Ocena brak

DOMAŃSKI BOLESŁAW ks.

Autor /Konkordiusz Dodano /10.08.2012

ur. 14 I 1872 w Przytarni (k Chojnic), zm. 21 IV 1939 w Berlinie, Działacz nar. i społ.-polit. na Pomorzu Zach. i w Niemczech.

Po studiach teol. w seminarium duch. w Pelplinie i na uniw. w Munster przyjął tamże 1895 święcenia kapł. i 1897 uzyskał doktorat z filozofii na podstawie rozprawy Die Lehre des Ne-mesius über das Wesen der Seele (Mr 1897), wyd. też pt. Die Psychologie des Nemesius (Mr 1900); 1897-98 był wik. w Lubawie, 1898-99 prokuratorem w Collegium Mariánům oraz od 1899 prof, filozofii w seminarium duch. w Pelplinie;

1902 został adm. parafii w Złotowie, gdzie odrestaurował kościół, wzniósł kaplicę cmentarną, założył kilka organizacji rei. i przyczynił się do powstania Tow. Czytelni Lud. oraz chóru; na skutek presji władz niem. przeniesiony został 1903 jako prob, do Zakrzewa, które przekształcił w silny ośrodek polskości w Niemczech;

poza organizacją życia par. (m.in. pielgrzymki na Jasną Górę, Górę Św. Anny, do Ostrej Bramy i polonijną do Rzymu, a także na Kongres Eucharyst. do Poznania) rozbudował kościół i wzniósł m.in. kaplicę MB z wystrojem rel.-nar. (Królowa Polski w otoczeniu święćych pol. i herby nar.), odbudował dom szpitalny, odrestaurował kościoły filialne, a także założył ośrodek zdrowia i przedszkole, powierzając je elżbietankom. Protestował przeciw niem. prześladowaniom u kard. A. Bertrama we Wrocławiu, nuncjusza E. Pacellego w Berlinie, administratora apost. w Pile i prymasa Polski A. Hlonda.

D. jest współautorem Memoriału (B 1929) w obronie praw kościelnych pol. mniejszości nar. w Niemczech, skierowanego do niem. rządu i hierarchii kośc, a także przekazanego pap. Piusowi XI; zabiegał też o utworzenie bpstwa pol. i akademii duch. w Opolu. Troska D. o zachowanie świadomości nar. przejawiała się na wielu płaszczyznach; już 1906-07 zaangażował się w strajku szkolnym w pow. złotowskim, a 1912 agitował za kandydaturą ks. L. Pellowskiego do sejmu Rzeszy; podczas I wojny świat., kierując Tow. Młodzieży, głosił hasła wolnej Polski w jej hist, granicach, domagał się wprowadzenia języka pol. do szkół (za to został aresztowany);

w pol. Radzie Lud. w Złotowie oraz w Radzie Ambasadorów w Paryżu organizował akcję na rzecz przyłączenia ziemi złotowskiej do Polski; po 1920 mobilizował Polaków w Niemczech do zachowania nar. odrębności i pol. kultury; autochtonów na terenach pogranicznych nawoływał do nieopuszczania ojcowizny, co utożsamiał ze zdradą narodu. Jako członek (od 1921) Komitetu Nar. Polaków na Obczyźnie w Berlinie założył i kierował wieloma organizacjami podtrzymującymi polskość na pograniczu;

1923 został prezesem -> Związku Polaków w Niemczech i patronem Dzielnicy V (Pogranicze i Kaszuby), KC Pol.kat. Partii Lud., Centr. Komitetu Wyborczego Związku Mniejszości Nar. w Niemczech, Związku Pol.kat. Towarzystw Młodzieży na Pograniczu, Związku Harcerstwa Pol. w Niemczech, wiceprezesem Tow. Szkolnych na obwód pilski, kuratorem Związku Polskich Tow. Szkolnych w Niemczech; był też współzał. Związku Mniejszości Nar. w Niemczech i członkiem Rady Naczelnej Świat. Związku Polaków z Zagranicy; 1934-35 zbudował Dom Pol. w Zakrzewie, z którego stworzył centrum pol. życia organizacyjnego i kulturalnego Dzielnicy V.

Jako współtwórca szkolnictwa pol. w Niemczech zorganizował sieć szkolną (33 szkoły) i biblioteczną na Pograniczu i Kaszubach; wysyłał młodzież na naukę do Polski, a na studia na uniwersytety niem.; przyczynił się do otwarcia 1932 pol. gimnazjum w Bytomiu i 1937 w Kwidzynie. D. należał też do propagatorów prasy pol. ; był współzał. i współred. niezależnego od czynników rządowych, wyd. od 1929 w Złotowie, „Głosu Pogranicza" (od 1933 „Głos Pogranicza i Kaszub") i współautorem Leksykonu Polactwa w Niemczech (Op 1939; wyd. fototypiczne Wr 1973).

Zabiegając o jedność ideowo-organizacyjną ruchu pol. w Niemczech, organizował kat. zjazdy (1929, 1934, 1936), obchody 15-lecia Związku Polaków w Niemczech (1937) i przygotował z tej okazji tzw. Odezwę Zakrzewską; 1937 doprowadził do ustanowienia przez Związek Polaków w Niemczech odznaki Wiary i Wytrwania dla zasłużonych członków Związku, do podjęcia uchwały o wzniesieniu w Zakrzewie kaplicy MB Radosnej (patronki Polaków w Niemczech) i do utworzenia Muzeum Związku w Berlinie;

był współautorem Pięciu prawd Polaków w Niemczech, ogłoszonego 1938 na I Kongresie Polaków w Niemczech, w którym też uczestniczył; brał udział w wyborach do Reichstagu i Landtagu (kilkakrotnie kandydował w okręgu wyborczym Frankfurt n. Odrą) i samorządów terytorialnych, popierając kandydatów pol., oraz sygnował odezwy wyborcze (najgłośniejsze 1930,1932); 1922 i 1928 uczestniczył w nar. akcji agitacyjnej na Śląsku Opolskim, a 1930 na Kaszubach ; jako długoletni członek sejmiku pow. w Złotowie nie dopuścił do podjęcia wielu uchwał antypol.;

1929-37 wespół z J. Kaczmarkiem i in. działaczami opracował kilka memoriałów o położeniu ludności pol. w Niemczech — do Ligi Narodów w Genewie i do centr, władz niem. ; brał udział w kongresach mniejszości nar. w Genewie i Zjazdach Polaków z Zagranicy w Warszawie (1929-1934), na których wygłaszał przemówienia.

D. sympatyzował z Chrzęść. Demokracją, wyraźnie odcinając się od sanacji, a za swą ideologię uważał walkę o utrzymanie i rozwój polskości w Niemczech, rozumianą w znaczeniu rel.--nar. i historyczno-kulturowym; zwalczały go niem. władze, prasa i organizacje nacjonalistyczne, zwł. Ostmarken verein, Stahlhelm i NSDAP; jego pogrzeb w Zakrzewie przerodził się w ostatnią przedwojenną manifestację patriotyczną Polaków w Niemczech mimo szykan ze strony władz niemieckich.

 

F. Rathenau, Polonia irredenta?, B 1932, 31-47; W. Schmidt, An der Kur-markgrenze, B 1935; Polactwo walczące, B 1938; E. Osmańczyk, Kaplan promienisty. Przewodnik Katolicki 45(1939) 318-320; A. Wojtkowski, PSB V 300; Z. Krauze, Ksiądz patron D., Gorzów 1948; F. Manthey, Sto lat Seminarium Duchownego w Pelplinie, PI 1948, 74-79; H. Zieliński, Polacy i polskość ziemi złotowskiej w latach 1918-1939, Pz 1949, 115-135; A. Bożek, Pamiętniki, Ka 1957 (passim); Z dziejów ziemi złotowskiej 1918-1939, Pz 1959 (passim); Pomorze Zachodnie, nasza ziemia ojczysta, Pz 1960 (passim); W. Sauter, Z walki o polskość Babtmojszczyzny, Pz 1960, 137-148; J. Barczewski, Wspomnienia Warmiaka, Wwa 1961 (passim); K. Trzebiatowski, Oświata i szkolnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim w pierwszej polowie XX wieku, Pz 1961 (passim); J. Kocik, 60 lat Banku Ludowego w Złotowie, Wwa 1962 (passim); Pamiętniki nauczycieli złotowskich 1919-1939, Pz 1964 (passim); L. Kowalski, Czas próby, Pz 1965 (passim); M. Zientara-Malewska, Śladami twardej drogi, Wwa 1966 (passim); K. Pietrzak-Pawlowski, Spółdzielczość polska na ziemiach zachodnich i północnych 1918-1939, Wwa 1967 (passim); Źródła do dziejów Polaków w Marchii Granicznej w latach 1919-1945, Zielona Góra 1967 (passim); W. Wach, Na kaszubskim szańcu, Wwa 1968 (passim); Z. Dworccki, Działalność narodowa ludności polskiej w rejencji pilskiej w latach 1920-1932, Pz 1969 (passim); H. Kapiszewski, Związek Harcerstwa Polskiego w Niemczech, Wwa 1969 (passim); Ziemia złotowska, Gd 1969 (passim); W. Wrzesiński, Polski ruch narodowy w Niemczech 1922-1939, Pz 1970 (passim); A. Czechowicz, W obronie polskości Pogranicza i Kaszub, Koszalin 1971 (passim); J. Oleksiński, Pogranicze w powstaniu wielkopolskim, Rocznik Dziejów Ruchu Ludowego 13(1971) 70-79; M. Zientara-Malewska, Zlotowszczyzna, Ł 1971 (passim); H. Lehr, E. Osmańczyk, Polacy spod znaku Rodła, Wwa 1972; B. Woltmann, Kultura fizyczna pod znakiem Rodła, Koszalin 1972 (passim); Leksykon Po-lactwa w Niemczech, Wr 1973 (passim); J. Oleksiński, Społeczna i kulturalno-oświatowa działalność księdza doktora Bolesława D., Pz 1973 (bibliogr.); E. Osmańczyk, Byt rok 1945..., Wwa 1973 (passim); A. Jasiek, Ksiądz dr patron Bolesław £>., w: W służbie Kościoła poznańskiego, Pz 1974, 266-288; B. Popie-las-Szultka, Z. Szultka, Dzieje Zakrzewa, Koszalin 1974 (passim); A. Saloma, Za każdą cenę, Wwa 1976 (passim); J. Chłosta, WydawnictwoGazety Olsztyńskiej" w latach 1918-1939, O 1977, 105-158 (passim); H. Jaroszyk, Etapy trudnej drogi, Koszalin 1979 (passim); J. Oleksiński, / nie ustali w walce, Wwa 1980, 267-283; I. Szostek, Patron Polaków w Niemczech, ksiądz Bolesław D., Więź 23(1980) z. 6, 100-115; J. Oleksiński, Patron Polaków w Niemczech (ks. Bolesław D.j, Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Pax 1981, nr 2, 52-86.

Podobne prace

Do góry