Ocena brak

DON KISZOT

Autor /Elf Dodano /09.03.2012

Lub Don Kichote (hiszp. Don Quijote, zob. X) bohater powieści hiszp. El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha 'Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy' Cervantesa (część I- 1605, część II - 1615, tł. pol. 1786). Szlachcic Alonso Quijano z Manczy, zwany „dobrym", łagodny i pełen godności, tkliwy i prostoduszny, o rozumie tak otumanionym lekturą ksiąg o błędnych rycerzach, że uwierzył w swoją misję naprawienia krzywd całego świata. Postanawia więc pomścić uciśnionych i zwalczać ich ciemięzców.

Pasowany na rycerza przez oberżystę, którego bierze za kasztelana, przeobraża się w Don Kiszota z Manczy. Na swym równie jak on chudym koniu Rosynancie, w towarzystwie giermka Sancho Pansy, cudacznej mieszaninie łatwowierności i sprytu, wyrusza w świat, mianując panią swego serca Dulcyneę z Toboso, dziewczynę z sąsiedniej wioski. W obłąkanej wyobraźni rycerza najpospolitsze przedmioty przybierają formy romantyczne lub groźne. Następuje szereg groteskowych przygód z najsmutniejszymi skutkami dla Don Kiszota.

Po ukazaniu się pierwszej części książki opublikowano jej dalszy ciąg, pióra anonima występującego jako Alonso Fernandez de Avellaneda. To piractwo literackie pobudziło Cervantesa do napisania własnej drugiej części dzieła. Don Kiszot stał się autentycznym mitem literackim, najgłębszym i najuniwersalniejszym z całej literatury hiszpańskiej. Cervantes nadał swemu dziełu formę parodii romansów rycerskich (które zaczęły już wówczas tracić popularność w Hiszpanii).

Don Kiszot jest zrazu tylko wariatem, a Sancho-tylko wiejskim prostakiem ulegającym dziwactwom zbakierowanego umysłu swego pana. Ale wkrótce autor użycza obu postaciom coraz więcej własnej inteligencji. Don Kiszotowi daje wzniosłe poczucie sprawiedliwości i miłość cnoty, a jego słudze - wrodzony zdrowy rozum. Obaj stają się uosobieniem kontrastu między poezją i prozą życia.

Mania Don Kiszota jest cechą wszystkich reformatorów nie zrozumianych przez współczesność, ludzi cnotliwych i mądrych, których występne i zdemoralizowane społeczeństwo uważa za obłąkanych. Szlachetność jego ducha wpływa w pewien sposób i na Sancha; budzą się dobre cechy prymitywnej natury. Obaj stają się tak nierozłączni jak dusza i ciało, połączeni w szlachetnie absurdalnych dążeniach.

W ich wzajemnych stosunkach, w dialektyce ich niepodzielności znajdujemy dwa archetypy zawarte w każdym z nas: wysoki, chudy astenik i korpulentny, otyły pyknik, linia prosta i koło, ascetyzm i zmysłowość, mózgowość i intuicyjność, duchowość i cielesność.

Tę samą zasadę konfiguracji przedstawiają takie pary lit., jak: Don Juan i Leporello, Henryk, książę Walii, i Falstaff, Sam Weller i Pickwick (z odwróceniem cech fiz.), Sherlock Holmes i dr Watson, a także Stan Laurel i OHver Hardy (para amer. komików film. zwanych w Polsce Flip i Flap). Zob. też Koń (Drewniany, 3); Rosynant. Rycerz smętnego oblicza Don Kiszot, nazwany tak (1,19) przez Sancha.

Życie Don Kiszota i Sancha, hiszp. Vida de Don Quijote y Sancho, esej filozoficzny (1905) Miguela de Unamuno-tłumaczy postępowanie Don Kiszota jako rozstanie się z logiką na korzyść uczuć, rzekomy obłęd zaś jako dążenie do nieśmiertelności w pamięci potomnych. Epos nasza wiersz (1848) Norwida.

Nowy Don Kiszot, czyli Sto szaleństw krotochwila wierszem, ze śpiewami (1822) Aleksandra Fredry; muzyka: St. Moniuszko (1843) i Zygmunt Noskowski (1890). Sąd nad Don Kichotem poemat (1965) Antoniego Słonimskiego. Don Kichot utwór na orkiestrę opus 87 kompozytora ros. Antona Rubinsteina (1829-1912). Don Kichot do Dulcynei trzy pieśni (1932) Maurice'a Ravela, ostatnie dzieło kompozytora.

Don Kichote i Sancho Pansa widowisko muzyczne (Paryż 1848) Florimonda Herve, pierwsza nowoczesna operetka. Don Kichot balet komiczny (Moskwa 1869, wyst. pol. Warszawa 1964), libretto: Marius Petipa (wg Cervantesa), muzyka: Ludwig A. Minkus. Poemat symfoniczny opus 35 (1897) Richarda Straussa.

Opera (Monte Carlo 1910, wyst. pol. Kraków 1962) Julesa Masseneta, libretto: Henri Cain wg Lorraina. Kukiełki mistrza Piotra zob. Kukiełka. Don Kichote film fr. G.W. Pabsta (1934), scenariusz: Paul Morand i Aleksander Arnoux. Film ros. Grigorija M. Kozincewa (1957), kreacja Nikołaja Czerkasowa.

Plastyka : pomnik Don Kichota (na Rosy nancie) i Sancho Pansy (na ośle) na Płaza de Espańa w Madrycie. Obraz Rodrigueza de Miranda, Madryt, Prado. Ilustracje Gustawa Dore. Akwaforty i rysunki Honore Daumiera.

Podobne prace

Do góry