Ocena brak

DWUNASTU TABLIC PRAWO

Autor /Twardoslawxxx Dodano /06.09.2012

Najstarszy zbiór prawa rzymskiego z poł. V w. prz.Chr., historycznie pewny (w przeciwieństwie do wcześniejszych, historycznie niepewnych ustaw królewskich, mających charakter bardziej sakr.); powstało w wyniku walki pomiędzy patrycjuszami i plebejuszami nie mogącymi piastować urzędów państw, ani pełnić funkcji kapł. ; do ces. Justyniana I Wielkiego (534) jedyny kompletny zbiór prawa rzymskiego.

Trybuni lud. zarządzili spisanie obowiązującego prawa, ponieważ lud obawiał się, że niepisane prawo będzie interpretowane przez kapłanów (jedynych znawców i komentatorów prawa) na jego niekorzyść; wskutek uporu patrycjuszów wysłano komisję do Grecji dla zapoznania się z instytucjami prawnymi (ustawa Solona); kolegium 10 patrycjuszy (którym powierzono wówczas najwyższą władzę), powołane 452, sporządziło projekt ustaw spisanych na 10 tabi., przyjętych później przez zgromadzenia lud. (po 2 latach przy udziale plebejuszy dołączono nast. 2 tabi.).

Ponieważ geneza p.d.t. ma częściowo charakter legendarny, przyjmuje się, że bodźcem do jego sformułowania mogły być podobne prace kodyfikacyjne w gr. miastach-państew-kach. Spiżowe tablice z p.d.t., ustawione na Forum Romanům, uległy 387 zniszczeniu (podczas najazdu Gallów), jednak przepisy przetrwały dzięki pamięciowemu ich nauczaniu w szkole (Cyceron, De leg. II 23,59).

Wzmianki o p.d.t., a nawet poszczególne ustawy zawierają dzieła literatury pozaprawniczej (Liwiusz, Cyceron, Geliusz, Festus), a także prawniczej, zwł. komentarze (Labeon, Kapiton). P.d.t. uważano później za źródło wszelkiego prawa rzym.; nigdy nie zostało ono wyraźnie uchylone. Większość jego przepisów dotyczy prawa prywatnego i procesowego, nieliczne zaś prawa rodzinnego, opiekuńczego, sąsiedzkiego, majątkowego, spadkowego oraz o przestępstwach.

Prawo sakr., wg rekonstrukcji H.E. Dirksena i B. Küblera, zawierała tabi. X, natomiast wg rekonstrukcji CG. Brunsa było ono prawdopodobnie rozmieszczone na wielu tablicach. Charakter sakr. miały postanowienia dot. egzekucji należności za kupno bydła ofiarnego (hostia) i in. należności, przeznaczonych przez kogoś na potrawy zastawiane bogom (in dapem, in sacrificium), analogicznie do starotest. -* korbana (tabi. XII 1), oraz zakazu przeznaczania rzeczy spornych na cele kultu (tabi. XII 4);

jedna z ustaw zawiera dawną sakr. sankcję karną (sacer esto) stosowaną za czyny obrażające bóstwo i powodującą zemstę bogów — karany, którego traktowano jako poświęconego w ofierze bóstwu (każdy mógł go zabić), mógł się uwolnić przez złożenie ofiary pojednania (tabi. VIII 21). P.d.t. potwierdzało też uprzywilejowane stanowisko społeczno-prawne westalek (tabi. V, 1), dbało o dobre obyczaje, karząc autorów i wykonawców obraźliwych piosenek (tabi. VIII 1), fałszywych świadków (tabi. VIII 22-23) i przekupnych sędziów (tabi. IX 3).

Autentyczność p.d.t. zakwestionowano w XIX w., przesuwając jego powstanie na ok. 312 prz.Chr. (E. Pais) czy nawet na II w. prz.Chr. (E. Lambert); powszechnie przyjmuje się jego autentyczność na podstawie danych hist., filol. i jurydycznych.

Nad zebraniem i odtworzeniem p.d.t. pracowali — A. du Rivail (1515), J. Gothofredus (1616), Dirksen (1824), Bruns (1860) i R. Schöll (1866); nowszego wyd. dokonali Bruns, T. Mom-msen i O. Gradenwitz (Fontes iuris romani antiqui, T 19097, 15-40), a ostatniego S. Riccobono (Fontes iuris romani ante-justiniani I. Leges, Fi 19412, 21-75).

 

A. Berger, RKA IV A 1900-1949; tenże, RKA Supl. VII 1275-1276; tenże, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Ph 1953, 551-552; L. Wenger, Die Quellen des römischen Rechts, W 1953, 357-372 (bibliogr.); M. Käser, Das römische Privatrecht, Mn 1955,19712, I 30-32 (bibliogr.).

Podobne prace

Do góry