Ocena brak

DUALIZM - W RELIGII

Autor /Cieszyryj Dodano /23.08.2012

Występuje d. zarówno u ludów pierwotnych, jak i w kulturach wyższych.

W formie etycznej znany jest już u ludów zbieracko-łowiec-kich Ameryki Pn. i Azji Pn. (Indianie pn.środk. Kalifornii, Seliszowie, Winnebagowie, Algonkinowie, Samojedzi, Koriacy, Ajnowie), a także u ludów pasterskich Azji Środk. i Pn. (Jakuci, Tatarzy ałtajscy, Buriaci, Mordwini) obok Istoty Najwyższej także tajemnicza osobowa postać bliżej nie określonego pochodzenia (jej stworzenie nie zawsze bywa przypisywane Istocie Najwyższej ze względu na absolutną jej dobroć), zależna lub niezależna od Istoty Najwyższej, uosabiająca zło fiz. i mor., która świadomie przeciwstawia się wszelkim planom Istoty Najwyższej mającym na celu szczęście i mor. dobro człowieka;

dzięki przebiegłości i uporowi reprezentant zła (zw. Kojotem u Indian kalifornijskich, a Erlikiem u ludów syberyjskich) wypacza intencje i unicestwia wykonanie zamiarów Stwórcy, przywodząc ludzi do nieposłuszeństwa; sprowadza też na ziemię śmierć, która wg ustnej tradycji wsch. Kalifornijczyków, zach. Algonkinów, Seliszów, Selknamów i Winnebagów pierwotnie nie istniała i nie leżała w zamiarach Istoty Najwyższej ; ludy uraloałtajskie w celu uwolnienia ludzi od złości Erlika składały mu ofiary z czarnych zwierząt.
D. w panteonie bogów występuje w opozycjach bóstw chto-nicznych i uranicznych (germ. Wanowie i -> Azowie) oraz w walce bogów między sobą (np. gr. Zeus z tytanami, babil. Marduk z Tiamat, egip. Set z Ozyrysem); ponadto same bóstwa (ind. Waruna, Indra, Rudra) mogą posiadać dualistyczną naturę ambiwalentną.

W religiach irańskich (-*• mazdaizm, -» zaratusztrianizm) d. kosmiczny i etyczny wyrażał się w kulcie boga światła i dobra (-» Ahura Mazda), z którym nieustannie walczy duch ciemności i zła (-»• Angra Mainju); walka ta zakończy się ostatecznym triumfem dobra; w -»• manicheizmie natomiast 2 przeciwstawne elementy — światłość i ciemność, dobro i zło — są jednakowo wieczne i nawzajem wiecznie się zwalczają.

D. kosmiczny religii chiń. (-* taoizm, -*• konfucjanizm) zakłada we wszechświecie, przyrodzie i ludziach istnienie 2 pierwiastków: -* in (element żeński, neg., bierny i czarny, reprezentowany przez Ziemię) i -*• jang (pierwiastek męski, pozyt., czynny i jasny, reprezentowany przez Niebo i Słońce); hinduistyczna szkoła -»• sankhja głosi d. materii {prakriti) i ducha (purusza), który w formie opozycji: dobra dusza — złe ciało akceptowany jest również w orfizmie {-*• orficy), -+ gnozie, manicheizmie oraz chrzęść, sekcie -»• katarów.

 

Schmidt UdG I-X1I; G. Mensching, Cut und Böse un Glauben der Völker, L 1941,i9502; S. Pétrement, Le d. dans l'histoire de la philosophie et des religions, P 1946; tenie, Le d. chez Platon, les gnostiques et les manichéens, P 1947 ; J. Henninger, L'adversaire du Dieu bon chez les primitifs, EtC 27(1948) 107-121 ; W. Schmidt, Der Ursprung des Bösen. Die ältesten Überlieferungen der Menschheit, WW 3(1948) 193-210; E.O. James, The Concept of Delty. A Compara-Uve and Historical Study, NY 1950, 109-129; J. Duchesne-Guillemin, Ormazd et Ahrlman. L'aventure dualiste dans l'antiquité, P 1953; R. Eucken i in., ERE V 100-114; U. Bianchi, // d. religioso. Saggio storico ed etnologico, R 1958; G. Mensching, RGG II 272-274; G. Windengren, Das Prinzip des Bösen in den östlichen Religionen, w: Das Böse, Z 1961, 25-61 ; U. Bianchi, Duatistic Aspects of Thracian Religion, HR 10(1971) 228-233; B.F. Garcia, Gnosis. La esencia del d. gnóstico, BA 1971 ; U. Bianchi, Croyance en Dieu et d., w: Proceedings of the Xllth International Congress of the International Association for the History of Religions, Lei 1975, 137-139; tenie, The History of Religions, Lei 1975, 155-158; L.S. Betty, Towards a Reconciliation of Mysticism and D„ RSt 14(1978) 291-303; LP. Culianu, Démonisation du cosmos et d. gnostląue, RHR 196(1979) 3-40.

Podobne prace

Do góry