Ocena brak

DYGAT STANISŁAW

Autor /szkolnik Dodano /18.02.2012

DYGAT STANISŁAW, ur. 5 XII 1914 w Warszawie, zmarł 29 I 1978 tamże, prozaik, felietonista, dramaturg. Syn architekta Antoniego D., studiował architekturę na Politechnice Warsz. i filozofię na UW. Po klęsce wrześniowej 1939 internowany w obozie dla cudzoziemców w Konstancy (jako obywatel francuski). Od 1940 przebywał w Warszawie, po wojnie w Krakowie, 1946—48 w Łodzi, nast. we Wrocławiu (był tu prezesem oddziału ZLP) i od 1950 ponownie w Warszawie. Od 1952 współpracował z „Przeglądem Kult.", 1958 otrzymał nagrodę tegoż czasopisma za powieść Podróż.
Prawie wszystkie utwory D. zmierzają do uchwycenia konfliktów i nieporozumień, jakie istnieją między człowiekiem i jego środowiskowym otoczeniem, oraz do wydobycia humoru, jaki rodzi się w tym zetknięciu, odznaczają się szczególną wrażliwością na formy, w których przejawia się konwenans społ. i towarzyski.
Bohaterowie jego to ludzie szamocący się w więzach i koniecznościach środowiskowo-towarzyskich, z których próbują się wyzwolić przez prowokację obyczajową, skandal albo ucieczkę. Motyw takiej ucieczki (zdradzający pokrewieństwa z twórczością W. Gombrowicza), marzenia o in. otoczeniu, gdzie nie istniałaby nuda i szarość powszednich konieczności - powraca w gł. powieściach D., co nadaje im ukryty ton nostalgiczno-poetycki. Ucieczki są z reguły nieudane i daremne, ale daremność ta nie ma w sobie nic tragicznego, jest natomiast źródłem melancholijnego żartu, bowiem w ucieczkach najostrzej zarysowuje się kontrast pomiędzy naiwnością ludzkich rojeń i rozsądkiem doświadczenia. Wczesne powieści: Jezioro Bodeńskie (1946) i Pożegnania (1948, ekranizacja W. Hasa 1958) wiązały motyw zerwani i ucieczki z doświadczeniami okupacyjnego kataklizmu, z rozbiciem dawnych struktur społ.-obycz., w powieściach późniejszych: Podróż (1958), Disneyland (1965),
Dworzec w Monachium (1973) ucieczka przybiera in. charakter, jej celem może być naiwnie idealizowany świat luksusu i swobody, poszukiwanie romant. miłości, próba przeniesienia się w świat doznań młodzieńczych. Szczególną wartością prozy D. jest umiejętność wiązania stanów nostalgiczno-poetyckich z żartobliwie-szyderczym demaskowaniem fikcji produkowanych przez wyobraźnię, jakby nieustająca chwiejność, dwuznaczność świata wewn. bohaterów, co prowadzi do narracji znaczeniowo opalizującej, naznaczonej poezją, melancholią - a równocześnie trzeźwym rozpoznaniem praktycznych korzyści. Najczęściej bohaterem D. jest
ktoś ze świata ludzi przeciętnych: urzędnik (Podróż), młody człowiek „bez przyszłości" (Pożegnania), niekiedy sportowiec (opowiadania, powieść Disneyland), który „chce się sprawdzić", szuka sukcesów i sławy, a jednocześnie uwikłany jest w konieczności organizacyjno-środowiskowe. Marzenie o in. życiu staje się tu zatem projekcją wyobraźni jedynie, próbą przezwyciężenia rzeczywistości przez tworzenie mitów wewnętrznych. Bohaterowie D. nie zdają sobie przy tym sprawy, że wyobraźnia podsuwa im obrazy równie stereotypowe, równie konwencjonalne, jak formy, wśród których żyją na codzień, ucieczka prowadzi więc do wejścia w nowy konwenans. To samo przeciwstawienie marzeń, złudzeń, wymagań, pretensji człowieka wobec świata - zwykłej, codziennej, a przecież pełnej niedostrzeganych uroków rzeczywistości praktycznej, jest osią opowiadań i felietonów pisarza wyd. w zbiorach Pola Elizejskie (1949), Słotne wieczory (1957), Różowy kajecik (1958), Rozmyślania przy goleniu (1959), W cieniu Brooklynu (1973), ponadto w wyborze Na pięć minut przed zaśnięciem (1960). Jest to literatura nasycona trzeźwością i sceptycyzmem, chętnie rewidująca skostniałe nawyki obycz. i myślowe, ośmieszająca pozy i mistyfikacje, ale i sama skłonna do takich mistyfikacji, do maskarady i błazeństwa, w nich bowiem widzi istotne powaby życia. D. jest również autorem sztuk Zamach (1946, z T. Brezą) i Nowy Świętoszek (1950, z J. Kottem), kilku utworów dla dzieci, przekładów (m.in. Wieczór Trzech Króli
Szekspira, Król Edyp Sofoklesa). Utwory jego były tłum. na ang., franc., niem., wł., czes., słowao., serb.-chorw., bułg., ros., est., łot., węgierski.

Z. SKWARCZYŃSKI S.D., W. 1976.

Włodzimierz Maciąg

Podobne prace

Do góry