Ocena brak

DUCHOWY POSTĘP

Autor /RyjeK Dodano /24.08.2012

Przejście od istniejącego do doskonalszego duchowego stanu człowieka, będące formą postępu w -*• doskonałości na -> drogach życia duchowego; obejmuje proces rozwoju w zakresie intelektualnym, wolitywnym, emocjonalnym i kulturowym w dziedzinie przyrodzonej, a u człowieka rei. również w dziedzinie nadprzyr. (-»• duchowość religijna).

Problem p.d. wystąpił u staroż. myślicieli gr., zwł. u Sokratesa, który podając właściwą skalę wartości rozbudzał jednocześnie zainteresowanie wynikami pracy nad własną doskonałością, oraz u stoików, którzy p.d. nazywali drogę od głupoty do mądrości, od występku do cnoty (czyli od nieszczęścia do szczęścia); p.d. może mniej lub bardziej zbliżyć ku nieosiągalnemu ideałowi człowieka-mędrca; etycy w okresie cesarstwa zalecając -»• kierownictwo duchowe dawali praktyczne wskazówki dążenia ku cnocie i ustalili kryteria pozwalające stwierdzić p.d., m.in. Seneka (w listach mor.), Plutarch (De profect. in viri.) i Epiktet (Diatryby).

W -*• duchowości chrześcijańskiej p.d. oznacza nieustanny rozwój doskonałości mor. i życia nadprzyr. ku Bogu, na co zwrócił uwagę Grzegorz z Nysy (życie chrzęść, musi być ciągłym p.d.) oraz Augustyn (kto nie postępuje naprzód, ten się cofa).

Ewagriusz z Pontu wyróżnił 3 stopnie p.d., do których nawiązał Pseudo-Dionizy Areopagita; ukazał p.d. jako następujące po sobie „drogi" — oczyszczenia, oświecenia i zjednoczenia z Bogiem — co przyjęło się w kośc. doktrynie i praktyce; rozpoczyna się on od walki z grzechem w celu uodpornienia woli człowieka na ujemny wpływ jego własnej zdezintegrowanej ludzkiej natury, świata i złego ducha; na nast. etapie polega na stopniowym wyzwalaniu się człowieka, umożliwiając mu doskonalsze poznanie prawdy przyrodzonej w świetle wiary w celu skuteczniejszej realizacji -*• dobra (U); natomiast w stadium dojścia do Boga charakteryzuje się dominacją -*• cnót teol. (zwł. miłości) oraz wzbogacaniem człowieka -*• charyzmatami i -»• darami Ducha Świętego.

Teologowie współcz., podkreślając różnice poziomu duchowego w punkcie wyjścia ku intensywniejszemu p.d. (E.J. Cuskelly), przyjmują, że u konwertytów zaczyna się on w chwili przejścia od niewiary do wiary, a u przeciętnych chrześcijan w chwili rozpoczęcia głębszego życia duchowego, zw. niekiedy wtórnym nawróceniem; warunkowany jest także różnicami wynikającymi z naturalnego wyposażenia jednostki, ułatwiającymi bądź utrudniającymi dalszy rozwój ;

towarzyszą mu również przekształcenia, zmiany intensywności, zastoje w duchowym rozwoju, uzależnione od swoistych prawidłowości życia duchowego i zmieniających się okoliczności, zwł. ważniejszych wydarzeń egzystencjalnych w życiu (np. rezygnacja z pobytu w seminarium duch. czy zawarcie małżeństwa). Na społ. funkcję p.d. zwrócił uwagę pap. Jan XXIH w enc. Mater et magistra z 1961, wyjaśniając, że ilekroć p.d. pomaga działalności ludzi i instytucji w sprawach doczesnych oraz osiąganiu wiecznej szczęśliwości, tylekroć wzrasta również skuteczność w osiąganiu własnych celów, do których z natury i bezpośrednio zmierzają; pap. Paweł VI w enc.

Populorum progressif) z 1967 przypomniał, że p.d. jest podstawowym obowiązkiem człowieka, zawierającym w sobie wszystkie pozostałe, i stanowi warunek równowagi między postępem gosp. i ekon. a wartościami duchowymi; natomiast w liście apost. Octogésima adveniens z 1971 podkreślił, że p.d. powoduje rozwój świadomości mor., która z kolei pobudza do podejmowania zwiększonych obowiązków społ., otwarcia się ku in. ludziom, a także ku Bogu.

P.d. jest obowiązkiem (a nie -*• radą ewangeliczną) spoczywającym na wszystkich ochrzczonych, zwł. zaś powołanych do szczególnych zadań we wspólnocie Kościoła (kapłani, członkowie zakonów); polega na zdążaniu całej ludzkiej rzeczywistości, czyli poszczególnych osób i wszelkiej ich działalności (także materialnej), ku -»> pełni eschatycznej, czyli ku przebóstwieniu i wiecznemu trwaniu w -> chwale Bożej; jego fundamentem jest Chrystus jako nauczyciel, wyzwoliciel, ożywiciel, zbawca i oczekiwanie narodów;

głoszona zaś przez niego ewangelia jest zaczynem wolności, postępu, braterstwa, jedności i pokoju, które człowiek osiąga na drodze p.d. (por. Mt 5,48; 1 Kor 3,1; Ef 4,13; Flp 3,13); z tych racji p.d. zakłada aktywność człowieka i jego odpowiednią dyspozycyjność, polegającą na właściwym przygotowaniu i usposobieniu; za warunki p.d. uważa się przede wszystkim wyrzeczenie (-»• abnegacja, -* zaparcie się siebie), -»• naśladowanie Chrystusa, -> miłość Boga (Łk 14, 26-27; Mt 10,37-38) oraz życie sakramentalne, zwł. przez doskonałe uczestnictwo w -*• eucharystii.

W aspekcie psychol.-pedagog. decydującym elementem p.d. jest tęsknota za ideałem i pragnienie jego zrealizowania; podkreślił to Tomasz z Akwinu stwierdzając, że natura ludzka dąży nie tylko do wydania na świat potomstwa, ale także do jego rozwoju i postępu aż do doskonałego człowieczeństwa, jakim jest stan cnoty.

Do p.d. decydująco przyczynia się wychowanie i samowychowanie; zadaniem wychowawcy jest więc pomaganie dzieciom i młodzieży w harmonijnym rozwijaniu wrodzonych umiejętności fiz., mor. i intelektualnych oraz w zdobywaniu coraz doskonalszego zmysłu odpowiedzialności w należytym kształtowaniu własnego życia przez ciągły wysiłek i w osiąganiu prawdziwej wolności po stanowczym przezwyciężeniu przeszkód (DWCH 1); na dalszym etapie dokonuje się samowychowanie pod warunkiem, że człowiek osobiście ustala kierunek i podejmuje inicjatywę dalszego rozwoju.

W zakresie kultury p.d. polega na doskonaleniu obyczajów oraz na wielorakim rozwoju uzdolnień ducha i ciała na drodze samopoznawania i pracy (KDK 53); wypływa z głębszego poznawania in. wymiaru natury całej rzeczywistości stworzonej oraz jej przeznaczenia do chwały Bożej, świętego życia i prze-pajania świata duchem Chrystusowym oraz łaską Chrystusową (KK 36); jest warunkiem kształtowania doskonalszego porządku doczesnego (KDK 4), skutecznego -»• apostolatu świeckich (DA 28) i drogą do duchowej wolności (KK 36).

 

F.W. Faber. Growth in Holiness, Lo 1854 (.Postąp duszy, czyli wzrost w świętości, Kr 1935); R. Garrigou-Lagrange, Lis trois âges de la vie intérieure I-II, P 1938 (Trzy okresy życia wewnętrznego I-II, Pz 1960-62); B. Nawroczyń-ski. Życie duchowe. Zarys filozofii kultury, Kr 1947; L. Bouyer, Introduction à la vie spirituelle. Précis de thiologle ascitique et mystique, P 1960; E.J. Cus-kelly, Spiritualität heute, Wü 1968; J. Splett, SM II 51-54; L. Kaczmarek. Charakterologia i iycie wewnętrzne. Szkice z psychologii życia wewnętrznego, Wwa 1970; Ku odnowie życia wewnętrznego, Pz 1972; A. Dagnino, La vita cristiana o il mistero pasquale del Cristo Mistico secondo la rivelazione, studiata dalla teologia e Insegnata dalla Chiesa, Mi 1973; W. Granat, Życie wewnętrzne powołaniem każdego chrześcijanina, AK 85(1975) 195-209; B.J. Tyrell, Christo-therapy, NY 1975 ; K.G. Rey, Darauf kommt es an. Über die Selbstverwirklichung der Christen, Mn 1976; K. Górski, Duchowość chrześcijańska, Wr 1978 (passim).

Podobne prace

Do góry