Ocena brak

Dzieje polityczne Chin w XVI - XVII wieku

Autor /Twardoslaw Dodano /10.05.2012

 

Na przełomie XV i XVI stulecia państwu chińskiemu podporządkowane były poza ziemiami etnicznymi chińskimi także kraje lenneKorea, Wietnam i Tybet. Sfera wpływów chińskich nie ograniczała się jednak do tych krajów, lecz obejmowała także Mongolię, a emigranci chińscy osiedlili się w wielu innych krajach Azji Południowo-Wschodniej, jak Birma, Syjam, Indonezja i Filipiny.

Wydarzenia XVI i pierwszej połowy XVII w. podkopały świetność państwa dynastii Ming i doprowadziły do jego upadku w połowie XVII stulecia. Na początku XVI stulecia, gdy jeden z potomków Czyngis-chana – tak zwanych czyngiś-chanidów – Dajan (zm. Ok. 1543) przywrócił jedność organizacyjną kraju, dzięki czemu jego następcy mogli przystąpić do wzmożenia ekspansji zewnętrznej. Po śmierci Dajana nastąpił podział plemion mongolskich na tak zwane wewnętrzne i zewnętrzne.

Jeden z synów Dajana, Altan (Amad) podjął w 1529 r. wojnę z Chinami, w czasie której wojska jego złupiły prowincję Szansi, a w 1550 r. spaliły nawet przedmieścia stolicy Chin – Pekinu. W 1553 r. Altan został władcą Mongolii Wschodniej (Ordosdziś części Chin).

Wojny mongolsko-chińskie trwały ponad czterdzisci lat, a szczególnie ich nasilenie przypada na okres rządów cesarza Szy Tsunga (Czia T’uan) (1522-1567). Gdy wreszcie udało się Chińczykom zawrzeć pokój z wojownikami Altanem (1571), ekspansja Mongołów skierowała się przeciw Kałmukom i Tybetowi.

Na XVI i XVII w. przypadają także ciężkie walki z Japończykami. U źródeł konfliktu leżały sprawy rywalizacji handlowej, a ściślej mówiąc zabiegi feudałów japońskich o przełamanie izolacji chińskiej w tej dziedzinie. W walce tej Japonia posługiwała się początkowo przede wszystkim korsarzami, którzy łupili wybrzeża chińskie.

W 1553 r. Japończycy zaatakowali od strony morza prowincję Czeking i Ciangsu. Wywiązała się długotrwała wojna, ponad dziesięcioletnia, w której początkowo sukcesy odnosili najeźdźcy, jednak w końcu Chińczycy pod wodzą zdolnego dowódcy Cz’i Czi-kuana zdołali zlikwidować najazdy japońskie (1565).

Pokój jednak nie trwał długo, gdyż już w 1573 r. Japończycy najechali Koreę, rozpoczynając tym samym wielką wojnę z Chinami, która na początku nie przybrała większych rozmiarów. Dopiero w 1590 r., gdy na czele Japonii stanął generał Hidejosi, rozpoczęto przygotowania do nowego najazdu na Koreę. Aneksja ta miała zapoczątkować podbój Chin, Hidejosi dążył bowiem do stworzenia wielkiego imperium wschodnioazjatyckiego.

W 1592 r. rozpoczęła się zacięta wojna chińsko-japońska w Korei. Szczytowym jej momentem była wielka bitwa pod Phenianem (6-8 II 1593) zakończona klęską Japończyków, którzy od tej pory stopniowo byli wypierani z Półwyspu Koreańskiego. Decydującą klęskę ponosili Japończycy już po śmierci Hidejosi (VIII 1598), zarówno na lądzie, jak i przede wszystkim w bitwie morskiej stoczonej z Koreańczykami w Cieśninie Koreańskiej (1598).

Ważnym niewątpliwie wydarzeniem w dziejach XVI-wiecznych Chin było nawiązanie kontaktu z Europejczykami. Byli to Portugalczycy (m.in. Fernao Peres d’Andrade) i Włoch w służbie portugalskiej Perestrello. Pierwsze kontakty przypadły na lata 1516-1517. W 1557 r. Portugalczycy opanowali Makau. Po uprzednich poważnych niepowodzeniach. Odtąd Makau, po uprzednich poważnych niepowodzeniach.

Odtąd Makau stało się najważniejszą bazą wypadową Europejczyków na Chiny. Między Chińczykami a pierwszymi przybyszami europejskimi stosunki ułożyły się jak najgorzej, doszło do krwawych walk, wynikłych po części z grabieżczego charakteru pierwszych ekspedycji portugalskich. Wspomniany Peres d’Andrade zmarł w więzieniu chińskim.

Wkrótce po Portugalczykach przybyli do Chin Hiszpanie, Holendrzy i Anglicy. Hiszpanie podbiwszy na Filipinach tamtejsze niezależne państwo Luzon nawiązał wkrótce (1575) kontakty handlowe z Chinami. Między Holendrami a Portugalczykami doszło do walki zbrojnej o Makau, lecz Portugalczycy nie dali się wygnać, Holendrzy zaś zajęli Tajwan (Formozę).

Po Holendrach kontakty handlowo-polityczne z Chinami nawiązali Anglicy. Cechą charakterystyczną tych pierwszych kontaktów były w każdym prawie przypadku gwałty i grabieże popełniane przez Europejczyków, którzy poczęli traktować Chiny jako jeszcze jeden teren kolonialnej eksploatacji.

Dodatnio na tym tle wyróżniła się działalność misjonarzy zachodnich, wśród których jednymi z pierwszych byli jezuici – Włoch Ricci i Hiszpan de Pantoja. Ricci pojawił się w Kantonie już w 1581 r. Misjonarze nieśli nie tylko chrystianizm, lecz także i zdobycze nauki europejskiej. Nawróconych Chińczyków było bardzo niewielu, znaleźli się jednak wśród nich ludzie wybitni, jak polityk i uczony Su Kauang-cz’u i uczony Li-Czy-tsao.

W XVI i pierwszej połowie XVII w. nastąpiła w Chinach poważna degeneracja centralnego aparatu władzy. Despotyzm cesarski nie był niczym ograniczony, faktyczną władzę poczęły zaś sprawować kliki dworskich eunuchów. Urząd wielkiego sekretarza (kanclerza) nie miał praktycznie żadnego znaczenia.

Pod koniec panowania dynastii Ming rozpoczęły się walki o władzę między jej przedstawicielami, co doprowadziło do jeszcze większego upadku władzy. W kraju rozpoczął się ucisk i terror. Miasta a zwłaszcza wieś chińska, doprowadzone zostały do ruiny gospodarczej. Chłopom w wielu częściach kraju groziła po prostu śmierć głodowa. Taka sytuacja musiała doprowadzić do wybuchu.

W 1625 r. głodujący chłopi z prowincji Szansi chwycili za broń, a wystąpienie ich zapoczątkowało całą serię powstań. Jej najwybitniejszym przywódcą stał się rychło Li-Tzu-cz’eng, który zadając coraz większe klęski wojskom dynastii Ming sięgnął wkrótce po najważniejszą władzę w państwie, zdobywając uprzednio Pekin (18 III 1644). Ostatni cesarz z dynastii Ming, okrutny despota Cz’ung Czeng, na wieść o wkroczeniu armii powstańczej do Pekinu powiesił się.

Rządy Li Tzu-cz’enga nie trwały długo, gdyż wezwani na pomoc przez feudałów pod wodzą Dorgana zadali klęskę wojskom chłopskim, zajęli Pekin (1644) i ustanowili w Chinach nową dynastię mandżurską Ts’ing, ktorej przedstawicielem był cesarz Szun Czy, wnuk Nurhaczi’ego, wielkiego założyciela państwas Mandżurii.

W dziedzinie polityki zagranicznej jednym z największych wydarzeń za czasów pierwszych Ts’ingów była wojna chińsko-rosyjska o tereny nad Amurem, które cesarz K”ang Si (1662-1722) postanowił odebrać Rosjanom. Dwie kampanie nad Amurem, a zwłaszcza druga (1686), zakończyły się porażką Moskwy.

Traktat w Nerczyńsku (1689), przyznawał rejon nadmorski Chinom (Ałbarin, twierdza rosyjska nad tą rzeką, została zniszczona) i ustanawiał kontakty handlowe między obu państwami. Był to pierwszy traktat zawarty przez Chiny z państwem europejskim.

Pierwsi cesarze z dynastii mandżurskiej rozpoczęli również serię krwawych podbojów ludów sąsiednich, przy czym za panowania cesarza K’ang Si ofiarą agresji Mandżurów padły plemiona mongolskie.

Godnym wreszcie zanotowania faktem jest wprowadzenie w Chinach tolerancji w stosunku do chrześcijan (1692).

Podobne prace

Do góry