Ocena brak

Delfiny i morświny

Autor /Karmazyn Dodano /31.01.2012

Delfiny i morświny są cudami ewolucji. Należą do ssaków, dlatego ich ciało zbudowane jest na podobnych zasa­dach jak nasze. Jednak w wyniku 50 mln lat przystosowywania się do życia w środowisku wodnym, na pierwszy rzut oka są prawie nie do odróżnienia od ryb, będących często ich ofiarami. Wykształciły taki sam opływowy kształt ciała i zdolność poruszania się za po­mocą płetw i płetwokształtnego ogona. Szyb­kością i zwinnością w wodzie ssaki te czasami przewyższają rekiny oceaniczne - ich najwięk­szych wrogów. Jednocześnie zębowce zachowały zdecydowaną większość cech swoich lądowych przodków: stałocieplność, oddycha­nie powietrzem atmosferycznym za pomocą płuc i zdolność do karmienia swojego potom­stwa mlekiem.
Są blisko spokrewnione z wielkimi walenia­mi, takimi jak płetwal błękitny, który jest naj­większym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi czy kaszalot z ogromną, pełną tłuszczu głową. Te gatunki to najwięksi przed­stawiciele dwóch głównych grup waleni: płe­twal błękitny - fiszbinowców; które za pomo­cą specjalnego narządu znajdującego się w jamie gębowej, zbudowanego z płyt fiszbinu, odfiltrowują z wody drobne bezkręgowce, a kaszalot - zębowców, które chwytają swoje ofiary i pożerają podobnie jak drapieżniki.
Delfiny i morświny są małymi zębowca-mi, odżywiającymi się przede wszystkim ryba­mi i głowonogami. Największy przedstawiciel delfinowatych - orka, chwyta także foki oraz inne delfiny.
Różnica pomiędzy przedstawicielami rodzi­ny delfinowatych a morświnowatych jest nie­wielka. Morświny mają inny kształt zębów -ich zęby są bocznie spłaszczone, dłutowate i piłkowane. Zęby delfinów są stożkowate i os­tro zakończone. Morświny nie mają także pys­ka w kształcie dzioba, tak charakterystycznego dla wielu delfinów. Mimo tych różnic, delfiny i morświny są do siebie bardzo podobne pod względem budowy, zasięgu występowania i zwyczajów, stąd czasami łączy się je w jedną rodzinę.
Przystosowanie do życia w wodzie.
Kilka grup zwierząt dość dobrze radzących sobie na lądzie nauczyło się doskonale pływać (foki są tego doskonałym przykładem), nato­miast delfiny i morświny tak bardzo przysto­sowały się do życia w wodzie, że bez niej sta­ją się bezradne.
Najbardziej znaczącą cechą tych zwierząt jest opływowy kształt ciała. Woda jest ośrod­kiem o większej gęstości niż powietrze, dlatego opływowy kształt ciała ułatwia zwie­rzętom morskim szybkie poruszanie się. Delfi­ny i morświny mają ponadto torpedowaty kształt ciała. Małżowiny uszne u nich zanikły, podobnie jak tylne kończyny, przednie koń­czyny zaś przekształciły się w płetwy pomocne przy stabilizowaniu ruchów i sterowaniu. Na końcu ogona tych zwierząt znajduje się główny narząd ruchu - pozioma płetwa ogo­nowa, będąca fałdem skórnym.
Mają idealnie gładką, pozbawioną włosów skórę, co zwiększa opływowość ciała; wszyst­kie narządy ciała są otoczone grubymi war­stwami tłuszczu, nawet kości są nim przesyco­ne. Podskórny tłuszcz jest także izolatorem, zapobiega utracie ciepła przez zwierzę do ota­czającej wody (woda morska, nawet na równi­ku, jest zazwyczaj zimniejsza, niż ciało zwie­rząt stałocieplnych).
Opływowy kształt ciała delfinów nigdy nie jest idealny, stąd opływająca ciało woda tworzy zawirowania i stawia opór. Przeciw­działają temu wykształcone na skórze delfinów małe, poprzeczne wyrostki, które likwidują zawirowania. Naskórek jest zrzuca­ny w niewiarygodnie szybkim tempie - 12 ra­zy dziennie. Gruczoły skórne stale wydzielają kropelki tłuszczu, które „smarują" ciało, czy­niąc je gładkim, co ułatwia przemykanie zwie­rzęcia w wodzie. Te cechy pozwalają morświnowi białopłetwemu, jednemu z najszyb­szych gatunków, pływać z prędkością ponad 50 km/h, nawet na długich dystansach.
Tak widowiskowe dla nas zachowywanie się delfinów w wodzie, w tym efektowne wy­skakiwanie nad powierzchnię, może być spo­sobem zmniejszania oporu środowiska pod­czas poruszania się. Powietrze stawia mniejszy opór niż woda, dlatego łatwiej się w nim poru­szać. Wyskok nad wodę umożliwia także tym zwierzętom zaczerpnięcie powietrza. Powie­trze jest wciągane przez otwory nosowe znaj­dujące się we wspólnym zagłębieniu na czub­ku głowy i gwałtownie wydychane przed za­nurzeniem się w wodzie. Delfiny rzadko zanu­rzają się głęboko, stąd zazwyczaj nie potrzebu­ją dużych zapasów tlenu w organizmie; wystarczy im przebywanie pół sekundy nad wodą.
Gdy zanurzają się głębiej, narażają swoje płuca na zgniecenie. Są jednak doskonale przy­stosowane do nurkowania. Objętość ich płuc ńe jest duża; w czasie nurkowania tylko nie­dziele powietrza się tam znajduje. Przeważająca jego część jest zmagazynowana w czerwonych ciałkach krwi i mioglobinie - białku złożonym, które w dużych ilościach występuje w mię­śniach. Stąd mięso waleni jest intensywnie czerwone.
Delfiny i morświny polują zazwyczaj w na­słonecznionych warstwach powierzchniowych czystej wody oceanicznej, gdzie jest dobra wi­doczność. W każdym oku tych zwierząt znajdu­je się bardzo elastyczna soczewka, umożliwia­jąca im ostre widzenie zarówno w wodzie, jak i w powietrzu. „Dziobate" gatunki, takie jak butlonos (delfin butlonosy), widzą obuocznie, co pozwala na prawidłową ocenę odległości. Do­bry wzrok nie jest im jednak niezbędny do ży­cia - każdy kto widział tresowanego delfina wykonującego sztuczki z zawiązanymi oczami wie, że mają także inne zmysły pozwalające im doskonale orientować się w otoczeniu.
Świat dźwięków.
Głównym zmysłem delfinów jest słuch. Uszy delfinów są ledwie widoczne, gdyż małżowiny uszne zanikły podczas ewolucji tej grupy zwie­rząt. Uszy wewnętrzne jednak bardzo spraw­nie odbierają dźwięki przenoszone przez wodę. Mają możliwość obierania sygnałów stereofo­nicznych, dzięki czemu mogą określić kieru­nek, z którego dochodzi dźwięk.
Ludzie znajdujący się w wodzie tego nie po­trafią, gdyż fale dźwiękowe docierające do uszu, wywołują drgania kości czaszki, przeno­szące się do obu uszu jednocześnie. Natomiast każde ucho wewnętrzne delfinów i morświnów jest specjalnie odizolowane od kości czaszki. To umożliwia zwierzęciu rejestrowanie opóź­nienia pomiędzy dźwiękami dosięgającymi jednej i drugiej strony głowy - co pozwala określić kierunek, z którego dobiegł dźwięk.
To jest bardzo ważna umiejętność, gdyż del­finy żyją w świecie dźwięków; nie tylko wytwa­rzanych przez inne zwierzęta, ale i przez siebie. Aby zorientować się w otoczeniu, posługują się echolokacją, podobnie jak nietoperze. Emitują stały strumień krótkich sygnałów dźwiękowych, odbijających się od obiektów stałych i powraca­jących do delfinów jako echo. Czas opóźnienia pomiędzy emisją a powrotem sygnału określa odległość od danego obiektu; precyzyj­ny, stereofoniczny słuch delfinów umożliwia im orientację w wodzie.
Sygnały dźwiękowe emitowane przez delfiny są serią trzasków i gwizdów - jednak tak krót­kich i tak szybko wysyłanych, że przypominają raczej skrzypiące drzwi. Powstające dźwięki są skupiane przez zbiornik tłuszczowy na czole (tzw. melon), który działa na zasadzę soczewki i emitowane podczas wydmuchiwania powie­trza przez nozdrza. Dźwięki wracają, odbite od danego obiektu, i przechodzą do ucha środko­wego przez kanał tłuszczowy w wydrążeniu szczęki dolnej. Dzięki instynktownemu analizo­waniu odbitego echa, w mózgu delfinów i mor­świnów tworzy się kompletny, dźwiękowy ob­raz otoczenia, co pozwala tym waleniom unikać zagrożenia i lokalizować potencjalne ofiary.
Odpowiednie analizowanie takich informacji możliwe jest dzięki znacznej liczbie komórek mózgowych. Mózgi delfinów i morświnów są naprawdę duże (mózg dorosłego butlonosa wa­ży 2 kg, a człowieka tylko 1,5 kg). Nie powinno nas dziwić zatem, dlaczego te zwierzęta są tak inteligentne i tak łatwo się uczą.
Zdobywanie pokarmu i życie stadne.
Większość delfinów i morświnów poluje na ry­by i głowonogi. Gatunki o krótkich pyskach z mniejszą liczbą zębów chwytają zazwyczaj głowonogi, natomiast gatunki „dziobate" z wieloma małymi zębami polują przede wszystkim na ryby. Wyjątkiem jest orka, naj­większy przedstawiciel rodziny delfinowatych, która głównie poluje na zwierzęta stałocieplne: foki, pingwiny i inne delfiny. Widywano stada orek atakujących, zabijających, a następnie zja­dających po kawałku płetwala błękitnego.
Delfiny rybożerne polują na wszystkie ga­tunki ryb, jakie znajdą się w pobliżu. Niektóre delfiny, np. Sotalia tensua polują tylko w wo­dach przybrzeżnych, a inne, jak delfin długosz-czeki, na otwartych wodach oceanu. Mors winy polują w małych grupach, po 2-4 osobniki, natomiast gatunki delfinowatych żyjące na otwar­tych wodach oceanów tworzą ogromne stada, dochodzące nawet do 1000 i więcej osobników, połączonych w mniejsze grupy. Mniejsze grupy są często stałe, przebywają razem tygodnie czy nawet miesiące, jednak skład całego stada ulega ciągłym zmianom, gdyż poszczególne osobniki dołączają się do niego lub odłączają.
Największe skupienie delfinów można spo­tkać w wodach, w których występują prądy wznoszące, wydobywające na powierzchnię zimną, bogatą w substancje odżywcze wodę z dna oceanów. W takiej wodzie intensywnie rozwija się plankton, który przyciąga ławice ryb planktonożernych, takich jak sardela, a to z kolei wabi delfiny. Delfiny, po zlokalizowa­niu ofiar okrążają je, pływając szybko coraz bardziej zaciskają okręgi, zmuszając ryby do podpłynięcia do powierzchni wody, gdzie szyb­ko je dziesiątkują.
Na Pacyfiku różne gatunki delfinów z rodza­ju Stenella polują razem. Gdy jeden się poży­wia, drugi bacznie obserwuje czy nie podpły­wają drapieżniki, takie jak orka lub żarłacz bia­ły. Różnogatunkowym stadom delfinów często towarzyszą ławice tuńczyka - wielkiej, szyb­kiej, drapieżnej ryby polującej na te same ryby, które są pokarmem delfinów. Tuńczyki korzy­stają z „połowów" delfinów. Tuńczyki spłacają „dług wdzięczności" wobec delfinów, ostrzegając ich przed atakiem rekinów. Niestety, to nie rekiny są najgroźniejszymi wrogami delfinów. Ponieważ tuńczyki są systematycznie odławia­ne, to również delfiny prowadzące ławice tych ryb znalazły się w śmiertelnym niebezpieczeń­stwie. Rybacy wypatrują delfinów i rzucają wokół nich potężne sieci (tzw. włóki), gdyż za­zwyczaj głębiej płynie ławica tuńczyków. Sie­ci od spodu są połączone, tworząc siatkowate torby, stopniowo zaciskające się na ławicy ryb, a tym samym i na stadzie delfinów. Gdy sieci zostaną wyciągnięte na pokład statku, znajdują się w nich również delfiny, zabijane razem z tuńczykami. W 1986 r. w ten sposób zginęło 130 000 delfinów.
Ostatnio poprawiono konstrukcję sieci - jest ona widoczna dla delfinów; mają one także możliwość wyskoczenia z niej, gdyby zostały złapane. Mimo tego każdego roku tysiące del­finów zostaje zabitych przez rybaków poławia­jących tuńczyki. Ogromne niebezpieczeństwo stanowią także sieci pozostawione w wodzie „utopione" i dryfujące przez oceany. Gdy za­płaczą się w nich delfiny, giną, gdyż nie mogą dostatecznie szybko wypłynąć na powierzch­nię, aby zaczerpnąć powietrza.
Rozmnażanie się.
Samice i samce mają wyraźny cykl płciowy, który u samców powtarza się co roku, a u sa­mic co kilka lat. Podczas tego cyklu samiec zapładnia jedną lub kilka samic, nie ma jednak potem kontaktu ze swoim potomstwem. Za­zwyczaj rodzi sie jedno młode, które ssie mle­ko przez ponad dwa łata. Po kilku miesiącach życia potomek zaczyna zjadać także stały po­karm. W tym okresie jest pod stałą opieką mat­ki, która uczy go wszystkich umiejętności nie­zbędnych w dorosłym życiu.
Dość nietypowa dla waleni jest struktura sta­da orek. Najsilniejsze samce mają haremy skła­dające się z 3-4 samic, pozostających z nimi prawdopodobnie przez całe życie i kilkakrotnie mających potomstwo. W skład każdej rodziny (stadka) wchodzi także kilka mniej lub bardziej dojrzałych, młodych osobników obojga płci, które współdziałają przy polowaniach, czym przypominają niektóre lądowe drapieżniki, ta­kie jak lwy.


DELFINOWATE (Delphinidae)

Najliczniejsza rodzina waleni, należąca do zębowców; obejmuje 15 rodzajów z 40-toma gatunkami, w tym:

BUTLONOS (Delfin butlonosy) (Turciops truncatus)

DELFIN ZWYCZAJNY (Delphinus delphis)

ORKA (Orcinus orca)
ROZMIARY CIAŁA
Długość: 1,2 m do 7 m
Ciężar: 40-4500 kg

MORŚWINOWATE (Phocaenidae)

Rodzina waleni zębowców obejmująca 3 rodzaje z 6 gatunkami, w tym:

MORŚWIN (Phocaena phocaena)

MORŚWIN BIAŁOPŁETWY (Phocaenoides dalii)
ROZMIARY CIAŁA
Długość: 120 cm do 225 cm
Ciężar: 30-160 kg

Podobne prace

Do góry