Ocena brak

DANIŁOWSKI GUSTAW, pseud. Władysław Orwid i in.

Autor /Agasi Dodano /16.02.2012

DANIŁOWSKI GUSTAW, pseud. Władysław Orwid i in., ur.
12 VII 1871 w Cywilsku (Rosja), zm. 21 X 1927 w Warszawie,
prozaik i poeta, publicysta, działacz polit. i oświatowy. Syn
członka Rządu Nar. w powstaniu 1863, a potem zesłańca, po
śmierci ojca 1878 powrócił z matką do Warszawy. Studiował
medycynę na U W , później kształcił się w Instytucie Techn.
w Charkowie i tam prowadził działalność społ. i niepodległościową.
W 1895-1900 zamieszczał pierwsze utwory (poezje
i nowele) w „Tygodniku Ilustr.", „Prawdzie" i „Głosie"; ok.
1900 zamieszkał w Warszawie i kontynuował pracę konspiracyjną.
Od 1895 członek PPS, ok. 1898 zetknął się z J. Piłsudskim
i pozostawał odtąd pod w p ł y w e m jego osobowości i koncepcji
politycznych. W 1903-04 współpracował z „Ogniwem",
1904-05 przebywał w Zakopanem, gdzie był współorganizatorem
Czytelni Publ., a 1905-06 w Nałęczowie, gdzie uczestniczył
w pracach tow. Światło; 1906 powrócił do Warszawy;
wszedł w skład zarządu Towarzystwa Kultury Pol. i nawiązał
współpracę z „Trybuną". Po zjeździe rozłamowym PPS znalazł
się we Frakcji Rewol.; aresztowany i więziony 1906 m. in. na
Pawiaku, po uwolnieniu przebywał czasowo za granicą. W
1908 w Warszawie był współred. —» „Witezia"; w tymże roku
wyjechał dó Galicji; 1909 w Zakopanem wszedł do zarządu
Tow. Pisarzy Pol. i został powołany do komisji hist. PPS;
1910-11 redagował we Lwowie dwutyg. -» „Życie". Od 1910
czł. Związku Walki Czynnej, a 1914, po wstąpieniu do Legionów,
odbył kilkutygodniową kampanię jako kronikarz sztabowy;
działacz P O W , 1918-25 był urzędnikiem do specjalnych
poruczeń przy Piłsudskim; po przewrocie majowym wystąpił
z PPS. Zmarł na gruźlicę.
Twórczość D. obejmuje utwory poet. (m. in. alegoryczny
poemat Na wyspie 1900, liryki refleksyjno-filozoficzne zebrane
w tomie Poezje 1902, wyd. rozsz. 1910), nowele zebrane
w tomach Nego (1899, debiut pisarza), Dwa głosy (1903),
W miłości i boju (1910); Epilog (1914), Fragment pamiętnika
(1906; tu m. in. opowiadanie Nad urwiskiem), Ida płacze
(1926), powieści współcz.: Z minionych dni (1902),
Jaskółka (1908, właśc. 1907), Uli( 1916), Tętent(1919); w opartej
na motywie bibl. powieści Maria Magdalena (1912) kostium
hist. służy krytyce tendencji ugodowych po rewolucji
1905-07; powieść ta była atakowana za drastyczność tematyki
seksualnej. Proza D., wywodząca się ze „szkoły Żeromskiego'',
odznacza się luźnymi rygorami kompozycyjnymi. Gł. tematem
twórczości pisarza była współcz. sytuacja narodu, wymagająca,
w myśl wyznawanej przez D. ideologii, aktywnego działania
na rzecz odzyskania niepodległości, typowym zaś bohaterem
pozytywnym - konspirator, bojowiec (m. in. Z minionych
dni, Jaskółka), później zaśułan-legionista (Tętent), wypełniający
patriot. powinności kosztem szczęścia osobistego. M i m o
uproszczeń w obrazie współcz. rzeczywistości społ.-polit. proza
D. przyniosła realist. obserwacje z życia pol. środowisk
rewolucyjno-niepodległościowych w kraju i za granicą, uka-
zała sylwetki działaczy PPS przełomu X I X i XX w. (Piłsudskiego
w Z minionych dni, A. Malinowskiego w Jaskółce, M.G.
Paszkowskiej w noweli Paltocik z tomu W miłości i boju). D.
ogłosił ponadto m. in. cykl artykułów polit. propagujących
ruch strzelecki Na trybunie („Tyg. Ilustr." 1912) oraz wybór
publicystyki z 1908-11 pod ironicznym tyt. Bandyci z Polskiej
Partii Socjalistycznej (1924), zawierający m. in. sylwetki S.
Okrzei, H. Barona, J. Mireckiego, relację o nieudanym zamachu
na G. Skalona oraz własne Wspomnienia więzienne.
Utwory D. przekładano na języki ros., czes., serb.-chorw., oraz
sporadycznie na szwedz., fiń., wł., węg., franc. i niemiecki.

PSB 4 (S. Pigoń, I. Śliwińska); OLP V 3 (E. Kasperski); Z. DĘBICKI
G.D., w: Portrety, S. II, W. 1928; H. MALANOWICZ G.D. Szkic
informacyjny, Prace Polonist. 18 (1962).
Ewa Rohozińska

Podobne prace

Do góry