Ocena brak

DEMON - W BIBLII

Autor /Efrem Dodano /07.08.2012

Występuje d. jako istota ponadziemska, przeważnie o złowrogim działaniu wobec człowieka.

1. W Starym Testamencie — w tekście oryginalnym brak odpowiednika określenia d., niełatwego do pogodzenia z rygorystycznym monoteizmem, mimo że wymienia się zbliżone do d. istoty złe, nie tyle ze swej natury, ile z uwagi na wywoływane przez nie skutki neg.; te przekonania wpłynęły na lud. wyobrażania d., czerpane niejednokrotnie ze środowisk pozabibl.; d. wzmiankowane w ST nie nakłaniają człowieka do grzechu, jak to czyni -» szatan; taką rolę przypisuje im bowiem dopiero apokaliptyką.

W starszych księgach d. niekiedy oznaczają obce bóstwa, dlatego nie można ich uważać za złe duchy; duchy te pochodzą bowiem od Boga (1 Sm 16, 14-16.23; 18,10; 19,9) lub działają z jego upoważnienia (1 Kri 22,21-23), najczęściej jako narzędzie -t» gniewu Bożego; do tej kategorii istot nie należą również duchy zmarłych, które 1 Sm 28,13 wiąże ze sferą Bożą.

Wymieniane w starszych warstwach tradycji d. Szedi i Seiri utożsamiano z bożkami pogańskimi (Pwt 32,17; Ps 106,37; Iz 13,21), a d. żeńskiego Lilit (pierwotnie d. nawałnicy) niekiedy przedstawiano pod wpływem etymologii popularnej jako d. nocnego (Iz 34,14); w pewnej relacji do grzechu pozostawał -» Azazel, d. pustyni (Kpł 16,8.10.26).

Zainteresowanie d. wzrosło w okresie judaizmu, a w apoka-liptyce międzytest. zajęły one miejsce pierwszoplanowe; w LXX wzbogacono odnośną nomenklaturę, wprowadzając obok terminu daimon także daimortton oraz mataion (bezużyteczny, nieużyty). W okresie judaistycznym nastąpiła identyfikacja między d. a duchem zła (Tb 6,8), zapewne pod wpływem środowiska pogańskiego; w Tb (6,8-9.17-18; 8,2-3) podano pierwsze wskazówki, jak zaradzić szkodliwej działalności d. w człowieku (-* opętanie).

2. W literaturze międzytestamentalnej — przedstawiano d. jako istotę przeciwną Bogu i skłaniającą człowieka do grzechu; określenie d. w wielu wypadkach zastępowano terminem „duchy złe" (np. Jub 10,3,13; 11,4; HenEt 15,8-9; 1 QM 15,14) lub „duchy nieczyste" (HenEt 99,7; Jub 10,1) albo wręcz „duchy" (Jub 10,5,8; 11,5; 1 QS 3,24 itd.), których przewrotna działalność jest oczywista (Jub 7,27; 10,1-2; TestDan 5,5; Test-Ben 3,3; 1 QS 3,24; 1 QH 14,11 itd.). Niekiedy nazwa konkretnego ducha złego jest korelatem do kierunku jego przewrotnej działalności (np. d. bezbożności — 1 QS 5,26; 10,18; d. nierządu - 1 QS 4,10; d. kłamstwa, pychy itd.; 1 QS 4,9).

Inną cechą charakterystyczną jest utożsamianie d. z upadłymi aniołami lub ich potomstwem (Filon, De gtgantibus 6; Jub 10,5-6; HenEt 15,8-12; HenSłow 18,5), zwł. w oparciu o spekulacje nad Rdz 6,2.4; w ten sposób d. zostały podporządkowane głównym przeciwnikom Boga — szatanowi, Belialowi lub Mastemie — i niekiedy wymienia się je jako duchy Mastemy (Jub 19,28) i Be-liala (Testlss 7,7; 1 QM 13,2.4; CD 12,2). Na ziemi działa tylko część d., a pozostałe przebywają w miejscu wiecznego potępienia (Jub 10,9; TestJud 25,3), podobnie jak upadli aniołowie (HenEt 90,22-25).

Ograniczenie, a nawet zupełne ustanie władzy d. nad ludźmi przepowiadano na czasy mesj. (por. TestSz 6,6; TestLew 18,12 itd.). Wg tekstów judaistycznych Bóg ma nad d. władzę zwierzchnią i jest również ich stwórcą (por. 1 QS 3,25); tym samym ST i zależny od niego judaizm uniknęły dualizmu, przynajmniej w sensie absolutnym, ograniczając się do akcentowania rozterki człowieka, który stale musi wybierać między dobrem i złem. Lech Stachowiak

3. W Nowym Testamencie — d. oznacza różne moce, które usiłują oderwać człowieka od służby Bożej — grzech (Rz 6,6.20), żywioły tego świata (Ga 4,3.8 — zapewne określenie elementów świata materialnego, uważanych przez pogan za bóstwa), także śmierć (Rz 5,12-14), a przede wszystkim szatana (Beelzebub, -> Belial), nazywanego księciem tego świata (J 12,31).

W ataku na Królestwo Boże (spotęgowanym zwł. w czasach mesj.) szatan posługuje się podległymi mu mocami — d. (podobnie jak Bóg aniołami), najczęściej określanymi typowo judaistyczną formułą „duchy nieczyste" (Mk 3,11) lub „złe duchy" (Mk 3,22); podobnie jak szatan, tak i podległe mu d. są istotami obdarzonymi wysoką inteligencją — są podstępne, zręcznie wykorzystują wszelkie sposoby, by doprowadzić człowieka do upadku (Ap 9,7-11); jako pierwsze rozpoznały w Jezusie Mesjasza (Mk 1,34).

Ponieważ w sferze pozaziemskiej możliwe jest tylko działanie Boga lub d., wszelki kult, którego nie oddaje się prawdziwemu Bogu, jest służbą d. (1 Kor 10,20; 2 Kor 6,15-16; Ap 9,20); skoro wszelkie choroby i opętania spowodowane są przez d. (Dz 10,38; 2 Kor 12,7), w uzdrawianiu chorych i wypędzaniu złych duchów przez Jezusa upatruje się nadejście Królestwa Bożego (Łk 11,20); mocą nad d. zostali obdarzeni także apostołowie jako kontynuatorzy orędzia o Królestwie Bożym (Łk 9,1).

Chociaż przyjście Chrystusa ukróciło działanie szatana i d., w tym także d. śmierci (Rz 6,9; 1 Kor 15,26; Hbr 2,14; Ap 11,4), nie rezygnują one z walki, dopóki istnieje świat doczesny. Ostateczne zwycięstwo nad d. nastąpi w chwili paruzji i dlatego wierni już na ziemi mogą się czuć uwolnieni od przemocy d. (Rz 8,38-39; Hbr 2,14), mając rękojmię w zwycięstwie Chrystusa nad grzechem i śmiercią (1 Kor 15,26).

 

P. Tillich, Das Dämonische, T 1926; T. Canaan, Dämonenglaube im Lande der Bibel, L 1929; W. Foerster, TWNT II 1-21; E. Langton, Essentials of Demonology. A Study of Jewish and Christian Doctrine, Lo 1949; E. von Petersdorff, Daemonologie I-II, Mn 1956-57; M. Ziegler, Engel und D. Im Lichte der Bibel, Sa 1957; Bonsirven J I 239-246; StrBill IV 1, 501-535; S. Lyonnet. DSAM III 142-145; G. Gloege, RGG II 2-5; E. Dhorme, La demonologìe biblique, w: Hommage Vischer, Montpellier 1960, 46-54; A. Pacios, Enciclopedia de la Biblia, Ba 1963, II 833-836; M.E. Boismard, Satan selon l'Ancien et Nouveau Testament, LeV 15 (1966) 61-76; A. Darlap, SM I 828-830; G. Davidson, A Dictionary of Angels Including the Fallen Angels, NY 1967; J. Michl, BThW I 193-201; D. Zähringer, Die Dämonen, MySal II 996-1017; P. van den Osten Sacken, Gott und Belial, Gö 1969; O. Böcher, Dämonenfurcht und Dämonenabwehr, St 1970; A. van den Born, BL 305-307; W.C. van Dam, D. und Besessene, Asch 1970; A. Caquot, Anges et d. en Israel, Sources orientales 8(1971) 113-152; M. Leibovici, Génies et d. en Babylonie, Sources orientales 8(1971) 89-112; O. Keel, Die Welt der altorientalischen Bildsymbolik und das AT, Z 1972, 68-74; J.L. McKenzie, Dictionary of the Bible, Bb 1972, 191-194; J. Zelt, Ergriffenheit und Besessenheit, Bn 1972; O. Böcher, Christus Exorcista. Dämonismus und Taufe im NT, St 1974; H. Haag, Teufelsglaube, T 1974, 141-180,218-246; M. Limbeck, Die Wurzeln der biblischen Auffassung vom Teufel und den D., Conc 11 (1975) 161-168; F. Annen, Die Dämonenaustreibung Jesu in den synoptischen Evangelien, w: Glaube und Geschichte, Ei 1976, 107-146; F.E. Wilns, Gott, Götter und dämonische Mächte im AT, LebZ 31 (1976) z. 3, 20-28; K.J. Cathcart, The D. in Judges 5,8a, BZ 21(1977) 111-112; K. Kertelge, Teufel, D„ Exorzismen in biblischer Sicht, w: Teufel, D„ Besessenheit, Mz 1978, 9-39.

Podobne prace

Do góry