta i Jan Zamoyski ostro zaatakowali króla i wystąpili w obronie wolności szlacheckiej.

Po śmierci Zamoyskiego w tym samym roku, kierownictwo nad popularystami przejął wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski pod wodzą którego doszło w roku 1606 do rokoszu szlacheckiego zwanego też sandomierskim.

Podobne prace

Do góry