Ocena brak

DUCHOWIEŃSTWO

Autor /RyjeK Dodano /24.08.2012

Stan duchowny, ogół osób stanowiących zhierarchizowaną wspólnotę złożoną z podporządkowanych sobie stopni, wyznaczonych zakresem posiadanej władzy kościelnej (-»- duchowny); tworzą one -* prezbiterium diecezji, pozostające w łączności z -* biskupem; do d. nie należą (w sensie ścisłym) członkowie wspólnot zak. nie mający -*• święceń, którzy wg prawa kan. zajmują stanowisko odrębne od duchownych i laików.

W Kościele kat., prawosł. oraz anglik., zgodnie z teologią -+• kapłaństwa hierarchicznego, d. pozostaje w nadrzędnym stosunku do stanu świeckiego (-»• laikat), choć nie przeciwstawia się mu z racji -»• kapłaństwa wspólnego, będącego udziałem całego -+ Ludu Bożego; niezmienna hierarchiczna struktura Kościoła (-»• hierarchia) wynika z ustanowienia -»• Jezusa Chrystusa, który władzę nauczania, uświęcania i rządzenia powierzył zhierarchizowanej grupie -* Dwunastu (z Piotrem Apostołem na czele), a nie całej wspólnocie wierzących (J 21,15-17; Mt 28, 18-20); d. zatem różni się w Kościele kat. od laikatu posiadaniem władzy kośc. lub zdolnością do jej otrzymania (KPK kan. 107,145,948) przy równoczesnej aprobacie dążeń do -* demokratyzacji Kościoła, a w Kościele prawosł. i anglik., mimo że dopuszcza się w nich do władzy częściowo także osoby świeckie, np. jako członków synodów czy jako kryterium aprobaty orzeczeń dogm. (-»• sobornost).

W in. Kościołach chrzęść., przyjmujących wyłącznie istnienie kapłaństwa wspólnego, upowszechniło się przekonanie, że kryterium różnicy między d. a laikatem nie jest posiadanie władzy czy zdolności jej otrzymania, lecz powołanie przez gminę; władza spoczywa bowiem we wspólnocie wierzących, która upoważnia określoną osobę do pubi, wykonywania urzędu kośc. (-»• pastora lub -*• kaznodziei).

W Kościele pierwotnym, w którym zaczął się formować podział na d. i laikat (-»• apostolat II A, III A, IV A), szczególnym autorytetem cieszyło się grono Dwunastu jako odbiorca posłannictwa kerygmatycznego (Mt 28,18-20), przekazanego mu przez Chrystusa uwielbionego (-*• ciało Chrystusa) przed ostatnią -* chrystofanią, zw. -* wniebowstąpieniem (Łk 24,51 ; Dz 1,4-8).

Wkrótce podobny autorytet zyskało grono 7 -*• diakonów (Dz 6,1-6), powołane przez Dwunastu, oraz -»• prezbiterów, które prawdopodobnie działało już w Antiochii Syr. (Dz 11,30), a także biskupów znanych z imienia (np. Tymoteusza, Tytusa, Sylwana), przewodzących większym -* lokalnym Kościołom. W okresie poapost., w którym powoli następowała socjol. redukcja -* charyzmatu (II A), zwł. w zakresie funkcji apostołowania, prorokowania, nauczania i ewangelizacji, a także egzorcyzmowania, rozpoczął się proces wyodrębniania hierarchii; znakiem przynależności do d. było wówczas nałożenie rąk (prototyp obrzędu -> święceń i biskupiej -»• konsekracji).

Na pocz. III w. za przynależnych do d. uważano w Egipcie -*• sub-diakonów (Hipolit Rzym.), a w poł. HI w. w Kartaginie -* akolitów (Cyprian), których za pap. Korneliusza (wg listu z 252) było w Rzymie 42 (każdemu z 7 diakonów wspieranych przez 7 subdiakonów przydzielano ich po 6), jak też -»• ostiariuszy, -*• lektorów i -+ egzorcystów, których łączna liczba wynosiła wówczas 52;

w Kościele wsch. w końcu IV w. do grona d. zaliczano także -f diakonisę (z racji nakładania rąk przy obrzędzie ordynacji, umieszczonym, wg -»• Konstytucji apostolskich, po święceniach diakonatu, a przed subdiakonatem), nigdy natomiast (wg Epifaniusza) nie zaliczano -> wdów i -»• dziewic (I), a w Kościele zach. funkcję diakonisy traktowano jako pomoc osoby świeckiej. Dopiero za pap. Grzegorza I Wielkiego (590--604) znakiem przynależności do d. stała się -* tonsura.

Po Soborze Wat. II, w związku ze zniesieniem tonsury, -> święceń niższych i święceń subdiakonatu (motu proprio Ministeria quaedam z 15 VIII 1972), przynależność do d. następuje przez przyjęcie święceń -*• diakonatu; KPK wymaga powołania, choćby tylko pośredniego (słuszna intencja i wezwanie kan. przez przełożonego kośc.), a do ważnego przyjęcia święceń — płci męskiej i chrztu (kan. 968), do godziwego zaś m.in. wieku kan., odpowiedniego wykształcenia, tytułu do święceń (kan. 974 § 1) oraz wolności od -+ nieregularności i -»• przeszkód do święceń (kan. 984-985,987).

Wg hierarchii święceń należą więc do d. — diakoni, prezbiterzy (kapłani) i biskupi, a wg hierarchii urzędów — uczestnicy władzy rządzenia z ustanowienia Bożego, czyli papież oraz podporządkowany jemu, choć samodzielny, urząd biskupa; w tych 2 urzędach mogą partycypować in. duchowni w sposób ściśle określony (np. -»• wikariusz apost. lub wikariusz gen.).
Wyłącznym prawem d. jest możność piastowania władzy święceń i -* jurysdykcji kośc. zależnie od stopnia hierarchicznego, a także otrzymywania -*• beneficjum i -> pensji kościelnej (kan. 118).

D. przynależą także prawa honorowe, jak -> precedencia przed osobami świeckimi (kan. 119), -*• strój duchowny (kan. 213 § 2), miejsce w chórze (-»• konwentualna celebra) oraz szczególne miejsce na -> cmentarzu (kan. 1209 § 2), a także przywileje zagwarantowane kanonicznie. Duchownemu nie wolno się zrzec:

° przywileju kanonu (kan. 119), czyli szczególnej opieki prawnej przeciw zniewagom czynnym (konkordat pol. z 1925 w art. V przewidywał szczególną opiekę prawną dla duchownych sprawujących funkcje rei. podobną jak urzędników państw., którą obecnie gwarantuje z tytułu wolności sumienia i wyznania Kodeks karny, art. 193, 197 § 1, 198);

° przywileju sądu kośc. (kan. 120) we wszystkich sprawach cywilnych i karnych (konkordat gwarantował je tylko w sprawach karnych, a pol. prawo karne nie gwarantuje d. żadnych przywilejów);

° przywileju -* immunitetu personalnego (kan. 121,139,141, 2379), czyli zwolnienia od niektórych ciężarów pubi., m.in. od służby wojskowej (pod bronią), od pubi, obowiązków i urzędów świeckich niezgodnych ze stanem duchownym;

° przywileju kompetencji, czyli dłużniczego (kan. 122), a zatem opieki prawnej w razie zadłużenia (-»• dług) oraz zabezpieczenie koniecznego utrzymania (-»• beneficium competentiàe) przy postępowaniu egzekucyjnym (konkordat zrównał d. z urzędnikami państw.; w prawie pol. obowiązują normy ogólne).

Z tytułu przynależności do d. istnieją także szczególne obowiązki, wspólne wszystkim duchownym; do pozyt. należą — obowiązek przykładnego życia (kan. 124-126), posłuszeństwa kan. wobec ordynariusza (kan. 127-128), pobytu i służby we własnej diecezji z dopuszczalnymi wyjątkami (kan. 143-144), -»• rezydencji (kan. 418,465,471-476), dalszego kształcenia się (zwł. w naukach teol.), m.in. przez przygotowanie do -+ egzaminów kościelnych (np. wikariuszowskiego, prefektowskiego, proboszczowskiego) oraz udział w -»• dekanalnych konferencjach (kan. 129-131), -*• celibatu (kan. 132-133), -+ oficjum godzin kanonicznych (kan. 135), noszenia stroju duchownego wg miejscowych zwyczajów (kan. 136, 811 § 1); do neg. zobowiązań zalicza się:

° zakaz wykonywania zajęć nieodpowiednich — udzielania poręczeń nawet własnym majątkiem (kan. 137), niezasz-czytnych zawodów, gier hazardowych, nieuzasadnionego noszenia broni palnej, udziału w polowaniu (zwł. z nagonką), uczęszczania do karczem bez słusznej przyczyny, udziału w niestosownych widowiskach lub tańcach (zwł. powodujących pubi, zgorszenie), -» radiestezji, prowadzącej do udzielania wiadomości co do okoliczności i losu osób (kan. 138,140);

° zakaz zajęć obcych stanowi duchownemu — uprawiania medycyny (kan. 139 § 2), piastowania pubi, urzędów państw., stanowisk związanych z odpowiedzialnością za administrację majątku osób świeckich, udziału w życiu polit., ochotniczej służby wojskowej, uprawiania handlu (kan. 139,141-142).

 

W. Pad acz, Przywilej dluiniczy duchownych, Wwa 1937 (passim); F. Claeys--Bouuaert, DDC III 827-872; Wernz-Vidal II 55-189,447-457; Bączkowicz I 302-334,426-428; Eichmann-Mörsdorf I 254-281; H. Flauen, LThK VI 336--339; H. Heimerl, Kirche. Klerus. Laien, W 1961 (passim); Plöchl III 402-422, 520-521, 542, 547, 567-568; F. Klostermann, Priester für morgen. In 1970, 55-235; R. Gryson, Le ministère des femmes dans l'Eglise ancienne. Ge 1972; E. Sztafrowski, Prawo kanoniczne w okresie odnowy soborowej, Wwa 1976, I 191-212; A. Faivre, Naissance d'une hiérarchie. Les premières étapes du cursus clérical, P 1977 (passim).

Podobne prace

Do góry