Ocena brak

ECHA LEŚNE, nowela S. Żeromskiego

Autor /ulasek Dodano /20.02.2012

ECHA LEŚNE, nowela S. Żeromskiego, prwdr. w Kalendarzu robotniczym na rok 1905 (1904), wyd. os. w Krakowie 1905 pod pseud. Maurycy Zych, z chromotypią J. Malczewskiego i zdobieniami J. Bukowskiego. W utworze, związanym z tradycją powstania styczniowego, jawi się ono jako wspomnienie sprzed kilkunastu lat. W pierwszej części utwór jest realist. obrazkiem, przedstawiającym lapidarnie, z satyr, dystansem, kilku ludzi różnych stanów (dymisjonowany generał carski, oficjaliści dworscy, urzędnicy gminni oraz narrator - uczeń gimn.), zebranych przy leśnym ognisku w Górach Świętokrzyskich. Stopniowo w tok rozmowy wdzierają się echa powstania. Z pamięci rozmówców wyłania się postać bohaterskiego kapitana Rymwida, pochowanego w pobliskiej mogile. Z relacji gen. Rozłuckiego słuchacze dowiadują się, że był nim bratanek generała, Jan, który rzucił służbę w armii carskiej, by wziąć udział w powstaniu, a nast. został ujęty i skazany na śmierć przez stryja. Siła ideowa postaci powstańca kontrastuje z sylwetką generała - serwilisty i renegata. Opowiadanie to przypomina uczestnikom rozmowy ich własne związki z wydarzeniami 1863-64 i rodzi wspólne uczucie pogardy dla generała, wyrażone w ironicznej poincie. Nowela, mistrzowsko skomponowana, zwarta, o zdyscyplinowanej, powściągliwej narracji, jest jednym z najsugestywniejszyćh obrazów 1863 r. w dziele Żeromskiego i jedną z najświetniejszych nowel polskich. Fabularną kontynuację E.l. stanowi —» Uroda życia, Świadectwem rezonansu utworu w społeczeństwie jest fakt, że 1934 we wsi Gozd (w noweli: karczma Zagoździe), 17 km na pn. od Kielc, w miejscu dawnej mogiły powstańczej wzniesiono krzyż i głaz z napisem: „Powstańcowi 63 roku, bohaterowi Ech leśnych Żeromskiego, obywatele wolnej Polski". Przekł. ros., franc., włoski.

Wyd. kryt. S. Pigoń w: Dzieła, S. I, t.4, W. 1957. K. WYKA Żeromski jako pisarz historyczny, w: Szkice literackie i artystyczne, t. 1, Kr. 1956; J. Z. JAKUBOWSKI, posłowie w wyd. W. 1969; K. GÓRSKI UWagi o noweli Stefana Żeromskiego „E.I.", ,,Pam. Lit." 1976 z. 1; A. MASSALSKI Pierwowzór gen. Rozłuckiego (Wojciech Ostrowski. Okoliczności powstania i,E.l."), „Przemiany" 1978 nr 2. 

Jan Zygmunt Jakubowski

Podobne prace

Do góry