Ocena brak

DERDOWSKI HIERONIM (JAROSZ), pseud. Heruś z Wielo, Hieronim z Kaszub, Jarosz Dyrda

Autor /DroidZ Dodano /16.02.2012

DERDOWSKI HIERONIM (JAROSZ), pseud. Heruś z Wielo,
Hieronim z Kaszub, Jarosz Dyrda, ur. 9 III 1852 w Wielu pod
Chojnicami, zm. 13 VIII 1902 w Winonie (Minn., USA), kaszubski
poeta, dziennikarz i folklorysta. Syn zamożnego chłopa,
wychowanek kilku gimnazjów niem., wielokrotnie zmieniał
zawody i miejsca pobytu. W1871-77 pracował jako pomocnik
księgarski w Poznaniu, nauczyciel domowy w Wielkopolsce
i na Kaszubach, 1877-78 przebywał w Paryżu, 1879-85 w Toruniu,
z przerwą 1882-83, kiedy kolejno odwiedził Petersburg,
Warszawę, Lwów, Kraków i Cieszyn (nawiązał tu kontakt
z „Gwiazdką Ciesz." P. Stalmacha). W okresie tor. pracował
w red. —> „Gazety Tor." i „Przyjaciela", uprawiając zarazem
twórczość lit., do której zachęcił go I. Danielewski. Gnębiony
szykanami i procesami przez władze prus., emigrował 1885 do
Stanów Zjedn., gdzie poświęcił się działalności społ. i dziennikarskiej
w środowiskach pięlonijnych. Początkowo redagował
w Detroit „Gazetę*Nar." i „Pielgrzyma Pol.", 1886 osiadł
w Winonie, ośrodku emigracji kaszubskiej, gdzie do końca
życia wydawał i redagował tyg. „Wiarus" (1893-95 pt. „Katolik"),
prowadząc równocześnie własna drukarnię i księgarnię.
Współtwórca kaszubskiego języka lit., zdobył trwałe miejsce
w literaturze regionu poematem humoryst. O Panu Czorlińscim,
co do Pucka po sece jachoł (1880, wyd. 5 1976), łączącym
podróżniczo-przygodową fabułę z barwnym, pełnym lud.
humoru obrazem życia i obyczajowości Kaszub w 2 poł. XIX w.
Podobny charakter mają żartobliwe poematy: Kaszube pod
Widnem (1883, wyd. 6 1971), napisany na rocznicę odsieczy
wiedeńskiej, nie ukończony Jasiek z Knieji. Sporo kupa
łgorstw kaszebsciech... (1885, wyd. 4 1935), a także humoreska
Walekna jarmarku (1883, wyd. 4 1890), napisana wpoi. języku
lit.; na uwagę zasługują także rozprawki i obrazki etnogr.,
Listy z podróży, relacja z wędrówek po osadach pol. w Ameryce
(„Wiarus" 1890), zbiór przysłów Nórcyk kaszubści, albo
Koruszk i jedna maca jędrnyj prowde (1887). Zasługi D. dla
rodzinnego regionu i podtrzymania jego związków z kulturą
pol. (głosił hasło: „Nie ma Kaszub bez Polonii, a bez Kaszub
Polski") upamiętnia pomnik poety wzniesiony 1930 w Wielu
(zburzony 1939, ponownie odsłonięty 1957). Postać jego jest
także żywa wśród Polonii amerykańskiej.

Pisma prozą, wybór i wstęp A. Bukowski, Kartuzy 1939.
PSB 5 (W. Pniewski); A. Nowaczyński O J.D. Wspominek, w: Góry
z piasku, W. 1922; A. BUKOWSKI Regionalizm kaszubski, Poz. 1950;
tenże Działalność literacka i społeczna H.D. w Ameryce (1885-1902),
Gd. 1961.
Andrzej Bukowski

Podobne prace

Do góry