Ocena brak

DYBOWSKI BENEDYKT TADEUSZ

Autor /Twardoslawxxx Dodano /06.09.2012

ur. 20 IV 1833 w Adamarynie (lub Adamczynie k. Mińska, Białoruska SRR), zm. 31 1 1930 we Lwowie, Przyrodnik, lekarz, działacz społ. i niepodległościowy.

Studiował medycynę i zoologię 1851-57 w Dorpacie, 1857-58 we Wrocławiu i 1858-60 w Berlinie, gdzie uzyskał doktorat na podstawie pracy Commentationis de partenogenesi specimen (B 1860); po powrocie 1861 do Dorpatu rozpoczął działalność niepodległościową; za współorganizację manifestacji patriotycznej w wil. kościele katedralnym aresztowany i na krótko zesłany w głąb Rosji; mimo prześladowań prowadził badania nauk., których kierunek wytyczył w Versuch einer Monographie der Cyprinoiden Livianas. (Dorpat 1862), a 1862 został prof, w Szkole Głównej w Warszawie.

Ponownie zesłany za udział w powstaniu styczniowym, prowadził badania; m.in. nad fauną bajkalską (Beiträge zur näheren Kenntnis der in dem Baikal-See vorkommenden niederen Krebse aus der Gruppe der Gammariden, Ptb 1874); mimo powrotu do kraju (1877) postanowił 1878 kontynuować prace badawcze na Syberii i Kamczatce; 1883 został prof, uniwersytetu we Lwowie, gdzie pracował do 1906, rozbudowując uniw. bibliotekę i muzeum zoolog.;

zajmował się też problematyką ogólnoteor., hist, oraz społ. ; jego praca Rzut oka na historyczny rozwój zoologii (Kosmos 10(1885) 568-588) była pionierska w tej dziedzinie w języku pol. ; był członkiem Akademii Petersburskiej, członkiem PAU i licznych towarzystw nauk. (pol. i zagr.); odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą.

Jako zwolennik ewolucjonizmu w zoologii głosił tezę o zmienności świata zwierzęcego pod wpływem warunków środowiska (-* darwinizm) i polemizował z teoriami mutacyjnymi (G. Mendel, H. de Vries); w antropologii zwalczał rasizm, wykazując zmienność ras pod wpływem warunków oraz ich mieszanie się powodujące nieistnienie tzw. ras czystych (O starożytności rodzaju ludzkiego w świetle nowszych badań, Kosmos 29 (1904) 123--177); polemizował w sprawie pochodzenia człowieka także z myślicielami kat. (m.in. z abpem J. Bilczewskim).

W religiach dopatrywał się źródła zacofania, ciemnoty i fanatyzmu (Kler katolicki wobec wolnych myślicieli, Wwa 1910; O światopoglądach starożytnych i naukowych, Wwa brw), a współcz. mu elity rządzące i frakcje polit, oskarżał o obłudę, interesowność, nietolerancję i demoralizację społeczeństwa; walczył z alkoholizmem jako jedną z głównych przyczyn zła społ. ;

gwarancję sprawiedliwego ustroju społ. upatrywał nie w działalności polit, i ruchach rewolucyjnych, lecz w rozwoju nauki i upowszechnieniu przez zreformowane szkolnictwo świeckie „światopoglądu nauk.", opartego na ścisłej i nie zafałszowanej wiedzy oraz szeroko nawiązującego do tradycji kultury nar.; czynnikiem ułatwiającym rozwój nauki miało być upowszechnienie języka międzynar. — esperanto; utożsamiając religię z moralnością głosił, że religia powinna być bezwyznaniowa — oparta tylko na miłości bliźniego.

 

J. Grochmalicki, Benedykt de Nałęcz D., Kosmos 55(1930) 1-16 (bibliogr.); L. Bykowski, PSB VI 36-40; J. Domaniewski, Benedykt D., Wwa 1954; K. Kowalska, A. Mikłaszewska-Mroczkowska, Benedykt D. Materiały biogra-ficzno-blbllograficzne. Memorabilia Zoologica 5(1960) 7-97; W. Krajewski, Materializm przyrodniczy uczonych polskich przełomu XIX i XX stulecia, w: Polska myil filozoficzna l społeczna, Wwa 1977, 549-551; A. Trepka, Benedykt D.. Ka 1979.

Podobne prace

Do góry