Ocena brak

DOBROLUBOW NIKOŁAJ ALEKSANDROWICZ

Autor /Konkordiusz Dodano /10.08.2012

ur. 5 II 1836 w Nowogrodzie Niżnym (obecnie Gorki), zm. 29 XI 1861 w Petersburgu, Ros. myśliciel, publicysta i krytyk literacki. Syn prawosł. duchownego, studiował 1848-53 w prawosł. seminarium duch. w Nowogrodzie Niżnym;

utraciwszy wiarę opuścił seminarium i 1853-57 odbył studia w Głównym Instytucie Pedagog, w Petersburgu, gdzie należał do nielegalnego koła studenckiego i wydawał pisemko „Słuchi"; 1856 zbliżył się do N.G. -» Czernyszewskiego, który odtąd był jego mistrzem, i rozpoczął pracę w czasopiśmie „Sowriemiennik" (prowadził dział krytyki lit., a od 1859 redagował także dodatek satyryczny „Swistok").

D. był czołowym rewolucyjnym demokratą i głównym tematem większości jego publikacji (m.in. Czto takoje oblomowszczi-na 1859; Kogda że pridiot nastojaszczij dien 1860) była krytyka szlacheckich liberałów („zbędnych ludzi") z lat 40-ych XIX w., którym przeciwstawiał pokolenie rewolucyjnych demokratów--raznoczyńców z lat 60-ych; jego bezkompromisowość spowodowała zerwanie współpracy z „Sowriemiennikiem" przez LS. Turgieniewa, I.A. Gonczarowa, L.N. Tołstoja, a nawet protesty A.I. -»- Hercena;

w przeciwieństwie do Czernyszewskiego i okcydentalistów wierzył w masy lud., a idealizując chłopów bliski był poglądom narodników z lat 70-ych (Czerty dla charak-tlerlstikt russkogo prostonarodja 1860). Jego poglądy filoz. kształtowały się pod wpływem W.G. Bielińskiego, Hercena, Czernyszewskiego i L. Feuerbacha; wyznawał materializm przyr. uzupełniony antropologizmem Feuerbacha (-> antropologia III);

odrzucał jednak i krytykował mechanistyczny materializm wulgarny; zwalczając idealizm i mistycyzm, dostrzegał w religii jedynie ideologię, wynikającą z idealistycznego światopoglądu, powiązaną z polityką; jej genezę i system usiłował wyjaśnić 1860 w artykule Buddizm, jego dogmaty, istorija i lltteratura omawiającym książkę W.P. Wasiljewa pod tym samym tytułem.

W poglądach społ. bliski byl oświeceniowej koncepcji prawa natury, a zjawiska hist, oceniał z punktu widzenia natury ludzkiej i zdrowego rozsądku; materialistyczne zasady teorii poznania wykorzystał D. w formułowaniu teor. podstaw estetyki.

W krytyce lit. głosił zasadę realnej krytyki, traktując dzieło lit. jako dokument socjol.; literaturę uważał za siłę służebną, „której doniosłość polega na propagandzie, zaś wartość jej określa się tym, co i jak jest przez nią propagowane"; postulując w badaniach obiektywizm, nie uniknął ideologicznego subiektywizmu; mimo to wniósł poważny wkład w rozwój ros. realistycznej krytyki lit. pojmującej dzieło jako wyraz społ. świadomości.

Dzieła D. wydano pt. Polnoje sobranije soczinienij (I-VI, Mwa 1934-39) i Sobranije soczinienij (I-IX, Mwa 1961-64), a w pol. przekładzie pt. Dzieła wybrane (Wwa 1948) i Pisma filozoficzne (I-II, Wwa 1958).

 

W.S. Kruzkow, Mirowozzrienije Nikołaja Aleksandrowicza D., Mwa 1954; P.T. Szczipunow, Nikołaj Aleksandrowicz D, Rlekomiendatielnyj ukazatiel litieratury. Le 1954; L. Bazylow, Mikołaj D., Wwa 1955; Światopogląd D., Wwa 1955; M.A. Naumowa, Socyołogiczeskije, filosofskije i estiettczeskije wzglądy Nikołaja Aleksandrowicza D., Mwa 1960; W.W. Żdanow, Nikolaj Aleksandrowicz D. 1836-61, Mwa 1961 ; B.J. Buchstab, Russkije poety Tiutczew, Fet, Koźma Prutkow i D„ Le 1970, 220-246; G.A. Sołowjow, Estiettczeskije wozzrienija Czernyszewskogo i D., Mwa 1974; W.S. Krużkow, Nikołaj Aleksandrowicz D. Żyzń, diejatielnosť, mirowozzrienije, Mwa 1976.

Podobne prace

Do góry