Ocena brak

DO MATKI POLKI. Wiersz pisany w 1830 roku

Autor /DroidZ Dodano /16.02.2012

DO MATKI POLKI. Wiersz pisany w 1830 roku (inc.: „O matko
Polko! gdy u syna twego W źrenicach błyszczy genijuszu
świetność"), wiersz A. Mickiewicza (11 zwrotek 4-wersowych),
powst. wg autografu w sztambuchu E. Ankwiczówny,
ogł. przez W. Bełzę 1891, „na drodze do Genui", tj. 11-14 VII
1830; prwdr. w „Gońcu Krak." z 30 VIII 1831 (długo za prwdr.
uchodziła publikacja w „Pam. Emigracji Pol." z 1 VII 1832),
w wersji autoryzowanej w w y d . 2 cz. III Dziadów, Paryż 1833,
wyd. os. 1833 we Lwowie jako tajny druk —» Ossolineum.
Jeden z najpopularniejszych wierszy pol., aktualizujący się
każdorazowo w chwilach zagrożenia bytu nar., jest zarazem -
jako poet. formuła patriotyzmu doby niewoli, obca zarówno
sentyment, smutkowi elegii l. porozbiorowych, jak żołnierskiemu
optymizmowi Mazurka Dąbrowskiego - „pomnikiem
hist., niezwykle wiernie przedstawiającym świadomość
i uczuciowość nar. pewnego okresu" (W. Borowy); ukazuje
tragiczną beznadziejność walki z przemocą „wroga potężnego"
i patos moralny dobrowolnej ofiary straceńców, których
nie czeka nawet pośm. sława, opromieniająca poległych na
polu chwały. W „okrutnym jasnowidzeniu" (J. Przyboś) uwidocznił
poeta męczeński los najlepszych synów narodu, osiągając
ogromne napięcie dram. i emocjonalne dzięki mistrzostwu
w operowaniu ironią (zwł. przy nadawaniu nowych,
przeciwstawnych treści pojęciom związanym z tradycyjnym
wzorem walki i jej bohatera czy cechom gatunkowym —»
genetliakonu) i sarkazmem, ostrymi kontrastami, słowem
prostym, „twardym i trwałym jak kamień" (M. Jastrun), a tak
celnym, że stało się hasłem-symbolem (np. „długie nocne
rodaków rozmowy"); kierując utwór do bezim. „matki Polki",
nadawał mu znaczenie ogólnonar. (tak „upowszechnił" jednostkowy
pierwotnie problem wallenrodyzmu). Mickiewiczowski
model patriot. heroizmu znalazł oddźwięk w literaturze.
Z kilku XIX-wiecznych parafraz poet. utworu — Do matki
Polki J. Lipkowskiego (w zbiorku z 1900) przynosi analogiczny
obraz losu kobiet pol.; Do matki Izraelki H. Merzbacha, powst.
1861, w atmosferze patriot. solidarności czasu manifestacji
warsz., każe adresatce wiązać los swego dziecka z losem
narodu pol.; w 1. trzydziestych H. Kajsiewicz (Do ojca Polaka)
i K. Gaszyński (Do matki Polki) przeciwstawiali straceńczej
wizji Mickiewicza bardziej optymistyczny ideał walki rycerskiej;
Do matki Polki socjalisty H. Truszkowskiego, powst.
w więzieniu pozn. 1881 Czegóż chcą?), i Do matki F.
Konarskiego (w zbiorku z 1890) to ironiczno-satyryczne trawestacje,
wymierzone przeciw współcz. społeczeństwu. Wy -
raźne echa utworu Mickiewicza pobrzmiewają w oświęcimskiej
Kolędzie złej T. Borowskiego z 1943 (inc. „Nie pieść,
Matko, Syna, nie pieść"; prwdr. 1972); jego parafrazę stanowi
też bezim. wiersz Matko Europo, ogł. w tajnej „Walce Ludu"
1942 (nr 16). Przekłady: ang. i franc. (1833), wł., niem., serb.-
chorw., szwedz. i ukraiński.

Wyd. —» Mickiewicz Adam.
W. KUBACKI „D. m. P.", „Przegl. Hum." 1961 nr 3.
Zofia Lewinówna

Podobne prace

Do góry