Ocena brak

DIASPORA

Autor /Albaniusz Dodano /08.08.2012

(gr. rozproszenie), Określenie mniejszości wyznawców judaizmu na terenach zamieszkałych przez pogan (1), a także mniejszości -> chrześcijan w środowiskach pozachrześc. lub poszczególnych wyznań wśród wspólnot in. wyznawców (2).

1. Początki d. sięgają czasów podziału państwa Salomona (IX w. prz.Chr.), kiedy część Żydów z przyczyn ekon. opuściła Palestynę (2 Krn 8,2-6); w VII w. prz.Chr. najprawdopodobniej istniała już (wg E. Driotona) liczna kolonia żyd. w środk. Egipcie. Na powstanie nowych d. szczególny wpływ wywarła deportacja Żydów do Babilonii (-> babilońska niewola); pomimo edyktów wolnościowych Cyrusa i Dariusza I nie wszyscy powrócili do kraju i wielu z nich osiedliło się w Elefantynie (wyspa na Nilu w pd. Egipcie);

liczna była także d. w Aleksandrii, gdzie mieściła się siedziba sanhedrynu, a z biegiem czasu utworzyło się prężne centrum uczonych żyd. ; tu także powstała -> Septuaginta. Głównym ośrodkiem d. syryjskiej była Antiochia; w czasach NT d. liczyła ok. 150 kolonii.

Żydzi z d. byli w łączności z Jerozolimą — odbywali pielgrzymki do -* świątyni jerozolimskiej, płacili na nią podatek i posługiwali się jej kalendarzem; utrzymaniu jedności d. z krajem służyły także misje oficjalnych wysłanników stolicy, zw. szelu-chim, którzy przeprowadzali wizytacje poszczególnych kolonii i zbierali dobrowolne dary dla ludności pozostałej w kraju. Tolerancyjność w poglądach rei., jaką odznaczali się Żydzi w d., sprzyjała także rozszerzaniu się chrześcijaństwa; apostołowie i pierwsi misjonarze zaczynali swą działalność od synagog d.

 

J. Vanderworst, DBS II 432-445; A. Stuiber, RAC III 972-982; CH. Gordon, The Origin of the Jews in Elephantine, JNES 14(1955) 56-58; Ricciotti DIzr 590-609; E. Dąbrowski, NT na tle epoki. Geografìa, historia, kultura, PNT II, Pz 1958, 263-279; H.J. Léon, The Jews of Ancient Rome, Ph 1960; J. Drioton, Une colonie israèiite en Moyenne Egypte à la fin du VIIe siècle avant Jésus-Christ, w: Mémorial A. Gelin, Le Puy 1961, 181-191; V.A. Tsche-rikover, Hellenistic Civilization and the Jews, Ph 1961; tenże, The Decline of the Jewish D. in Egypt in the Roman Period, JJS 14(1963) 1-32; H. Langkammer, Księgi Ezdrasza i Nchemiasza, PST V 2, Pz 1971, 293-302, 306-318; M.A. Chevallier, Condition et vocation des chrétiens en d. Remarques exégétiques sur la ,,1-ère Epitre de Pierre", RSR 48(1974) 387-400.

 

2. Na powstanie d. chrześcijańskiej wpłynęło zwalczanie chrześcijan przez żydów (Dz 8,1-4; 11,19-21; 21,27-35), co spowodowało ich ucieczkę poza Jerozolimę (-»• chrześcijaństwo I B), a później -»• prześladowanie chrześcijan w cesarstwie rzym., w wyniku którego przenosili się oni do krajów bardziej odległych (->• chrześcijaństwo II A); d. chrześcijańska wśród wyznawców in. religii była wówczas zwyczajną formą życia chrześcijan odznaczających się świadectwem wiary (m.in. gotowością oddania życia), poszanovwaniem in. religii i życzliwością wobec wszystkich ludzi (por. List do Diogneta);

zaczęła zanikać w Europie dopiero pod wpływem systematycznej -»• chrystianizacji połączonej z masowym chrztem ludów; zachowała się natomiast wśród chrześcijan żyjących w środowiskach wyznawców -> animizmu afryk., -* buddyzmu, hinduizmu i sintoizmu. W Ameryce Pn. i Łac. wyznawcy in. religii stali się dzięki ewangelizacji d. wśród wyznawców Chrystusa.

Podział chrześcijaństwa wywołany w Xl w. rozłamem na Wschodzie (schizma wschodnia) i w XVI w. -> reformacją na Zachodzie spowodował powstanie d. wyznaniowej.

Począwszy od XIX w. emigracja i przymusowe przesiedlenia ludności przyczyniły się do zaniku wielu gmin wyznaniowych (np. w Bawarii na 1500 gmin jedynie 3 są wyłącznie kat.); wówczas w Europie Środk. w celu niesienia pomocy finansowej i duszpast. w Kościele ewang.augsb. powstał 1832 Gustav-Adolf-Werk, który dawał utrzymanie ośrodkom par. istniejącym w d. nie tylko w krajach języka niem. (od 1919 wydaje czasopismo nauk. „Die evangelische D."; siedzibą dla RFN jest od 1948 Kassel, a dla NRD od 1952 Lipsk);

natomiast w Kościele kat. powstał 1849 Bonifatiusverein für das Katholische Deutschland z siedzibą w Paderborn (-> Bonifacy Winfryd II), który 1851 rozpoczął wydawanie „Bonifatiusblatt", a 1926 „Priesterjahrheft des Bonifatiusvereins", oraz powstały 1863 w Szwajcarii na jego wzór Katholischer Verein für Inländische-Mission (z siedzibą w Lucernie); z Bonifatiusverein złączona jest zał. 1867 Akademische Bonifatius-Einigung (której organem od 1884 było „Akademische Bonifatius-Korrespondenz", a od 1946 jest nim „Lebendiges Zeugnis"), ponadto zał. 1885 pomoc społ. dla dzieci potrzebujących w d., 1894 Tow. Anioła Stróża dla Dzieci w D., 1921 Bonifatiusverein dla młodzieży szkół średnich oraz 1949 stow, dla wyposażania duszpasterzy d. w środki komunikacji.

W 2. poł. XX w. d. wyznaniowa istnieje we wszystkich krajach Europy, d. zaś chrześcijańska wśród wyznawców in. religii—w Afryce i Azji, a także w środowiskach o ideologii laickiej. W Polsce z uwagi na wyznaniową dominację Kościoła kat. (ok. 7000 parafii i 19 950 duchownych) w sytuacji d. znajduje się Kościół prawosł. (ok. 450 000 osób i 260 duchownych w 216 parafiach), Wsch. Kościół Staroobrzędowy (4 gminy), Kościół ewang.augsb. (ok. 80 000 osób i 109 duchownych w 123 parafiach), Kościół mariawitów (ok. 24 000 osób i 39 duchownych w 41 parafiach), Kościół pol.kat. (ok. 20 000 osób i 100 duchownych w 90 parafiach), Kościół adwentystów dnia siódmego (ok. 6750 osób i 55 duchownych w 117 zborach i grupach), Kościół metodystyczny (ok. 4500 osób i 35 duchownych w 60 parafiach), Kościół ewangelickoreformowany (ok. 4000 osób i 8 duchownych w 9 parafiach), Kościół baptystów (ok. 3900 osób i 70 duchownych w 130 zborach), Zjednoczony Kościół ewangeliczny (ok. 8000 osób w 110 zborach), Kościół chrześcijan dnia sobotniego (ok. 340 osób), Świecki Ruch Mis. Epifania (ok. 2200 osób), Jednota Braci Pol. (ok. 250 osób), Badacze Pisma Św. (ok. 4280 osób), Związek Rei. Wyznania Mojżeszowego (ok. 2000 osób), Karaimski Związek Rei. (ok. 250 osób) i Muzułm. Związek Rei. (ok. 1700 osób i 6 duchownych).

Na skutek zróżnicowania wyznaniowego zapoczątkowanego w XVI w. oraz pod wpływem gwałtownych przemian ekon.-społ. i polit, w XIX i XX w., a także migracji ludności po II wojnie świat, nastąpiło rozproszenie chrześcijan oraz pluralizacja we wszystkich dziedzinach życia, zwl. światopoglądowego i rei.; stąd z racji d. zobowiązani są oni do głoszenia ewangelii i świadectwa życia oraz uobecniania Chrystusa (KK 26).

D. sprawia, iż chrześcijaństwo staje się wynikiem wyboru dzięki osobistej decyzji; Kościół zaś żyjący w d. uaktywnia się przez świeckich spełniających swe posłannictwo w Kościele i świecie (DA 1) poprzez apostolat (IV) w duchu ewangelii i nauki Kościoła, zwł. stawania w obronie życia nie narodzonych ( -> ciąża) oraz godności i praw człowieka, dążenia do miłości, sprawiedliwości i pokoju w stosunku do wszystkich ludzi, nie wyłączając swoich wrogów (KDK passim).

Tradycyjne formy duszpasterstwa stosowane w parafiach wy-znaniowo jednolitych stają się w d. nieaktualne z uwagi na tendencje tworzenia izolowanych grup (getto) i własnych instytucji religijno-kulturalnych, pielęgnujących formy zachowawcze życia rei., społ. i nar.;

konieczność przyjęcia postawy otwartej wobec przedstawicieli in. wyznań chrzęść. (-» dialog III, -» ekumenizm) oraz in. religii (-» dialog IV), wobec ludzi obojętnych, a także wobec niewierzących ( dialog V), postuluje, by duszpasterstwo w d. miało charakter personalistyczny i egzystencjo-nalny — ma wyrabiać postawę nie tylko świadomego zaangażowania apost., ale także wybaczania dawnej dyskryminacji nar. czy rel., ucisku czy prześladowania międzywyznaniowego;

skoncentrowane na eucharystii i sakramentach ma na celu budzenie świadomości i odpowiedzialności, wiary dojrzalej i aktywności świeckich, inspirując ich zadania apost., zwł. w pomaganiu potrzebującym i zagrożonym w wierze rel., w formacji małżeństw i rodzin, w poszukiwaniu środków materialnych (DB 18), a także wychowaniu do samodzielnego i odpowiedzialnego działania.

Specyficzny charakter właściwy d. ma także -» emigracyjne duszpasterstwo.

 

G. Niemeier, D. als Gestalt kirchlichen Seins und kirchlicher Sendung, EvTh 7(1947-48) 226-233; K. Cramer, Was sagt die Bibel von der D„ w: Glaube und Geschichte. Festschrift für Friedrich Gogarten zum 13. Januar 1947, Gie 1948, 72-82; H. von Häkling, Diaspora, Pa 1948; K. Henning, Evangelische D., EvTh 9(1949-50) 423-432; T. Heckel, D. Arbeit als theologisches und kirchliches Problem der Gegenwart, Kas 1951, 19522; W. Krause, Auslanddiaspora und evangelisch-lutheranische Kirche, Jahrbuch des Martin Luther Bundes 5(1951) 60-76; O. Dibelius, Die Bedeutung der D„ Kas 1952; M. Guervel, Les catholiques allemands de la d., Et 274(1952) 85-99; Handbuch des Bonifatiusvereins für das katholische Deutschtand, Pa 1953; H. Kruska, Zum neuen Verständnis der £>., Theologia viatorum 5(1953-54) 299-321; M. Wiilenberg, 440 Jahre lutherische D. und D. Fürsorge. Tatsachen. Grundzüge. Lehren, Jahrbuch des Martin Luther Bundes 6 (1953-54) 11-49; Christliches Zeugnis in der D, Ihr sollt mir Zeugen sein, Pa 1954; F. Lau, Probleme, Methoden und Erfahrungen katholischer D.-Arbeit, Diaspora 27(1956) 171-180; P.W. Gennrich, D.-Dienst und D.-Fragen, Kas 1957; F. Lau, RGG II 177-.-180; H. Aufderbeck, LThK III 347-348; B. Schulz, LThK III 345-346; J. Hamer, La paroisse dans le monde contemporain. Les fondements théologiques d'une pastorale, NRTh 96(1964) 965-973; B. Pflüger, D. Flucht oder Segen, Oberrheinisches Pastoralblatt 65(1964) 360-371; A. Kötter, B. Schulz, Bonifatiusverein und D., LebZ 21(1966) z. 2-4, 152-164; W. Menges, Nach der grossen Wanderung. Die Kirche in der D.-Gebieten, St 1966, 118-136;K. Rahner, Über die Gegenwart Christi in der D.-Gemeinde nach der Lehre des II, Vatikanischen Konzils, LebZ 21(1966) z. 2-4, 32-45; R. Schnackenburg, Gottes Volk in der Zerstreuung, w: Adunare. Pastorale Aufsätze, L 1968, 35-47; H.U. von Balthasar, Das Heilige Rest, w: Adunare. Pastorale Aufsätze, L 1968, 48-53; N. Greinacher, SM I 879-885; H. Aufderbeck, Wirkskräfte der Kirche, w: Das gemeinsame Werk, L 1969, 38-49; K. Rahner, Die Zukunft der Kirche hat schon begonnen, HPT IV 751-753; Le migrazione e le Chiese locali, R 1970; B. Schulz, D. wird unser Schicksal, ThG 62(1972) 81-103; G. Bensch, D. und Mission, w: So sende ich euch. Festschrift für Doktor M. Pürksen zum 70. Geburtstag, St 1973, 46-53; J.R. Hermans, Konstantin ist tot oder D. als Schicksal der Kirche, NFD 65(1973) 196-206; J. Remy, Groupes informels dans l'Eglise d'aujourd'hui. Analyse sociologique, QLP 54(1973) 146-156; L. Ullrich, D.--Kirche gestern und morgen. Versuch einer theologischen Sinnerhellung der Kirche in der Minderheit, w: Einheit in Vielfalt. Festgabe für Hugo Auf derbeck zum 65. Geburtstag, L 1974, 221-241 ; F. König, Der Mensch ist für die Zukunft angelegt, W 1975; W. Granat, U podstaw humanizmu chrześcijańskiego, Pz 1976, 243-280; M.T. Staszewski, Państwo a związki wyznaniowe w europejskich krajach socjalistycznych, Wwa 1976, 278-301; H. Aufderbeck, Kirche in der D. Getto oder Mission?, LebZ 32(1977) z. 3, 5-20; P. Taras, Statystyczne aspekty Kościoła katolickiego w Polsce, w: Religijność polska. Studia z socjologii religii, Wwa 1979.

Podobne prace

Do góry