Ocena brak

DOGMATÓW HISTORIA

Autor /Konkordiusz Dodano /10.08.2012

Dział teologii dogmatycznej (-> dogmatyka), którego przedmiotem jest historyczny proces rozumienia treści objawienia Bożego wraz z jego słownym wyrazem w zwyczajnym i uroczystym nauczaniu Kościoła (-» dogmatów ewolucja).

H.d. nawiązuje do późniejszych czasowo ksiąg Pisma Św., które zawierają sformułowania analog, do dogmatów w stosunku do objawienia Bożego przejętego z ksiąg wcześniejszych.

Dogmaty trynitarne i chrystologiczne, zwł. z Ewangelii Jana i jego Listów, nie tylko przyjęły się w wierze Kościoła, ale zostały także włączone do symboli wiary (-»- Apostolski sklad wiary, Nicejsko-konstantynopolski symbol wiary, -> Atanazjań-ski symbol wiary) po wzbogaceniu ich nowymi wyjaśnieniami dzięki głębszym i bardziej szczegółowym studiom nad treściami tajemnicy Trójcy Świętej i Bożego synostwa Jezusa Chrystusa (-> Syn Boży); stopniowo też wzrastała znajomość treści dogmatów, które w teologii współcz. są wszechstronniej ujmowane niż w dawnych wiekach.

Jako dział teologii, zajmujący się dogm. decyzjami Kościoła o faktach (dogmatyczny fakt) i prawdach wiary (-> dogmatyczna definicja), h.d. wyodrębniła się pod koniec XVIII w.; pierwsze prace poświęcone h.d. wydawali teologowie protest. W. Miinscher (zm. 1814) i S.G. Lange (zm. 1823), w których dali zarys procesów rozwoju nauki chrzęść, po czasy współcz., wskazując na główne czynniki rozwoju, którymi są motywy lokalne, czasowe, a nawet przypadkowe; ich prace kontynuowali — A. Neander, L.F. Baumgarten-Crusius (pozostający pod wpływem F.E.D. Schleiermachera) oraz F.K. Meier. Następny okres h.d. zapoczątkował F.Ch. -» Baur, który w wyjaśnianiu dogmatów zastosował dialektyczną zasadę G.W.F. Hegla o samorozwoju ducha ; jego zdaniem dogmat nie jest wynikiem oddziaływania poszczególnych przyczyn lokalnych i czasowych, lecz owocem ogólnego prawa formowania "Się każdej doktryny wg schematu — teza, antyteza, synteza.

W nawiązaniu zaś do doktryny M. Lutra h.d. uprawiali m.in. G. Thomasius (zm. 1875), H. Schmid (zm. 1885), K.F.A. Kahnis (zm. 1888) i Th. Klie-foth (zm. 1895); Thomasius uważał h.d. za dzieje rozwoju nauki chrzęść, które w średniowieczu przebiegały w niewłaściwym kierunku i dopiero teologowie reformacji skierowali uwagę na Pismo św. jako źródło rozwoju dogmatu; za ostateczną formułę i symbol, w którym została wyczerpana treść -> ewangelii, uważał on Formułę zgody z 1580, poza którą nie należy wychodzić.

Dalszy rozwój h.d. kształtował się pod wpływem A. Ritschla (zm. 1889), który zwrócił uwagę na wpływ filozofii gr. w formowaniu się chrzęść dogmatu; do Ritschla nawiązał m.in. A. Harnack, który twierdził, że dogmat powstał w Kościele kat. dzięki zmieszaniu się filozofii gr. z treścią ewangelii, a dzięki hellenizmowi przybrał on nie tylko historyczno-czasową szatę, ale także zmienną treść;

protestanci natomiast ściśle trzymają się sformułowań zawartych w -> Ewangeliach; F. Loofs i R. Seeberg h.d. nazywali rozwój nauki Kościoła, natomiast G. Krüger — historią ducha chrzęść, utożsamiając ją z historią teologii; M. Werner uważał h.d. za świadectwo zmagań między pierwotną eschatologią, zrodzoną z żyd. apokaliptyki w początkowym etapie chrześcijaństwa, a przeciwstawnym jej doświadczeniem, które stalo się' podstawą do przekształcenia nauki o Królestwie Bożym albo powtórnym przyjściu Chrystusa; chrzęść dogmat uformował się w tej walce przy współudziale filozofii i religijności hellenistycznej.

W teologii kat. początkowo -> tybińska szkoła teologiczna opracowała wiele zagadnień z zakresu dziejów chrześcijaństwa, rozprawiając się z -> idealizmem; jednakże nie wyodrębniono h.d., choć prace J.A. Möhlera i J.E. Kuhna stały się drobnymi przyczynkami; historię poszczególnych dogmatów opracował dopiero H. Klee (zm. 1840), a powstałych w okresie średniowiecza — J. Bach. Natomiast J.H. Newman w An Essay on the Development of Christian Doctrine (Lo 1845,18782; O rozwoju doktryny chrześcijańskiej, Wwa 1957) ukazał dzieje poznawania podstawowych prawd wiary, dokonującego się w zależności od uwarunkowań hist, i ludzkich praw rozwoju.

Do znaczniejszych historyków dogmatów należy m.in. J. Schwane, który w Dogmengeschichte (I-IV, Mr 1862-90) wykazai konieczność przyjęcia 2 metod badawczych — opracowywania poszczególnych dogmatów przez ukazywanie ich rozwoju po czasy najnowsze, a także przedstawiania rozwoju świadomości wiary Kościoła jako całości; łącząc obie metody, Schwane podzielił materiał na 4 okresy czasowe i w każdym z nich przedstawił poszczególne dogmaty oddzielnie lub grupowo; stwierdziwszy identyczność dogmatu w dawnych i nowych czasach, ukazał jednocześnie rozwój jego szaty słownej, rozumienia treści, a także jego związek z nauką, życiem mor. i dyscyplinarnym oraz kultem Kościoła.

Opracowaniem h.d. zajmowali się m.in. L. Duchesne, J.M.A. Ginoulhiac, T. de Régnon, P.H. Batiffol i J. Turmel; w sposób syntetyczny przedstawił ją J. Ti-xeront w Histoire des dogmes dans l'antiquité chrétienne (I-III, P 1905-12) oraz J.F. de Groot w Conspectus historiae dogmatům ab aetate patrům apostolicorum usque ad saeculum XIII (I-II, R 1931); monografie o dziejach poszczególnych dogmatów stworzyli m.in. J. Lebreton (o Trójcy Świętej), J. Rivière (o odkupieniu) i H. de Lubac (o nadprzyr. rzeczywistości); całość h.d. w formie zwięzłej syntezy zawiera H. Rondeta Histoire du dogme (Tou 1970).

Najnowsze opracowanie h.d. stanowi Handbuch der Dogmengeschichte (I-IV, Fr 1951-), wyd. przez M. Schmausa, A. Grillmeiera i L. Scheffczyka, przedstawiające poszczególne dogmaty w przekroju pionowym przy uwzględnieniu ducha danej epoki oraz oceny poszczególnych zdarzeń i ich wpływu na kształtowanie dogmatu.

 

M. Blondel, Histoire et dogme. Les lacunes philosophiques de l'exégèse moderne, „La Quinzaine" (1904), przedruk w Les premiers écrits II, P 1956; R. Schuttes, Introductio in historiom dogmatům, P 1922; A. Sartori, Propedeutica alla storia del dogma, Tn 1926; H. Meylan, Remarques sur la méthode historique et son application à l'histoire des dogmes, RTP 28(1940) 3140; H.U. von Balthasar, Theologie der Geschichte, Ei 1950; M. Schmaus, Beharrung und Fortschritt im Christentum, Mn 1951; W. Schneemelcher, Das Problem der Dogmengeschichte, ZThK 48(1951) 6389; J. Lötz, Von der Geschichtlichkeit der Wahrheit, Schol 27(1952) 481503; K. Aland, RGG II 230-234; B. Hägglund, Theologins historia. En dogmhistorisk översikt, Lu 1956; F. Lau, EKL I 957960; A. Grillmeier, Hellenisierung und Judaisierung des Christentums als Deuterprinzipien der Geschichte des kirchlichen Dogmas, Schol 33 (1958) 321355,528558; J. Auer, LThK III 463470; D. Bonifazi, Immutabilità e relatività del dogma secondo la teologia contemporanea, R 1959; F.W. Katzenbach, Evangelium und Dogma. Die Bewältigung des theologischen Problems der Dogmengeschichte im Protestantismus, St 1959; P. Meinhold, Zur Grundlegung der Dogmengeschichte, Saec 10(1959) 120; M. Werner, Die Entstehung des christlichen Dogmas problemgeschichtlich dargestellt. St 1959; H. Rondet, Les dogmes changentils?, Théologie de l'histoire du dogme, P 1960,1962*; H.G. Geyer, Geschichte als theologisches Problem, EvTh 22 (1962) 92104; B. Lohse, Was verstehen wir unter Dogmengeschichte innerhalb der evangelischen Theologie?, KD 8(1962) 2745; H.R. Schiette, Dogmengeschichte und Geschichtlichkeit des Dogmas, MThZ 14(1963) 243252; J. Auer, Zum Begriff der Dogmengeschichte, MThZ 15(1964) 146149; Adam DG; H. Hammans, Die neueren katholischen Erklärungen der Dogmenentwicklung, Es 1965; K. Rahner, Vnveränderlichkeit und Wandel im Glaubensverständnis in der Zeit des Konzils, w; Theologische Akademie, F 1965, I 7498; J. Ratzinger, Das Problem der Dogmengeschichte in der Sicht der katholischen Theologie, Kö 1966; K. Rahner, SM I 936947; A. Winklhofer, Stehen auch Dogmen unter dem Gesetze der Geschichte?, w: Alte Fragen — Neue Antworten. Probleme der Theologie in Kirche und Seelsorge heute, Wü 1967, 6382; P. Schoonenberg, Geschichtlichkeit und Interpretation des Dogmas, w: Die Interpretation des Dogmas, D 1969, 58110; W. Schutz, Dogmenentwicklung als Problem der Geschichtlichkeit der Wahrheitserkenntnis, R 1969; J. Beumer, Theologie und Dogmengeschichte, BdT III 471503; Y. Congar, L'Eglise de saint Augustin à l'époque moderne, P 1970; J. Nolte, Dogma in Geschichte. Versuch einer Kritik des Dogmatismus in der Glaubensdarstellung, Fr 1971; J. Pelikan, The Christian Tradition. A History of the Development of Doctrine, Ch 1971 ; M.J. Le Guillou, Le mystère du Père. Foi des apôtres, P 1973; J. Ratzinger, Dogma in Geschichte. Marginalien zu einem „Versuch einer Kritik des Dogmatismus", ThRv 70(1974) 8996; J.R. Gironella, El pluralismo teologico ante la filosofia y ante la filosofia del lenguaje. Espíritu 24(1975) 4786; M.J. Kerlin, Blondel and von Hügel. The Debate about History and Dogme, ABR 28(1977) 210225; O. König, Was ist ein Dogma? Zur Diskussion zwischen Edouard Le Roy und Maurice Blondel um eine pragmatische Interpretation des biblischen Dogmas, ThPh 52(1977) 498-524.

Podobne prace

Do góry